ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ Оқу жоспары 8 (7)-сынып

ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ Оқу жоспары 8 (7)-сынып

Похожие публикации:

февраль

2022

«НАЗАРБАЕВ ЗИЯТКЕРЛІК МЕКТЕПТЕРІ» ДЕРБЕС БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМЫ

Қазақстан тарихы 7 сынып Негізгі мектеп
7.1A Қазақ-жоңғар соғыстары
Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:
Жоңғар мемлекетінің XVІІ ғасырдың бірінші жартысында құрылғандығын, қонтайшыларын, қазақ жеріне жасаған шабуылдарын біледі. Орбұлақ шайқасындағы Жәңгір ханның, Жалаңтөс баһадүрдің, қазақ әскерінің жасаған ерліктерін біледі.
Контекст
Берілген бөлім Қазақ еліне жоңғар мемлекетінің XVІІІ ғасырдың бірінші жартысында жасаған жорықтарының себеп- салдарлары, зардаптары, халықтың Отан қорғаудағы ерлік істері, атақты батырлары, хандары мен билердің ұйымдастырушылық қызметі туралы білім алуына мүмкіндік береді.
Осы бөлімдегі «Қазақстан тарихы» пәнінің тілдік мақсаттары
Школьникам арналған ғылыми/академиялық тілде жазылған тілдік мақсаттардың үлгісі төменде беріліп отыр.
Пәндік оқыту мақсаты	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
Жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру. Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларын тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау. Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау	«Джунгары, казахи и Анракайская битва» атты бейнематериалын көріп, оқиға желісін, нәтижесін түсіндіріп, өзіндік қорытынды жазады. (жазылым дағдысы)	Қонтайшы Жоңғар хандығы ойрат қалмақ жұт торғауыт басқыншылық ақтабан шұбырынды батыр жекпе – жек алғадай құрылтай	Жоңғар шапқыншылығының себептері... Жоңғар шапқыншылығының өндірістік қатынастарға/шаруашылыққа/мәдениетке тигізген зардаптары… Аңырақай шайқасындағы жеңістің тарихи маңызы зор, өйткені... Бұланты шайқасының маңызы...... Ордабасыдағы құрылтай келесі маңызды нәтижелерді берді ... Главная өзгерістер/жетістіктер... Бұл оқиғаның/өзгерістің тарихи маңызы зор болды, өйткені...

Құндылықтар: патриотизм өз елі үшін мақтаныш ұлттық сана-сезім тәуелсіздік
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқаша шолу
Берілген бөлім оқушыларды XVІІІ ғасырдағы Қазақ хандығының әлсіреуі кезеңінде болған қазақ-жоңғар соғысында болған ірі шайқастар, оқиғалардың тарихымен таныстырады. Қазақ жасағының жеңілу және жеңуімен аяқталған шайқастарының себептерін қарастырады. Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясатындағы қиыншылықтарды анықтайды.

Пәндік оқыту мақсаты

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

7.1.1.1 – жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру;

7.2.2.1– халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөз ретінде құндылығын бағалау;

7.3.1.2 – Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;

7.4.1.1 – жоңғар шапқыншылығының қазақ халқының шаруашылығына тигізген зардаптарын анықтау

Жоңғар басқыншылығына қарсы Отан соғысының басталуы

Зерттеу сұрағы: Не себепті «Елім- ай» бүкілхалықтық әнге айналды?

БЫМ

Бастапқы ынталандырушы материал ретінде

«Елім-ай» әуенін тыңдатыңыз немесе суретті көрсете отырып, төмендегі сұрақтар негізінде оқушылармен талқылау ұйымдастырыңыз.

Әуеннен қандай әсер алдыңыз?
Әуен сізді қандай ойға жетеледі?
Қожаберген жырау «Елім ай» әні арқылы қандай оқиғаны сипаттағысы келді?

Оқушылар сабақ тақырыбын болжауы мүмкін.

М Сабақ барысында оқушылар келесі зерттеу сұрақтары негізінде зерттеу жүргізетінін айтыңыз

«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» тіркесі қандай мағына береді?
Жоңғар шапқыншылығының себептері неде және

Тарихи концепт (фокус): дәлел

«Елiм-ай» халық әні бейнематериалын немесе суретті қолданып, XVIII ғасырдағы жоңғар шапқыншылығы туралы оқушыларда жалпы түсінік

қалыптастырыңыз.

Жоңғар шапқыншылығының себептері:

Мал жайылымдары қызықтырды.
Сауда жолдарын иемдену.

«Елiм-Ай» халык әнi. https://www.youtube.com/wat ch?v=snCRREiAmA8

Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама https://kk.wikipedia.org/wiki/

%D0%90%D2%9B%D1%82

%D0%B0%D0%B1%D0%B0

%D0%BD_%D1%88%D2%B 1%D0%B1%D1%8B%D1%8

0%D1%8B%D0%BD%D0% B4%D1%8B

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3-том. – Алматы, 2010.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т. 8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Қабылдинов З.Е. 8 сынып. Қазақстан тарихы.

Хрестоматия. Атамұра, 2012.

салдарларлары қандай?

Жоңғар шапқыншылығың барысында қандай шешуші шайқастар орын алды?
Қандай деректер бұл шапқыншылық туралы мәлімет береді?

Зерттеу мен талдау

Т ЦОР-дың №180 бейнематериалын көрсете отырып, мәтін таратыңыз. Мәтінмен танысқаннан кейін топтарға талдау жасатыңыз.

топ: XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саяси жағдайын анықтайды.

(ХVІІІ ғасырдағы қазақ хандығындағы билікке таласуы, көрші мемлекеттердің қазақ жеріне көз салуы, олардан төнген қауіп, қай елдермен қандай мақсатта қарым-қатынас орнатқандығын анықтайды)

топ: Қазақ руларының миграция үдерісі себептері мен бағыттарын анықтайды.

(ХVІІІ ғасырдағы қазақ руларының миграция, көші-қон себептерін

Кансидің өлімі.
Жібек жолы бойындағы қалаларды
иемдену.
Табиғи байлық көздерін иемдену.
Өз территорияларын ұлғайту.

Әрбір топ сынып алдында топтық жұмысын қорғайды.

Оқушылар жоңғар шапқыншылығының себептері мен салдарын ажыратады, себептерді ұзақ және қысқа мерзімділігіне қарай қайтадан кестеге орналастырып білімдерін бекітеді.

Маңыздылық пирамидасы

http://lms.nci.kz/history/view? f=180&id=8&lang=kaz

Қозыбаев М. Жауды шаптым ту байлап. – Алматы: Қазақстан, 1994. – 67 б.

Сулейменов Р.Б., Моисеев В.А. Из истории Казахстана XVIII века (о внешней и внутренней политике Аблая). – Алма-Ата, 1988.

Жоңғар шапқыншылығы https://kk.wikipedia.org/wiki/

%D0%96%D0%BE%D2%A3

%D2%93%D0%B0%D1%80

_%D1%88%D0%B0%D0%B F%D2%9B%D1%8B%D0%B D%D1%88%D1%8B%D0%B B%D1%8B%D2%93%D1%8 B

Сандық білім беру ресурстары

анықтайды, маңыздылығына қарай рет-ретімен пирамидаға орналастырып, болжай отырып сипаттама береді)

3-топ: Жоңғар шапқыншылығының мәдениетке, шаруашылыққа тигізген зардаптары мен демографиялық өзгерістерді талдайды.

(Жоңғар шапқыншыншылығының шаруашылыққа, мәдениетке, демографияға әкелген

зардаптарын анықтайды. Зардаптарды маңыздылығына қарай рет-ретімен орналастырып сипаттама жасайды).

Интерпретация

Б/Т В. А. Моисеев деректерінен үзінді ұсынып, төменде берілген үлгі бойынша дерекпен жұмыс жасатыңыз.

деректің түрі, маңыздылығы
авторы
дерек қай кезеңді баяндайды
автор көзқарасын анықтаңыз
дерекке 2 жуан, 1 жіңішке сұрақ құрастырыңыз.

Жоңғар шапқыншылығы http://e- history.kz/kz/scorm/course/21 0

Моисеев Джунгарское ханство и казахи XVII- XVIII вв. – Алма-Ата, 1991.

В.А. Моисеев «бұрынғы көзқарастарын едәуір өзгертті. Оның пікірінше:

«Қазақ тарихшылары мен публицистері еңбектерінде Орыс мемлекеті

«солтүстіктегі қанішер жыртқыш», қазақтардың Жоңғария сияқты тарихи жауы етіп көрсетілген. Ол былай тұрсын, патша үкіметі жоңғар-қазақ

Топтар бір-бірімен тапсырмаларын ауыстырып, сұрақтарға жауап береді.

Б/Т Әр топ «Не себепті «Елім – ай» бүкілхалықтық әнге айналды?» деген сұраққа жауабы тыңдалады. Оқушылардың жауабын негізге ала отырып қорытындылатыңыз.

соғысына арандатып, ойраттарды қарумен жабдықтаған және оларды қазақтарға айдап салған сияқты».

«Ресей қазақ халқын ойраттардың басып кіруінен қорғап, шабуыл жасаушы тарапты тежеу жөнінде қатаң көзқарас ұстанған». Алайда ресей-ойрат қатынастарының тарихын мұқият зерделеу XVIII ғасырдың 30-жылдарында Ресей дипломатиясының отаршылдық саясатты

жалғастыра бергенін дәлелдейді. Сенат өз жарлығымен Еділ

қалмақтары ханының Жоңғар хандығына қарсы соғыс ашуына тыйым салды. Тек 1742— 1743 жылдары Сенат, одан соң Орынбор комиссиясының бастығы

И. Неплюевтің ойрат әміршісінің ордасына

жіберген К. Миллер

				миссиясы Кіші жүз бен Орта жүз қазақтарын сол кезде-ақ Ресей бодандары деп қарап, Жоңғария хандарынан оларға шабуыл жасауды тоқтатуды алғаш рет талап етті. Басқаша айтқанда, Ресей империясы Кіші жүз бен Орта жүз қазақтары Ресей бодандығын қабылдағаннан кейін 11—12 жыл өткен соң ғана қазақтарды қолдаған. Қазақстан тарихы жөніндегі қорытушы еңбектерде империяның шығыстағы саясатының әскери- стратегиялық мәні қазақ хандықтарының Ресеймен экономикалық және саяси байланыстарын нығайтуға бағытталған әрекет деп түсіндірілді.
7.3.1.2 – Қазақ	Біртұтас халық жасағының			Ордабасы ескерткіші
хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;	ұйымдастырылуы Зерттеу сұрағы: Неліктен Ордабасы	Тарихи концепт интерпретация	(фокус):	https://www.google.kz/search ?q=%D0%BE%D1%80%D0 %B4%D0%B0%D0%B1%D0
	ел бірлігінің нышаны болды?			%B0%D1%81%D1%8B+%D
7.3.1.1 – Қарақұм	БЫМ			0%B5%D1%81%D0%BA%D

және Ордабасы құрылтайларының халықты жоңғар басқыншылығына қарсы жұмылдырудағы рөліне баға беру

Суреттер топтамасы қандай ойға жетелейді? Суреттер арасында қандай байланыс бар? Бұл жерде қандай оқиға болды деп ойлайсыз? М Оқушылардың болжамды жауаптарын тыңдап, Қарақұм және Ордабасыдағы құрылтай туралы қысқаша таныстырылым жасаңыз және картадан Қарақұм, Ордабасы жерін көрсетіңіз.

Оқушылар осы суреттер арқылы хандар, билер мен батырлардың жоңғарларға қарсы біріккендігі туралы қорытындыға келуі керек.

Б/Т Зерттеу сұрағы:

Не себепті Ордабасы құрылтай өткізілетін орын ретінде таңдалды?
Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте тұлғалар қандай рөл атқарды?
Ордабасыдағы қабылданған шешім тарихи оқиғаның барысына қалайша әсер етті?

Т Зерттеу мен талдау Оқушыларды 3 топқа бөліп мәтін беріңіз. Мәтінді «Диалогтік билет» әдісі бойынша меңгертіңіз.

Интерпретация

Б/Т Мәтінді пайдаланып, рөлдік

М «Диалогтік билет» әдісі. Қатысушылар диалог билетін алады. Әрбір қатысушыға 5 немесе 3 диалог билеті беріледі. Бұл олардың диалогке қатысу үшін кіру билеті болып саналады.

Тақырыпқа қатысты бір дерек айтып билетті ортаға тастап

0%B5%D1%80%D1%82%D

0%BA%D1%96%D1%88%D

1%96&espv=2&biw=1366&b ih=662&source=lnms&tbm=i sch&sa=X&ved=0ahUKEwib ruingunRAhViD5oKHbHeCO 0Q_AUIBigB#imgdii=AijOht 5838zMHM%3A%3BAijOht

5838zMHM%3A%3BXKA40

wcwdvAUsM%3A&imgrc=A ijOht5838zMHM%3A

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3-том. – Алматы, 2010.

XVIII ғасырдағы Қазақстан картасы

Моисеев В.А. Джунгарское ханство и казахи в XVII- XVIII вв. – А: Ғылым, 1991.

Жоңғар шапқыншылығы https://kk.wikipedia.org/wiki/

%D0%96%D0%BE%D2%A3

%D2%93%D0%B0%D1%80

_%D1%88%D0%B0%D0%B F%D2%9B%D1%8B%D0%B

ойынды сомдатыңыз. Әр топ тарихи оқиғаға байланысты рөлдік ойында келесі талаптарды ескере отырып ұйымдастыруға тапсырма беріңіз.

топ: Хан, сұлтандар (Хан, сұлтандардың құрылтайда тарихи жағдайға байланысты ауқымды мәселелерді көтеріп, талқылап, шешім шығаруынан көрініс)
топ: Билер. (Билер кеңесін Рулық алауыздықты жойып, қазақ ұлтын біріктіру, ел шетіне жау тиіп, соғыс қаупі төнген кезде, көрші елдермен байланыс жасап, түрлі қарым- қатынас орнатуды талқылау. Ханның ұсынуымен мемлекеттік маңызы бар мәселелерді талқылаған кезде “тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ” деген моральдік принципке сүйене отырып, шешім шығарып жатуынан көрініс.)
топ: Батырлар (шайқасқа қатысқан қазақ батырларының рөлін сомдайды. Олардың жауға қарсы күш біріктірудегі патриоттық сезімдерін, шайқасқа дайындық барысынан көрініс көрсетеді)

Рөлдік ойынды бағалау

отырады. Айтылған дерек қайталанбауы қажет. Сөйлеу немесе тыңдау кезегі кез -келген ретпен жүргізіледі. Қатысушылар диалогтік айналым кезінде не үйренгендігі туралы қорытынды жасайды.

Құрылтайға шақырылу мен құрылтайдағы диалогты ұйымдастырыңыз. Қорытынды сөзді хан айту қажет (Мысалы: Бұланты шайқасына аттандыру). Ордабасы құрылтайына жиналудағы ел билеушілері мен батырлардың ортақ шешімге келу рөлін көрсету.

D%D1%88%D1%8B%D0%B B%D1%8B%D2%93%D1%8 B

Встречи на границах. Российско-казахстанский проект http://www.nlrk.kz/page.php? page_id=795&lang=1&menu

_id=790

Әбілқайыр баһадүр елдің аға ханы лауазымымен қазақ астанасы Түркістанға орныққанында, батыс өлкедегі Кіші жүзге қарасты ел-жұрт ішінен көп ауыл оның ордасымен бірге сол аумаққа көшіп келіп қоныстанған. Жаз айларында аға ханның көшпелі ордасы солардың арасына – Арыс суының саласы Бадам өзенінің алқабына тігілетін. Сол себепті де сондағы Ордабасы аталатын жерді 1710 жылдан кейінгі жаңа

бүкілхалықтық құрылтай

критерийлері:

Рөлдік ойында барлық оқушылардың қамтылуы;
Тақырып мазмұнының ашылуы
Оқиға желісінің жүйелілігі.
Рөлдік ойынның соңында белгілі бір мәселе шешімінің шығарылуы. Б Школьникам қазақ-жоңғар соғысындағы жеңіске жетудегі құрылтайлардың рөлін бағалау мақсатында 100 сөзден тұратын эссе жаздыртыңыз.

өтетін орын етіп белгіледі. Сөйтіп, Әбілқайырдың жазғы ордасы Ордабасы биігінде XVIII ғасырдың алғашқы ширегінен өте бере, 1726 жылғы қара күзде, басқыншы жоңғарға қарсы күреспек халықтың рухын нығайтқан, тиісінше, отан соғысын жеңіске жеткізу үшін үш жүздің біріккен қолын құруға бекем байлам жасаған әйгілі мәжіліс өтті. Тәуелсіз еліміздің үкіметі күллі жұртшылық өкілдерін XX ғасырдың соңғы

онжылдығында сонда жинап, жаудан қорғануда ел бірлігінің маңызды рөл атқарғанын салтанатпен атап өтті. Ал XXI ғасырдың басында

Ордабасы шоқысының ұшар басына ақ мәрмәрмен қапталған үш қырлы биік ескерткіш мұнара тұрғызылды. Үш

қырындағы арнайы

			тақталарда атақты үш биіміздің баршаны сүйсінтетін қанатты сөздері жазылды...
7.3.2.1 – Жоңғар	Қазақ-жоңғар шайқастары	Тарихи концепт (фокус): дәлел	Қазақ елі 13 серия
шапқыншылығына			(3-8 минут аралығы)
қарсы күресте	Зерттеу сұрағы: Неліктен Аңырақай		https://www.youtube.com/wat
танылған хандар	шайқасы қазақ-жоңғар		ch?v=A1SZJ1iYP3k
мен батырлардың	соғысындағы түбегейлі бетбұрыс
рөлін түсіндіру	деп саналады?		Аңырақай шайқасына
	БЫМ		арналған ескерткіш
	М Школьникам бейнематериалдан		http://www.panoramio.com/p
	5 мин үзінді көрсетіңіз.		hoto/25462547
	Бейнематериалды қарау барысында
	келесі сұрақтардың жауабын табуға		Бейнематериал
	тапсырма беріңіз		Джунгары, казахи и
	1. Аңырақай шайқасында ерлік		Анракайская битва
	көрсеткен батырлар кімдер?		https://www.youtube.com/wat
	2. Аңырақай шайқасы қазақ-жоңғар		ch?v=UX7TwHPqpmA
	шайқасына қандай өзгеріс алып
	келді?		Мәтін: Аңыракай шайқасы
	3. Шайқастан кейінгі Жоңғар		https://kk.wikipedia.org/wiki/
	мемлекетінің жалпы жағдайына		%D0%90%D2%A3%D1%8B
	(саяси, әлеуметтік, экономикалық,		%D1%80%D0%B0%D2%9B
	мәдени) сипаттама беріңіз.		%D0%B0%D0%B9_%D1%8
	М Оқушылардың жауаптарын		8%D0%B0%D0%B9%D2%9
	тыңдап, «Джунгары, казахи и		B%D0%B0%D1%81%D1%8
	Анракайская битва»		B
	бейнематериалын көрсету арқылы

оқушылардың Аңырақай шайқасы туралы түсінігінің қалыптасуына жағдай жасаңыз.

Б /Т Зерттеу сұрағы:

«Түбегейлі бетбұрыс» ұғымын қалай түсінесіз?
Шайқас неліктен «Аңырақай» деп аталды?
Шайқастың тарихи маңызы мен нәтижесі қандай?

Б/Т Зерттеу мен талдау Аңырақай шайқасы туралы мәтіннен үзінді беріңіз.

Критерийлері:

Оқиғаның, уақытын, себебін анықтайды;
Оқиға болған жерді картада белгілейді.
Шайқас барысындағы хандар мен батырлардың қызметі, жасаған ерліктерімен танысады.
Оқиғаның желісін, салдарын түсіндіріп, өзіндік қорытынды жасайды.

М «Құмырсқа стратегиясы» бойынша

картамен жұмысты ұйымдастырыңыз

Дерек келесі мәселелерді қарастыру қажет: географиялық орын, әскери әдіс-тәсілдер, барысы, Абылай мен Шарыш арасындағы жекпе-жек, батырлардың ерлігі. Аңырақай шайқасындағы жеңісті Ордабасындағы құрылтаймен байланыстыруы тиіс.

«Құмырсқа стратегиясы»(жүгіріп жүріп оқиға орнын кескін картаға

И.В.Ерофеева, Б.Ж.Аубекеров, А.Е.Рогожинский и др.

«Аныракайский треугольник: историко- географический ареал и хроника великого сражения». – Алматы: Дайк- Пресс, 2008.

И. Я. Златкин. История Джунгарского ханства 1635-

1758 гг. –М, 1983 г.

Адильханова С.А. Казахско- джунгарские взаимоотношения в XVII- XVIII веках. – Алматы:

«Дайк-пресс», 2007.

Б/Т Интерпретация

Аңырақай шайқасына «Түбегейлі бетбұрыс» деп баға беру үшін оның негізгі критерийлерін анықтайды.

Ерекше? Атақты? Есте қалатын?

Жаңғырық? Нәтижелі?

Айрықша, мәнді?

Б/Т Оқушылар алған білімдерін негізге ала отырып, Аңырақай шайқасын неліктен «Түбегейлі бетбұрыс» деп бағалауға болатындығы туралы ортақ тұжырымға келуі тиіс. Тұжырымды қорытындылау үшін әр топ бір дәйек келтіреді.

түсіру)

Тақтаға картаның бетін теріс қаратып іліңіз, әр топтан бір-бір оқушыдан шығып картадан көргенін өз тобына барып, картаны сипаттап айтып береді. Топтың қалған мүшелері кезектесіп, осылай ойынды жалғастырады. Топтағы бір оқушы ғана орнында отырып картаға түсіріп отырады.

Мысалы, төмендегі оқиғалар кескін картада көрініс табуы тиіс: 1718 жыл – Аягөз шайқасы.

1723-1727 жж- Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама оқиғасы.

1726 жыл – “Қалмақ қырылған” шайқасы.

1726жыл– Ордабасы жиыны. 1727 жылғы Бұланты бойындағы шайқас.

1729 (1730) жылғы көктем – Аңырақай шайқасы.

Критерийлерге сәйкес нақты фактілер келтіре отырып, дәлелдеуі тиіс. Мысалы,

1. Аңырақай шайқасындағы жеңіс ұзақ мерзімді фактор (есте

қалатын, мәнді).

Мемлекеттің жер аумағы қалпына келтірілді (нәтижелі).
Халықтың ұлттық сана- сезіміне әсер етті (жаңғырық).
Отан соғысында қазақтардың ең ірі жеңісі болды (айрықша, есте қалатын).
Жеңіс саяси ахуалға әсер етті (мәнді).

Осыған дейін меңгерілген білім

Қазақстан тарихы 7 сынып Негізгі мектеп 7.1B XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

ХVІІІ ғасырдың басында қазақ халқын аса ауыр зардаптарға душар еткен Қазақ-жоңғар соғыстары туралы біледі.

Контекст

Бұл бөлімде Қазақстан жерінде Ресей империясының отарлық экспансиясының басталуы және Абылай ханның мемлекет тәуелсіздігін сақтап қалуға деген ұмтылысы көрініс табады. Тақырыптарды игеру барысында келесі бөлімдерде

қарастырылатын тарихи оқиғаларды түсінудің негізі қаланады.
Осы бөлімдегі «Қазақстан тарихы» пәнінің тілдік мақсаттары
Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсат үлгісі берілген.
Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау Қазақ жүздерінің Ресей құрамына қосылу ерекшеліктерін салыстыру Абылай ханның дипломатиялық саясатын бағалау Құндылықтар: патриотизм көшбасшылық төзімділік бостандық	«Шаңды жорық» оқиғасының сюжетін пайдаланып, Абылай хан, Ресей елшісі мен қалмақтар арасындағы диалог құрады (оқылым, айтылым, тыңдалым және жазылым дағдылары)	Отаршылдық бодан форпост грамота елшілік казак губернатор әкімшілік басқару шекара шебі бекіністер шебі	Кіші жүздің Ресейге қосылуының тарихи маңызы ерекше, себебі... … Әбілқайыр Ресейге қосылуда бірнеше мақсатты көздеді, себебі... … Қазақ хандығы Ресейге қосылуы нәтижесінде еркіндігінен айырылды, оның зардаптары… Абылай ханның сыртқы саясатының мақсаты..
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқа шолу
Берілген бөлім Ресей империясының отарлау саясаты туралы түсінік қалыптастырады, қазақ жерлерінің Ресейдің қол астына өту үдерісін қарастырады, Абылай хан жүргізген саясаттың мәнін ашады.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

7.3.1.2 – Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;

7.3.2.2 – Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қарым- қатынастарының тарихы

Зерттеу сұрағы: Неліктен Ресей Қазақстанды Азияға шығудың «кілті мен қақпасы» деп санады?

БЫМ

М «Кілт пен қақпа» суретін ұсына отырып, төмендегі сұрақ негізінде болжам жасатып, тақырыпқа жетелеңіз.

Не себепті І Петр Қазақстанды «кілт пен қақпаға» теңеді?

Зерттеу сұрағы

Қазақ сұлтандарының аймақтық сеператизмінің күшею себебі неде?
Ресей империясы не себепті қазақ жеріне қызықты?

Зерттеу мен талдау

Б/Т Зерттеу сұрағына жауап табу үшін оқушылар география пәнінен алған біліміне сүйене отырып, Қазақстан территориясының түрлі аймақтарын зерттеп, ерекшеліктерін анықтайды.

Ж Ресурстар бағанасындағы тарихи деректерді ұсынып, келесі тапсырманы орындауды сұраңыз.

1. Қазақ жерінде жүргізілген экcпедициялардың мақсаттары мен

Тарихи концепт (фокус): себеп және салдар

Оқушылардың болжамды жауаптарынан соң тақырыпты ашу мақсатында төмендегі суреттерді ұсыныңыз.

Жер, су, табиғи байлықтар, сауда- саттық, түрлі тауарлар, керуен жолдар және басқа да суреттер.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3-том. – Алматы, 2010.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Сұлтандардың аймақтық сеператизмі күшейді. Қазақтың барлық жүзінің өз ішінде келте хандары пайда бола бастады. Орталык хандық биліктің әлсіреуі Кіші жүзде - Әбілқайырдың, Орта жүзде - Болаттың, Сәмекенің, Күшіктің, Ұлы жүзде — Жолбарыстың, Иманның жағдайын

әлдеқайда нығайта түсумен жалғасты. Бұл хандармен қатар қазақ даласында Барақ, Әбілмәмбет, Батыр, Сұлтанбет сияқты басқа да сұлтандардыңбеделі

зерттеу нәтижелерін тұжырымдаңыз.

2. Кескін картаға Ресейдің Қазақстан арқылы Орта Азияға өту жолдарын көрсетуі қажет.

Б/Т Интерпретация

Оқушылар Ресей империясының қазақ жерін отарлау саясатының 5 себебін

«Жылқы қаңқасы» стратегиясын пайдалана отырып көрсетеді.

«Жылқы қаңқасы»: Басы–өзектілігі, Қаңқасы-себептер, Аяғы–салдары Құйрығы-қорытынды

Б Сабақ соңында «Неліктен Ресей Қазақстанды Азияға шығудың «кілті мен қақпасы» деп санады?» тақырыбына сәйкес қорытынды эссе жазады. (шамамен 50-100 сөзден тұратын)

Зерттеу бойынша оқушылардың жауаптарында төмендегі аймақтар мен бекіністер қамтылуы керек:

Каспий мен Арал теңізі, Жайық өзені.

Гурьев бекінісі, Омбы, Ямышевск бекіністері, Железинск қамалы, Семипалатинск, Өскемен, Павлодар бекінісі

арта берді. Атап айтқанда, Сұлтанбет өзінің толып жатқан ұлдары арқылы Ертіс бойы қазақтарына билік жүргізді. Оның жергілікті қазақтардың арасына ғана емес, сонымен қатар шекаралас орыс өкіметі орындарына да елеулі ықпалы болды

Встречи на границах. Российско-казахстанский проект http://www.nlrk.kz/page.ph p?page_id=795&lang=1&m enu_id=790

Мысалы, келесі деректі қолдануға болады:

Н. Коншин былай деп жазды: "Ертіс бойындағы бекіністер шебі осылай құрылды. Оның міндеті оң жағалаудағы жерлерді жоңғарлардан, ал одан соң көп ұзамай қазақтардан қорғау еді". Ертіс бойында әскери

бекіністерді салу мақсаты

Орыс губернияларынан алыс жатқан Тобылдан шағын өзен

Қатонқарағайға,

Ертістің солтүстігінен Омбыға құятын сағасына дейінгі ен даланы жайлаған тағы халықты ұстап тұру үшін оң жағалауға шағын бекіністер тұрғызылды. Үлбі өзені бойында Өскемен бекінісі салынды (қырғыздар оны Дөңқала дейді). Одан төмен қарай ескі жеті тас ескерткіштердің орнына Семипалатинск (қырғызша Семей) бекінісі тұрғызылды. Ал одан төмендеу, Ертіс өзені бойында тұзды көлден 7 (верст)

шақырым жерде

Ямышево (қырғызша Тұзқала) бекінісі салынды. Одан соң Железняк бекінісі (қырғыздар оны

Темірқала деп атайды),

Тұлғаға

мінездеме

Мақсаттар

Кіші жүздің

саяси жағдайы

ең соңында Омск бекінісі тұрғызылды. Қырғыздар

оны Омбы қаласы дейді.

7.3.1.2 – Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;

7.3.2.2 – Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Қазақ хандығының Ресей империясына қосылуының басталауы

Зерттеу сұрағы: Әбілқайыр хан Анна Иоанновна патшайымға жазған хатының себептері мен салдарлары қандай болды?

БЫМ

Өткен тақырыптар бойынша шолу жасатыңыз.

Әбілқайыр хан туралы не білеміз? Бейнематериал көрсетер алдында, оқушыларға төмендегі кестеге Әбілқайыр тұлғасын ашатын тірек сөздерді жазып отыруға тапсырма беріңіз.

Зерттеу сұрағы:

Тарихи концепт (фокус): Себеп және салдар

М Школьникам Ресей патшайымы Анна Ионовнаға Әбілқайыр ханның жазған хаты түпслабовидящихның көшірмесін көрсетіп сабақ тақырыбын анықтатыңыз.

Бейнематериал: Дегдар - Әбілқайыр хан (KZ) https://www.youtube.com/ watch?v=TdIEnsQ5N4U

Аспендияров, Санжар Қазақстан тарихының очерктері. – Алматы: Санат, 1994

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3-том. – Алматы, 2010.

XVIII-XX ғасыр басындағы Қазақстан мен Ресей қарым-қатынасы: тарихнама мәселелері

Мәтін: Кіші жүздің Ресейге қосылуы https://kk.wikipedia.org/wik

негізгі	жанама

XVIII ғасырдағы Қазақ хандығының ішкі саяси ахуалы қандай?
Қазақ хандығы мен Ресей арасындағы елшілік қатынастар қалай жүрді?

Б/Т Зерттеу мен талдау

Мәтінді пайдалана отырып, оқушылар:

Кіші жүздің Ресейге қосылуына әсер еткен негізгі және жанама себептерді анықтап, талдайды.
«Әбілқайырдың Кіші жүзді Ресейге қосуындағы көздеген мақсаттарын жазып, дәлел келтіреді. Келтірілген дәлелдерді маңыздылығына қарай шкалаға реттілігімен орналастырады.

Интерпретация

М 1-топ оқушыларымен рөлдік ойын арқылы Ресей мен Қазақ хандығы арасындағы 1731 жылғы келісімшартты ұйымдастырыңыз (Әбілхайыр ханның елшілерін Анна Иоановнаның құрметпен қабылдап, келісім-шарт жасасып, грамотаға қол қоюы. Келісім шарттың мазмұны ашылу керек).

Б Басқа оқушылармен пікірталас алаңын ұйымдастырыңыз. Пікірталас 3 оқушыдан құралған топтар арасында

Кіші жүздің Ресейге қосылу себептері:

Ф Әбілқайырдың мақсат-мүдделерін растайтын дәйектерді келтіру барысында әр топ бүкіл сыныппен бағаланады.

Маңыздылық шкаласы:

0 5 10 15 20

Ролдік ойынға қатысатын оқушыларды белгілеп қойыңыз. Ресей мен Қазақ хандығы арасындағы 1731 жылғы келісімшартты көрсетіңіз (алдын ала кейіпкерлердін сөздерін дайындаңыз).

XVIII ғасырдағы Қазақстанның ішкі, сыртқы жағдайы, Әбілқайыр ханның жеке мүддесі сипатталуы қажет.

i/%D0%9A%D1%96%D1

%88%D1%96_%D0%B6% D2%AF%D0%B7%D0%B 4%D1%96%D2%A3_%D0

%A0%D0%B5%D1%81% D0%B5%D0%B9%D0%B3

%D0%B5_%D2%9B%D0

%BE%D1%81%D1%8B% D0%BB%D1%83%D1%8B

Касымбаев Ж.К. Политика Абулхаир-хана в принятии Младшим жузом Российского подданства в 30-годах 18 века //Поиск. №5, 1997, 62-72 бб.

Ерофеева И. Хан Абулхаир: полководец, правитель и политик. – Алматы, 1999.

Встречи на границах. Российско-казахстанский

жүреді. Олар 3 дәйектен келтіру арқылы пікірлерін дәлелдеуі тиіс. Қай топтың келтірген дәйегі басым екендігін бейтарап топ анықтайды.

Пікірталас:

1. Әбілқайыр ханның жүргізген саясатын қолдаймын, себебі...
2. Әбілқайыр ханның жүргізген саясатын қолдамаймын, себебі...

Сабаққа шолу жасау үшін қосымша сұрақтар:

Кіші жүз рулары қашан және қалай Ресей империясының қол астына қарады?
Кіші жүз және орта жүздің кейбір рулары не себепті Ресейге қосылды?
Татищев, Тевкелеев, Барақ сұлтан есімдеріне байланысты қандай оқиғалар естеріңде

қалды?

Сабақты пікірталас арқылы қорытындылатыңыз.

проект http://www.nlrk.kz/page.ph p?page_id=795&lang=1&m enu_id=790

Андреев И.Г. Описание Средней Орды киргиз- кайсаков. Алматы, 1998. - 280 с.

7.3.1.2 – Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;

7.3.2.3 –

Абылай ханның ішкі және сыртқы саясатын бағалау

Абылай ханның ішкі және сыртқы саясаты

Зерттеу сұрағы: Дербес Қазақ мемлекетін сақтап қалудағы Абылай ханның рөлі қандай?

БЫМ

«Қазақтың дербес ел

болуына, әрі- беріден соң сол қазақтың қазақ болуына, басы

қосылып бір жеңнен – қол, бір жағадан бас шығаруға еңбек сіңірген Абылайдан артық адам болмас»

Б Слайдты көрсете отырып, тақырыпты анықтатыңыз.

Зерттеу сұрақтары:

Аңырақай шайқасында Абылай қандай ерлік жасады?
Абылай ханның билігі мен

Тарихи концепт (фокус): дәлел мен интерпретация

М Абылайдың Жоңғар батыры Шарышпен жекпе жегін еске түсіреді.

Кластер үлгісі:

Цитаталар Абылай ханның жүргізген ішкі және сыртқы саясатының барлық қырларын ашатынын қадағалаңыз.

Абылай хан. Қасымбаев Ж. – Алматы: Аруна, 2011ж.

Әбжанов Х., Аяған Б., Исин А. Қазақ хандығы: құрылуы, өрлеуі, құлдырауы. – Астана, 2012.

Бас ред. М.Х.Асылбеков, Қ.С.Алдажұманов, К.М.Байпақов. Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. ІІІ том. – А: Атамұра, 2010ж. 253-272 беттер.

Абылай хан /құраст. С.Дәуіт. – ғылым академиясы М.О.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. – Алматы, 1993.

Құрбанғали Халид

«Тауарих Хамса».

дипломатиялық саясатының ерекшелігі неде?

Зерттеу мен синтездеу

Б Сыныпқа Абылай хан туралы, оның жүргізген саясаты жайлы түрлі цитаталарды ұсынып, кластер жасатыңыз.

Мысалы:

А. И. Левшин: «оған (атаққа) торғауыттарды жеңуі арқылы және Әбілмәмбет қайтыс болғаннан кейін, барлық қырғыз – қазақ ордаларының ғана емес, түркістандықтар мен ташкенттіктердің де сайлауы арқылы ие болды». Осы цитата арқылы оқушылар Абылай ханның Қазақ хандығының бірлігін қалпына келтіре алғанын анықтай алады.
Қалдан Церен: «Ол заманынан жүз жыл бұрын ерте туған. Бүкіл әлемді билеу қолынан келеді».
А. Левшин: "Өзiнiң қадiр-қасиетiн жақсы түсiнген ол – Абылай жұртты ақыл-айласымен, сабырлы

салмақтылығымен, маңайына топтастыра бiлдi. Жауын сұсымен де, күшiмен де сескендiре отырып, ол өз қалауымен бiресе Ресейдiң, бiресе

Қытайдың бодандығын қабылдауға

Осы тұста Орта жүздің Ресей империясының құрамына енуінің себебін анықтауға көңіл бөліңіз. XVIII ғ. 30-жылдарында жоңғарлардың қазақ жеріне шабуылдары басталып, әсіресе Орта жүзге қауіп төндірді. Бұл жағдайда Орта жүз билеушілерінің орыс

бодандығын қабылдау мәжбүрліктен

Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. Казахстан: летопись трех тысячелетий. – А: Рауан, 1992

Левшин А. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. - Алматы, 1996.

Коллективн. Авт. Тарихи тұлғалар. – А: Алматы кітап, 2009

Тарихи тұлғалар. Сужикова А.У., Тоғысбайұлы Б. 2009 Алматык Алматы кітап

Мәтін: Абылай хан

мәжбүр болғанымен, шын мәнiнде, ешкiмге де бойұсынбаған тәуелсiз басшы болды." Т Мәтін ұсына отырып, Абылай ханның жүргізген ішкі және сыртқы саясатының бағыттарын, ерекшеліктерін анықтатып, кесте толтыртыңыз.					туған саяси қадам болды.	көшбасшы, тарихи тұлға, саясаткер http://surak.szh.kz/
	Абылай ханның жүргізген саясаты
	Ішкі		Сыртқы

	Ерекшелігі		Ерекшелігі

2. Абылайдың саясатына баға бер			дипломатиялық
	Қазақ-орыс қатынастар ы	Қазақ- жоңғар қатынастар ы		Қазақ- қырғыз қатынастар ы

Б/Т Интерпретация Бейнематериалды көре отырып, оқушыларды «Шаңды жорық» оқиғасының негізінде Абылай хан мен Ресей елшісі және қалмақтар арасындағы диалог рөлдік ойынмен ұйымдастырыңыз кейіпкерлер арасындағы диалогтан						Бейнематериал: Абылай хан - қазақтың ұлы ханы https://www.youtube.com/ watch?v=yWvIjHV50wU Мәтін: Шаңды жорық һәм

кейін әр топтан бір журналист оларға сұрақ қояды.

Б/Т Абылайдың бойында қандай қасиеттер бар?

Берілген мәліметтер негізінде Абылай ханның саяси портретін құрады.

Оқушылар төмендегідей тұжырымға келеді:

Абылай үш жүздің басын қосты.
Абылай хандық билікті күшейту реформаларын жүргізді.
Абылай шебер дипломат.

Ж Оқушылар Абылай ханға хат арқылы сұрақ қоюға, алғыс айтуға, сын айтуға мүмкіндік алады (РАФТ технологиясы).

Кіші және Орта жүздердің Ресей империясы құрамына қосылуын қорытындылау үшін оқушыларға келесідей тапсырманы орындауға ұсыныңыз:

Тапсырма:

Орта жүздің Ресейге қосылуының Кіші жүзбен сәйкес келетін 3 себебін табыңыздар.
Орта жүздің Ресейге қосылуының Кіші жүзден өзгеше болуы мүмкін 3 себебін анықтаңыздар.
Кіші және Орта жүздердің Ресей

Ф Хатты жазуда ойдың нақтылығы, мәселенің дұрыс қойылуы, креативті құрылымы бағаланады

Сабақтан тыс тарихи – өлкетану мұражайына және тарихи орындарға экскурсия ұйымдастыруға болады.

қалмақ көші http://www.elarna.com/koru

_kk.php?id=555219

Кіші жүз қазақтарының Ресейдің қол астына өтуінің салдарлары:

Кіші жүз бен Орта жүз қазақтарының бір бөлігінің Ресейдің қол астына өтуінің, негізінен алғанда, ұзаққа созылған келеңсіз салдарлары болды. Қазақ халқы бірте-бірте өз тәуелсіздігінен айырыла бастады. Патша үкіметі хандар мен сұлтандарды уақыт өткен сайын өзінің бір айтқанды екі етпейтін тәртіпті шенеуніктерге айналдырып алды.

империясы құрамына кіруінің салдарларын болжаңдар.

Тапсырмаға сәйкес кестені толтыртыңыз.

Патша үкіметі жалпықазақтық

хандықтың болуын танудан саналы түрде қасақана бас тарту арқылы Қазақ мемлекетінің аумақтық тұтастығын бұзып, бірлігін ыдырата бастады. Іс жүзінде қазақтардың

билеушілерімен ешқандай келісіп алмай-ақ, қазақ- орыс шекарасының бүкіл өн бойына әскери бекіністер, қамалдар, далалық шағын бекіністер салуды үсті- үстіне үдете берді.

Жайылымдық жерлердің тарыла түсуі мал өсірумен

айналысатын көшпелі және жартылай көшпелі қазақтардың

шаруашылық негізін елеулі түрде шайқалтты. Жұт болған жылдары қазақтардың мал басын

аман сақтап қалуы үшін шекара шебіндегі аймақтарға көшіп баруына рұқсат етілмеді. Қазақстанның Ресейдің ықпалына енуі кейінгі жылдары қазақтардың Орта Азия

мемлекеттерімен қарым- қатынасының едәуір нашарлап кетуіне әкеп соқтырды. Хиуа мен Бұхардың әскерлері Оңтүстік Қазақстанның қазақтарына оқтын- оқтын жорық жасап тұрды, алым-салық төлетті. Сонымен қатар Ресей мен Қазақстанның екі арасындағы сауда қатынастарының күшейе түсуі едәуір оңды сипат алды.

Қазақстан тарихы 7 сынып Негізгі мектеп
7.2A XVIII ғ. Қазақстанның мәдениеті
Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:
Оқушылар «Қазақ-жоңғар соғысының» себеп-салдарын және Ресей империясының кіші жүз бен орта жүз руларын қосып алғанын және қазақ жерлеріне әскери бекіністер сала бастағанын біледі.
Контекст
Бұл бөлім оқушыларға XVIII ғасырда Қазақстан территориясына Ресей империясы тарапынан зерттеу экспедициялары жасалғанын және осы зерттеулердің мақсаттары қандай болғаны туралы мағлұмат береді, XVIII ғасырда өмір сүрген ақындар мен жыраулар шығармашылығының негізгі мазмұнымен таныстырады. Жаңа білімді игеру барысында зерттеу, топта жұмыс жасау және шешендік дағдыларын дамытуға мүмкіндік туады.
Осы бөлімдегі «Қазақстан тарихы» пәнінің тілдік мақсаттары
Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсат үлгісі берілген.
Пәндік оқыту мақсаты	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер

халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалайды

Құндылықтар:

патриотизм
өз елі үшін мақтаныш

Экспедициялардың келу мақсатын, зерттеу бағыттарын анықтау үшін топта дерек көздерді зерттейді (айтылым, тыңдалым және оқылым дағдылары).

экспедиция отаршылдық шекаралық комиссия бекіністер шебі форпост

ауыз әдебиеті жырау жыршы

Ресей империясы қазақ жерін зерттеуге мүдделі болды, себебі... П. Рычковтың еңбегінде...

Паллас экспедициясының

мақсаты...

Ақындар мен жыраулардың шығармашылығындағы негізгі ой...

Деректерге сүйене отырып...

Деректерге сүйене отырып, қандай нәтиже шығаруға болады?

Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік

мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.

Қысқа шолу

Бұл бөлім оқушыларға XVIII ғасырдағы ақындар мен жыраулардың шығармашылығында мемлекеттің саяси жағдайы, тарихи тұлғалардың бейнесі көрініс тапқанын және олардың қоғамдағы рөлін, ықпалдарын білуге мүмкіндік туғызады. Сонымен қатар осы бөлім Ресейдің Қазақстанға жіберген зерттеу экспедицияларының мақсаттарын ашады. Бухгольц, Лихарев және

т.б. экспедициялардың үлгісінде Ресей империясының әскери барлау жүргізгенін айқындап көрсете отыра XVIII ғасырдағы экспедициялардың Қазақстанды ғылыми зерттеуге үлес қосқанын көрсетуге болады.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған

ескертпелер

Оқыту ресурстары

7.2.2.1 – халық ауыз әдебиеті мен

музыка өнері туындыларының

тарихи дереккөзі ретінде

XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы

Зерттеу сұрағы: XVIII ғасырда ақын- жыраулар шығармаларында тарихи оқиғалар қалай көрініс тапты?

БЫМ

Тарихи концепт (фокус): дәлел

Сынып бөлмесін

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

құндылығын	Б Сыныптың қабырғаларына, тақтаға	тақырыпқа сай алдын	ала	8 сынып. Қазақстан тарихы.,
бағалау	ақын-жыраулардың жырлары, суреттері,	дайындаңыз.		Атамұра, 2012.
	жыраулар туралы естеліктер, қысқаша
7.2.1.1 – салт-	өмірбаяндары қағазға жазылып			Қабылдинов З.Е.
дәстүрлер мен әдет-	жапсырылып тұрады.			8 сынып. Қазақстан тарихы.
ғұрыптардың	Сынып бөлмесіндегі мәліметтерге			Хрестоматия. Атамұра, 2012.
құндылықтары мен	сүйене отырып, оқушылардан сабақ
маңыздылығын	тақырыбы қандай болуы мүмкіндігін			Бес ғасыр жырлайды: 2
анықтау	сұраңыз.			томдық /Құрастыр. М.
	М Тақырып анықталғаннан кейін			Мағауин, М.Байділдаев. –
	сыныпты төрт немесе алты топқа бөлу			Алматы: Жазушы, 1989. – Т.1.
	Зерттеу сұрақтары: ХVІІІ ғасырдағы халық ауыз			Бес ғасыр жырлайды: 2
	әдебиетінің			томдық /Құрастыр.
	негізгі идеясы қандай болды?			М.Мағауин, М.Байділдаев. –
	Халық ауыз әдебиеті қандай			Алматы: Жазушы, 1989. – Т.2.
	тарихи оқиғалар туралы мәлімет
	береді?
	Зерттеу және талдау Т Интерактивті тақтаға 1-6-ға дейінгі
	сандар жазылған кестені шығарыңыз
	Мысалы:
	1 4 3
	6 2 5
	Әр санның артында белгілі бір
	жыраудың аты жасырылып тұрады.
	Мысалы: 1 Тәтіқара
	2 Үмбетей
	3 Бұқар

Жанақ
Жанкісі
Ақтамберді

Таңдаған нөмеріне сәйкес әр топ бір жыраудан алады. Әр топ өздеріне берілген жырауға сәйкес сынып бөлмесінде ілулі материалдардан ақпараттарды жинап алады. Жыраулардың шығармаларымен

танысқаннан кейін олар шығармашылығында қандай оқиғаларды, тұлғаларды, бейнелейтінін анықтайды және шығармаларды дереккөз ретінде шығу тегі мен мақсатын, құндылығын мен шектеулігін анықтайды.

Интерпретация

Т Сабақта алған білімдерімен алмасу үшін «Ағаш» тапсырмасын қолданыңыз. Топтар өз ағашының діңгегіне жыраудың атын жазады, бұтақтарына сұрақ жазады. Сағат тілімен алты топ тапсырмаларымен (ағаштарымен) алмасады. Оқушылар сұрақтың

Ф Оқушылардың жасаған жазба жұмысы арқылы деректерді талдау дағдысы бағаланады.

Мұғалім алдын ала алты ағаш макетін дайындайды, әр топқа таратып береді.

Мынандай сұрақтар беруге болады: Үш жүздің бірлігін жырлаған жырау, Абылай ханның кеңесшісі болған жырау, Бөгенбайдың ерлігін жырлаған жырау.

	жауабын жапырағына жазып қайтарады. Тапсырманы жіберген топ жауаптарды бағалайды.
7.2.2.4 – қолданбалы өнердің жетістіктерін бағалау	XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті Зерттеу сұрағы: Қазақтың ұлттық қолданбалы өнерінің бірегейлігі неде? БЫМ Сабақ басталмас бұрын бейнематериалды қосып қойыңыз М «Ең әдемі киім – ұлтыңның киімі», - деген ұлы адамдар. Сіз бұл пікірмен келісесіз бе? Алдын ала берілген тапсырма бойынша оқушылардың қатысуымен ұлттық киім үлгілерін көрсетіңіз. Сабақ тақырыбымен таныстырыңыз. Зерттеу және талдау Т Сынып оқушыларын төрт топқа бөліңіз: Школьникам ықшамдалған мәтін таратып беріңіз 1-топ: Зергерлер 2-топ: Тігіншілер 3-топ: Тарихшылар 4-топ Дизайнерлер Әр топ алдын-ала жинақтаған материалдарды топ атына сәйкес іріктеп алады. Бағалау критерийі:	Тарихи концепт (фокус): маңыздылық	Дизайн Казахской Национальной Одежды https://www.youtube.com/watch ?v=UkThyH-ikO0 (бейнематериал) немесе Қазақтың ұлттық киімдері https://www.youtube.com/watch ?v=RAb0GJ37unQ (бейнематериал) немесе https://www.youtube.com/watch ?v=FWdlf5c2bRo Қазақтың ұлттық киімдері (мәтін) http://www.koshpendi.kz/index.p hp/koloner/kazaktyn-ulttyk- kiimderi Алматы кітап "Қазақ халқының ұлттық киімдері" 2007 жыл, Ханият Б.;
		Школьникам алдын ала ұлттық киімдердің ерекшеліктерін ашатындай материалдар жинақтауға тапсырмалар беріңіз
		Өзіңіздің жинақтаған материалдарыңызбен толықтыруыңызға болады.
		Презентация, бейнематериал, ұлттық киім үлгілерін киіп көрсету, сурет салу т.б. әдістерді қолдануға болады.
		Берілген жұмыстың оқушы қабілетіне сәйкес берілуін ескеріңіз.
		Ф Берілген тапсырмалар

1. Топтар өз атауларымен байланыстыра отырып, маңыздылығына, қолданысына қарай өнімдерін ұсынады.

Интерпретация

Т Оқушылар жұмыстарының нәтижесінде ХІХ ғасырдағы ұлттық киімді заманауи үлгіге бейімдеп, ХХІ ғасырдың «бренд» маркасын көрсетуі керек.

Топ жұмыстарын бағалау:

- Ұлттық өнімдердің ерекшеліктеріне, маңыздылығына тоқталып, бағалау.

негізінде бағалауға болады.

Оқушылар жұмыстарын өздері қалаған

таныстырылым түрімен көрсетуге болады. Қолданбалы өнер туындылары топтамасынан, Мысалы: сән үлгісін көрсету, бейнетаспаға түсіру, сурет салу, фотомонтаж дайындау т.б.

Сужикова А.

Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005

Шаңырақ: Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы :

/1990

Қазақстан тарихы 7 сынып Негізгі мектеп

7.2В Отарлау және ұлт-азаттық күрес

Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:

ХVІІІ ғасырда басталған Ресей империясының отарлау саясатының мақсаттары мен алғашқы әрекеттерін біледі.

Контекст

Бұл бөлім арқылы оқушылар патша өкіметінің қазақ жеріне казактарды қоныстандыру себептері мен көздеген мақсаттарын

түсінеді. Сырым Датұлы бастаған ұлт – азаттық көтерілістің себеп-салдарымен танысып, баға береді.

Осы бөлімдегі «Қазақстан тарихы» пәнінің тілдік мақсаттары
Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсат үлгісі берілген.
Пәндік оқыту мақсаты	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
халықтың отаршылдыққа қарсы азаттық күресінің себеп салдарын анықтап, маңыздылығына баға береді	Жұптар Сырым Датұлы көтерілісін талдай келе, маңызды деген үш тұлғаны, көтеріліс барысына әсер еткен үш негізгі оқиғаны анықтайды (оқылым, айтылым, тыңдалым, жазылым дағдысы,)	отар отаршылдық казак губернатор әкімшілік басқару шекара шебі бекіністер шебі ұлт-азаттық қозғалыс	Патша өкіметінің казактарды қоныстандырудағы мақсаты... Реформаны жүзеге асыру барысында.... Сырым Датұлы бастаған көтеріліс ұлт-азаттық қозғалыс деп аталуының себебі... Негізгі өзгерістер... Бұл оқиға/тұлға маңызды болды, өйткені...
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқа шолу
Берілген бөлім Ресей империясының отарлау саясаты туралы түсінік қалыптастырады, қазақ жерлеріне жүргізілген Ресейдің әкімшілік реформалары және Сырым, Исатай мен Махамбет, Кенесары көтерілістерінің мәнін ашады.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

7.3.1.3 – Ресей империясының отарлық саясатының себеп- салдарын анықтау

XVIII ғасырдағы Қазақстандағы казак-әскери отаршылдығы

Зерттеу сұрағы: Қазақстанды отарлауды Ресей империясы қалай жүзеге асырды?

Тарихи концепт (фокус): себеп-салдар

Ресей империясының қазақ жеріндегі отарлау саясаты. (мәтін)

Б Патшалық Ресейдің отарлау саясатын	Деректерді оқушылардың тілді меңгеру қабілеттеріне сай құрастырылуын ескеріңіз. Оқушылар Ресей империясының қазақ жерін зерттеу мақсаты отарлау саясатымен, патша үкіметінің мүддесімен байланысты екендігін түсінуі тиіс.
сипаттайтын суреттер топтамасын		http://bigox.kz/resej-
көрсетіңіз, оқушылардың сурет бойынша		imperiyasynyn-kazak-
жасаған тұжырымдарын тыңдай отырып,		zherindegi-otarlau-
тақырыпты анықтауға жетелеңіз.		sayasaty-orta-zhane-uly-
Зерттеу сұрағы Патшалық Ресей Қазақстанды		zhuzderdin-resejge- birigui/
отарлау үшін қандай әдіс-
тәсілдерді қолданды және олардың
жергілікті халық үшін әсері қандай
болды?
Зерттеу мен талдау Ресейдің отарлау саясатына байланысты		Ресей империясының
қосымша деректерді зерттеу.		қазақ жеріндегі отарлау
Т/Ж Сыныпты топтарға бөліңіз.		саясаты. орта және ұлы
Топтарға зерттеу сұрақтары негізінде		жүздердің Ресейге бірігуі
келесі тапсырмаларды беріңіз:
Зерттеу сұрақтары: Патша өкіметі отарлық саясатты		http://malimetter.kz/resej- imperiyasynyn-kazak-
жүзеге асыруда кімдерге арқа сүйеді? Неліктен казактар Жайық, Сібір, Жетісу және Орынбор аймақтарына қоныстандырылды? Казактарды қоныстандыру саясатының салдары қандай болды? Ж Картамен жұмыс. Алған білімдерінің негізінде картамен жұмыс жасауға тапсырма беріңіз: Жайық, Сібір, Орынбор және		zherindegi-otarlau- sayasaty-orta-zhane-uly- zhuzderdin-resejge- birigui/ Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т. 8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Жетісу казак әскерлерінің	Школьникам Қазақстанның кескін картасын беріңіз Топтар өз жұмыс нәтижелерін әр түрлі үлгіде ұсына алады. Нұсқаулық: Жоғарыда берілген картамен сілтемедегі мәтіндерді қолдануға болады.	Патшалық Ресейдің
орналасқан территорияларын:		қазақ даласындағы
Қазақ жерінде салынған кем дегенде 5		отаршылдық саясаты
бекіністі (мысалы, Омбы, Железинка,		https://kk.wikipedia.org/
Колбасинская, Семей, Өскемен)		wiki/%D0%9F%D0%B0
белгілеуге тапсырма беріңіз.		%D1%82%D1%88%D0
Топтарға тапсырмалар:		%B0_%D2%AF%D0%B
1-топ.Тірек сызбасы негізінде постер		A%D1%96%D0%BC%D
дайыңдау		0%B5%D1%82%D1%96
2-топ. Телерепортаж жасау(тілші,		%D0%BD%D1%96%D2
респондент, хатшы)		%A3_%D0%BE%D1%8
3-топ. Мақала жазу		2%D0%B0%D1%80%D1
4-топ. Көрініс көрсету		%88%D1%8B%D0%BB
Әр топ берілген тапсырмаларының		%D0%B4%D1%8B%D2
нәтижесінде қандай өзгерістердің орын		%9B_%D2%9B%D0%B
алғандығын көрсетеді.		E%D0%BD%D1%8B%D
Б Школьникам «Ресей империясының		1%81_%D0%B0%D1%8
Қазақстанды отарлау барысындағы		3%D0%B4%D0%B0%D
озбырлық әрекеті қалай көрініс тапты? -		1%80%D1%83_%D1%8
деген сұрақ аясында төмендегі		1%D0%B0%D1%8F%D
бағыттарды пайдаланып, талқылау		1%81%D0%B0%D1%82
ұйымдастырыңыз.		%D1%8B
Казактарды қоныстандыру
Бекіністердің салынуы Экспедициялардың ұйымдастырылуы		Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы: «Атамұра»,
		2010 ж.

Есмагамбетов К. Что писали о нас на Западе.

– Алма-Ата: «Қазақ университеті», 1992 ж.

– халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
– ұлт-азаттық көтеріліс

басшыларының рөліне баға беру

Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс

Зерттеу сұрағы: Сырым Датұлы Кіші жүз қазақтарының қандай құқықтарын қорғауды көздеді?

М Сыныппен «отар», «отарлау»,

«отаршылдық» түсініктер аясында талқылау ұйымдастырыңыз.

Б/Ж Оқушылар патша өкіметінің осы кезеңге дейін жүргізген отаршылдық саясатын еске түсіреді, мысалдар келтіреді.

Келесі сұрақты қойыңыз:

Сіздердің келтірген мысалдарыңызға қарай қарапайым халық бұқарасы наразылық ретінде қандай іс-әрекетке баруы мүмкін?

Талқылаудың нәтижесінде халық

наразылығының бір көрінісі ретінде көтеріліске шығу деп тұжырымға келуі

Тарихи концепт (фокус): себеп-салдар

Оқушылар түрлі анықтамалар мен мысалдар келтіріп, өз ойларын білдіреді.

Мүмкіндік болса деректі фильмнен үзінді көрсетуіңізге болады. Оқушылар оның көтеріліс басшысы болғанын түсінеді. Дерек көтерілістің

барысын қысқаша

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы: «Атамұра», 2010 ж., 220-234 бб.

Вяткин М. Батыр Срым.

– Алматы: «Санат», 1998.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Қазақстан тарихы. Хрестоматия. Атамұра, 2012.

тиіс.	суреттейді. Осы тапсырма арқылы оқушылар Сырым көтерілісіне тереңірек үңіле алады. Сұрақтарға жауап беру үшін тілдік қабілеттері төмендеу оқушыларға қолдау көрсету мақсатында тірек болатын кілтті сөздер жазылған карточкаларды ұсыныңыз.	Сырым батыр (KZ).
Зерттеу сұрақтары С. Датұлы Қазақтардың қандай		Деректі фильмі. http://e-
құқықтарын қорғауды көздеді? Көтеріліс отаршылдық саясатты		history.kz/kz/video/view/ 117#scontent
тежей алды ма?
Б Сырым Датұлының суретін, деректі материалдар көрсетіп, оның кім болғаны туралы оқушыларға болжам жасатыңыз.		Сырым Датұлы бастаған көтеріліс
Зерттеу және талдау Т/Ж С. Датұлы көтерілісіне байланысты деректерді ұсыныңыз. Оқушылар дерекпен танысқаннан кейін, дерекпен		http://e- history.kz/kz/contents/vie w/1090
жұмыс жасаудың келесі тапсырмасын
беріңіз.
Оқушының міндеті: берілген деректердің
негізінде көтеріліс барысын талдайды
Кө Ма Ш Қо Жү Нә Та
тер қса ығ зға ру ти ри
іліс ты у уш бар же хи
тің себ ы ыс сі ма
хро ебі кү ы ңы
но шт зд
лог ері ыл
ияс ығ
ы ы

Деректің негізгі идеясы неде?
Деректен қандай қорытынды шығаруға болады?
Осы деректің негізінде қандай сұрақтар туындайды?

Ж/Ж Жұптық жұмысты ұйымдастырыңыз. Әр жұп Сырым Датұлы көтерілісін талдай келе, маңызды деген үш тұлғаны, көтеріліс барысына әсер еткен үш негізгі оқиғаны анықтауға тапсырма беріңіз. Оқушылар тапсырманы аяқтағаннан кейін, жұптар бір-бірімен ауысады, өздерінің нұсқаларын дәйектер келтіре отырып, дәлелдейді. Осылайша сыныпта қызу талқылау болуы ықтимал. Енді бүкіл сынып алдында тұратын міндет – ортақ шешімге келу.

Интерпретация

Б Тақтада ағаштың макеті ілулі тұрады. Оқушылардың міндеті: жапырақ тәрізді стикерге бір ойды жазу. Осылайша ағаш жапырақтарға толып, Сырым көтерілісінің құндылықтары, мүдделері мен халық үміті анықталады.

Макетті «Үміт ағашы» деп атауға болады

Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. – Алматы, 2007. Т.1 Рязанов А.Ф. Сорок лет борьбы за незавимость казахского народа (1787-1838) http://www.madenimura. kz/kk/culture- legacy/books/book/kazak- yltazattyk-kozgalysy-1- tom?category=all&page= 5

7.3.1.4 – Патша үкіметі

реформалары

1822-1824 жж. патша реформалары

Тарихи концепт (фокус): өзгеріс пен сабақтастық

Қазақстан тарихы (көне

нәтижесіндегі әкімшілік- аумақтық өзгерістерді түсіндіру;

7.1.2.1 – дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

Зерттеу сұрағы: Неліктен XIX ғасырдың 20-шы жылдарында Қазақстанда әкімшілік реформалар жүргізілді?

Б «Артығын тап» тапсырмасы. Дәстүрлі билік жүйесін еске түсіру мақсатында бірнеше ұғымдар, сөздер жазылған карточкалар таратыңыз. Оқушылар болжамдау арқылы осы ұғымдар арасынан тақырыпқа қатысты емесін сұрыптап алып тастайды. Қалған сөздермен/ұғымдармен дәстүрлі билік жүйесіне сипаттама береді.

Зерттеу сұрағы

Патша үкіметі қазақ хандығын отарлау мақсатында қандай іс- әрекеттер жасады?

Зерттеу және талдау

Б Хандық биліктің жойылуына байланысты өзіңіз дайындаған презентацияны көрсетіңіз.

1822 жылғы реформаның нәтижесіндегі Қазақ хандығындағы жаңа әкімшілік бөліну сызбасын/схемасын интерактивті тақтаға шығарып қойыңыз: округ → болыс → ауыл.

Осы схемаға қарай отырып келесі тапсырманы ұсыныңыз: схема → сипатта

→ оқиға → тұжырымда.

Т «Артығын тап» тапсырмасы. Реформа

Осы реформа қазақ ауылдарына қандай өзгерістер әкелуі мүмкін деген ой пікірлерін тыңдаңыз.

Сұрыптау тапсырмаларын орындау арқылы оқушылардың сыни ойлауы дами түседі.

заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы: «Атамұра», 2010 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Бекмаханов Е.

«Қазақстан ХІХ

ғасырдың 20-40

жылдарында». Алматы 1994.

ХҮІІІ ғасырдың соңы – ХІХ ғасырдың басындағы Қазақ хандығы (II бөлім) http://massaget.kz/layfsta yl/bilim/gumanitarly- ylymdar/821/

Қазақстандағы әлеуметтік- шаруашылық құрылым

және 1822-1824

мазмұнымен танысқаннан кейін топтарға тағы да бірнеше ұғымдар/сөздер жазылған карточкалар таратыңыз.

Оқушылар осы ұғымдар арасынан тапсырмаға қатысты емесін алып тастайды да,

басқару жүйесі
сот реформасы
саудаға қатысты ұғымдарын сұрыптап алады.

Осыдан кейін реформаның мазмұнын тереңірек ашатын фактілер жазылған карточкалар таратыңыз. Осы фактілерді пайдаланып, реформаның мағынасын толық ашады. Дәстүрлі билік жүйесіне қандай өзгерістер енгенін салыстыра отырып анықтайды.

Т 1824 ж. реформаға қатысты мәтінді беріңіз. Оқушылар реформа мазмұнымен танысқаннан кейін, 1822 ж. реформамен ұқсастығы мен айырмашылығын анықтау үшін картаны пайдаланады.

Т Оқушыларды 4 топқа бөліп, реформаның төмендегідей салаларына байланысты тапсырма беріңіз:

топ: әлеуметтік
топ: сауда
топ: шаруашылық
топ: сот

Ф Реформаның баптарына байланысты топтардың жұмыстарын бағалау мүмкіндігі бар.

4 топқа берілетін тапсырмалар:

1 топ: аға сұлтан, старшын, ішкі күзет,

«құрметті қазақ», сайлау тәртібі, округтік

приказдар, шекара

жылдардағы реформалар http://referatikz.ru/load/k ursty_zh_mystar/aza_sha

_kursty_zh_mystar/aza_st anda_y_leumettik_sharua shyly_rylym_zh_ne_1822

_1824_zhyldarda_y_refor malar/25-1-0-730

Масанов Н.М. Кочевая цивилизация казахов (основы жизнедеятельности номадного общества). – Алматы; Москва, 1995.

Артыкбаев Ж. О. Казахское общество в XIX веке традиции и инновации [Текст] / Отв. ред. Аргынбаев Х. Кузембайулы А..- Караганда "Полиграфия", 1993

Шонанұлы Т. Жер тағдыры – ел тағдыры.

(Көмекші оқу құралы).

М Біртіндеп қағазға жазылған сөздерді топтарға береді, сөздің мағынасын ашады да келесі берілген сөзбен байланыстырады. Оқиға толық ашылғанға дейін сөз, сөз тіркестері біртіндеп беріліп отырады. Осылайша топтар мәтінді өздері құрайды.

Интерпретация

Т «Әлемді шарлау» стратегиясы. Әр топтан бір оқушы басқа топтарға барады да, өздерінің жазбаларына байланысты ұғымдарды жазып алады. Осылайша әр топ өздері реформаның мазмұнын толтырады. Бір топ өз жұмысын қорғайды. Қалғандары тақтаға өздері орындаған жазба, сызба жұмыстарын іледі, бірінші топты ауызша толықтырады.

Т Тақырыпты бекіту сұрақтары: Қадағалау сұрағы:

× не оқыдық?

× не көрдік?

Аналитикалық сұрақтар:

× реформа қашан жүзеге асты?

комиссиясы, қамқоршылық қызмет, алым –салық.

топ: сауда керуені, баж салығы, керуен

жасақтары, сауда орындары, тауарлар.

топ: жатақ, егіншілік, тұз өндірісі, бау бақша, мал санағы.
топ: қылмыстық істер, арыз-шағымдар, облыстық басшыға берілген арыздар.

Мысалы: шаруашылық тобынан барған оқушы сауда тобынан тауар, сауда деген сөздерді жазып алады. Администрация тобынан алым-салық, арыз-шағым деген сөздерді жазып алады.

Тақтаға ілінген мәтіндерін үзіліс кезінде оқуына, қосымша ақпарат жазуына, ақпараттарын толықтыруына болады.

– 2 басылуы. – Алматы:

«Санат», 1995.

Материалы по казахскому обычному праву: Сб. /Научно- популярное издание. – Алматы: Жалын, 1998

	ü ü ü	ü ü ü
	қорытынды
7.3.1.5 – халықтың	1836-1838 жж. Бөкей Ордасындағы		Тарихи концепт (фокус):
отаршылдыққа қарсы	қазақтардың көтерілісі		Себеп-салдар
ұлт-азаттық күресінің
себеп-салдарын анықтау;	Зерттеу сұрағы: Исатай Тайманұлы		Оқушылардың негізгі ойларын	Ұлытау - Жұмыр
	мен Махамбет Өтемісұлын қандай		тақтаға жазып отырыңыз.	қылыш. Махамбеттің
7.3.1.6 – ұлт-азаттық	ортақ идея біріктірді?			күйі
көтеріліс	М Махамбеттің күйін тыңдата			https://www.youtube.co
басшыларының рөліне	отырып, оқушылардан күйдің			m/watch?v=x_0bCjJ0cu
баға беру	қандай ой туғызғанын сұраңыз.			A
	Б Сыныпқа М. Өтемісұлы мен И.
	Тайманұлы туралы			Бейнематериал
	бейнематериалды көрсетіңіз.		Бейнематериалды көрсеткенде,	Махамбет Өтемісұлы
	Оқушылар бейнематериалды көре		тоқтатып, оқушылардың жазып	(11-18 минут аралығы)
	отырып, маңызды мағлұматты		алуына мүмкіндік беріңіз.	https://www.youtube.co
	жазып отырады. Жазып алған			m/watch?v=p9CexAqM8
	мағлұматтарға сұрақтар қою арқылы			0o
	тақырыпқа шығыңыз.
	Зерттеу сұрағы × Исатай мен Махамбеттің		Сабақ тарихи деректерге негізделеді.
	ортақ идеясы қандай болды?			Қазақстан тарихы. 8
	Зерттеу және талдау Т Оқушыларды төрт топқа бөліп,			сынып. Хрестоматия. М. Өтемісұлы өлеңдері.

мәтін таратып беріңіз. Оқушылар берілген мәтінмен жұмыс жасап, сұрақтарға жауап береді.

топ:

× Көтеріліс не себепті дәл осы уақытта болды?

× Көтерілістің қамтыған аймағы мен қолдаушылары кімдер болды?

×Көтерілістің басталуына түрткі болған қандай оқиға?

Тапсырманы орындауға берілетін критерийлер:

× Көтерілістің осы уақытта болуының нақты себептерін айқындау;

×Көтерілістің қамтыған аймағын картадан көрсету;

×Көтерілістің басталуына түрткі болған оқиға мен тарихи тұлғаларға сипаттама беру;

топ:

× Көтерілістің алғышарттары қандай болды?

× Көтерілістің туындау себептері неде?

× Көтерілісшілердің мақсаты қандай ?

М Төрт топқа бірдей мәтін беріңіз. Әр топ өздеріне берілген сұраққа критерийлер бойынша жауап береді.

Ескерту:

әр топқа берілген критерийдің соңында топқа сыни тұрғыда ойлануға сұрақ беруге болады

Дерек ретінде Махамбеттің өлеңдері: «Ереуіл атқа ер салмай», «Қызғыш құс», "Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқан сөзі" өлеңдерін пайдалануға болады.

Көтерілістің барысы жайлы негізгі оқиғалары келтірілген мәтін ұсыныңыз.

59 бет.

Махамбеттің өлеңдері:

«Ереуіл атқа ер

салмай», «Қызғыш құс», «Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқан сөзі»

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Қазақтардың (1836-

1838) жылдардағы халық-азаттық қозғалысы = [Мәтін]: Құжаттар, материалдар, мақалалар / Қазақстан Республикасының Ғылым Академиясы.- Алма-Ата "Ғылым", 1992.-

Қазақстан тарихы. Очерктер.

Алматы,1993. 209-214 беттер.

Тапсырманы орындауға берілетін критерийлер:

× Көтерілістің алғышарттарын болжау;

× Көтерілістің 3-5 себептерін көрсету;

× Көтерілісшілердің мақсатын сипаттау;

топ:
- Оқиға қандай кезеңдер аралығында жүрді?
- Көтерілістің шиеленісуіне әсер еткен басты оқиға қандай?
- Көтерілістің басты шайқастары қай жерлерде болды?

Тапсырманы орындауға берілетін критерийлер:

× Көтерілістің негізгі кезеңдерін көрсету;

× Көтерілістің шиеленісуіне әсер еткен басты оқиғаны атау;

× Шайқас болған аймақтарды картада белгілеу;

ші топ:
- Көтерілісшілер мақсаты орындалды ма?
- Көтерілістің жеңілу себебі

Мұғалім бейнематериал беруіне де болады. Бейнематериалды ұсыну үшін алдын-ала тапсырмалар дайындауыңыз қажет.

Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Кітаптар және басылымдар. Қазақстанның Мәдени мұрасы http://www.madenimura. kz/kk/culture- legacy/books/book/kazak

-edebieti- enciklopedialyk- anyktamalyk?category=al l&page=4

неде?

Көтерілістің тарихи маңызы неде?

Тапсырманы орындауға берілетін критерийлер:

Көтерілістің нәтижесін көрсету;
Көтерілістің жеңілу себептерін анықтау;
Көтерілістің тарихи маңызын сипаттау;

Т Мәтінмен жұмысты жасап болған соң, қорытынды шығару үшін келесі тапсырмалар беріледі:

Топ тапсырмаларын жүйелі меңгерту мақсатында алынған ақпараттарды кестеге, схема мен қисынды жүйеге (логикалық тізбек), менталді картаға (интеллект карта) түрлендіріп тұжырымдау.

Интерпретация

Т Сыныпты төрт топқа бөліңіз. Рөлдік ойынның элементтерін пайдаланыңыз.

І топ – тарихи деректі «ақсүйектер» ретінде талдайды.

ІІ топ – қарапайым халық.

ІІІ топ – Ресей әкімшілігінің өкілдері.

Бейнематериал

"Әке үкімі" Мұхтар Шаханов. Көркем сөз (қазақ тілінде) оқыған Бауыржан Сапаров https://www.youtube.co m/watch?v=AvMyiuSvp Kw

немесе

Махамбеттің күйлері https://www.youtube.co m/watch?v=vaQFArDqV Tk

IV - аналитиктер

Оқушылардың міндеті: әлеуметтік топ өкілдері ретінде 1836-1838 жылдары болған көтеріліске өз көзқарастарын білдіру. Ал аналитиктер объективті түрде көзқарас білдіруге, шынайы жағдайды талдауға мүдделі. Сонымен қатар, үш топтың жұмысын бағалайды, олардың жасаған тұжырымдарына комментарий береді.

Т/Ж Көтеріліс барысында Исатай мен Махамбетті қандай ортақ идея біріктіргендігін анықтауға тапсырма беріңіз.

Анықтау үшін оқушыларға бағыт- бағдар беріңіз:

× Ортақ мақсат

× Негізгі оқиға

× Жаңғырық?

× Нәтижелі?

× Айрықша, мәнді?

Осы критерийлерге сәйкес оқушылар қорытынды жасайды. Осы критерийлерге сәйкес оқушылар ой толғау негізінде 80-100 сөз жазады

Ф Ой толғау негізінде бағалауға мүмкіндік бар

– халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау

– ұлт-азаттық көтеріліс

басшыларының рөліне баға беру

Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс

Зерттеу сұрағы: Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық күрес неліктен жалпы ұлттық сипатқа ие болды?

Б Бейнематериал тыңдатып, төмендегі сұрақтар бойынша оқушылар мен ой бөлісіңіз.

× Бейнематериалдың негізгі идеясы неде?

× Бұл бейнематериалдан қандай ой түйіндеуге болады?

× Бүгінгі сабақтың тақырыбы қандай болмақ?

Зерттеу және талдау Дереккөздерімен жұмыс істеп, ізденуге бағыт беріңіз. Берілген деректерден көтерілістің себеп- салдарын анықтайды.

Т Сынып оқушыларын үш топқа бөліңіз. Көтеріліске қатысты мәтінді ықшамдап беріңіз.

1-топ: Көтеріліс қамтыған территория, алғышарттары мен хронологиясы;

× Көтерілістің хронологиясын жүйелеп жазыңыздар.

×Көтеріліс қамтыған

Тарихи концепт (фокус):

Себеп-салдар

Сынып оқушыларын бала санына қарай 3 немесе 6 топқа бөлуге болады, 6 топ болған жағдайда тапсырма топтарға қайталанып беріледі.

Кескін карта

Бейнематериал: Дегдар Кенесары хан https://www.youtube.co m/watch?v=MbnYS9S5 KA0

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы: «Атамұра», 2010 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Бекмаханов Е.

«Қазақстан ХІХ

ғасырдың 20-40

жылдарында». Алматы 1994 жыл

Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс (1837-1847)

http://e-

аймақтарды картада белгілеңіздер.

× Көтерілістің басталуына түрткі болған жағдайларға кем дегенде 3-5 дәйек келтіріңіздер.

топ: Көтерілістің ұзақ және қысқа мерзімді себептері

× көтерілістің басталуына әсер еткен қысқа мерзімді себептерді анықтаңыздар;

× көтерілістің басталуына әсер еткен ұзақ мерзімді себептерді анықтаңыздар;

× орталықтандырылған басқару жүйесінің болуына кем дегенде 3-5 дәйек келтіріңіздер.

топ: Көтерілістің барысы, жеңілу себептері мен тарихи маңызы;

× Көтерілістің жүру барысын кезеңдеп көрсетіңіздер;

×Көтерілістің жеңілу себептеріне кем дегенде 3-5 дәйек келтіріңізер;

× Көтерілістің тарихи маңызына сипатама жасаңыздар;

Топ мүшелері өз жұмыстарын сынып алдында постер түрінде

history.kz/kz/contents/vie w/272

немесе

Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы http://old.el.kz/m/articles/ view/content-1629

Национально- освободительная борьба казахского

народа под

предводительством Кенесары Касымова. – Алматы: Гылым, 1996.

XVIII-ХІХ ғғ Қазақстан картасы

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Қазақстан тарихы. Хрестоматия. Атамұра, 2012.

ұқсастығы

айырмашылығ

қорғайды.

Б Сынып оқушылары Кенесары хан бастаған көтерілісті С.Датұлы мен Махамбет, Исатай бастаған көтерілістермен салыстырады.

Школьникам төмендегі сұрақтар негізінде ой тұжырымдау жасатыңыз:

× ХІХ ғасырдың орта шенінде орын алған көтеріліс басшыларының мақсатында ортақ мүдде болды ма?

× Неліктен ортақ мақсаты бар, мүддесі бір халық бірігіп, жеңіске жете алмады?

Оқушылар жауаптарын алдымен жеке ойланып, кейін жұпта, топта талқылайды.

Б Школьникам белгілі тұлғалардың Кенесары Қасымұлы туралы айтқан сөздерінен цитаталар ұсыныңыз. Мысалы:

× «Біздің даладағы билік соңғы уақытқа дейін өзін қазақ халқы

мойындаған бір адамның қолында шоғырланды. Бұл

Мүмкіндік болса, оқушылардың интерактивті тақтадан деректерді көріп оқуына қолайлы жағдай жасаңыз. Немесе топтарға таратпа материал ретінде беріңіз.

Плакаттар, фломастерлер

адам жоғарыда аты аталған Кенесары Қасымов еді...Жалпы оның адамдарды тарта білетін ерекше қабілеті бар.....Кенесарыға көзсіз ерлік тән еді» Л.Мейер.

×«Кенесары қазақтардан тамаша жауынгерлерді

даярлап шығатынға ұқсайды Шыңғысханның

тарихта әйгілі болып қалған әскерлерінің барлық қасиеттері олардың бойында мол екен»

Аткинсон. Т.В.

× «Ол барлық жағынан ерекше адам болды. Өзінің қолдаушылардан әлдеқайда жоғары тұрған ол жеке бас даулары мен рулық қатынастардың шиеленісуін әрқашан әділ шешіп беріп отырды....Кенесары шын мәнінде бүкіл қазақ ұлтының батыры болған басқа ешкімді де айта алмаймыз» Коншин Н.

Ж Оқушылар жоғарыда берілген цитаталарды негізге алып, топта кеңесіп, Кенесары тұлғасына баға

береді.

Интерпретация

Т Сонымен, Кенесары көтерілісін қандай критерийлер бойынша жалпы ұлттық қозғалыс деп бағалаймыз? деген сұраққа оқушылар жауап берулері қажет.

Кенесары көтерілісінің жалпы ұлттық қозғалыс деп бағалау үшін оқушыларға оның критерийлерін анықтауға тапсырма беріңіз.

Келесі критерийлерді шығару тиіс:

Көтерілісшілердің ортақ мақсаттары болуы.
Барлық аймақтарды қамтуы.
Кенесарыға халықтың сенім артуы, беделі.
Қарулы күштердің құрылуы.
Орталықтандырылған басқару жүйесінің болуы.


Қазақстан тарихы. 7 сынып. Негізгі мектеп
7.3А Отарлау және ұлт-азаттық күрес
Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:
Ресей империясының отарлау саясатына қарсы ұлт-азаттық күрестің жалғасу себептерін біледі. Қазақстанның Ресей құрамына қосылуы салдарын біледі.
Контекст
Орта Азия хандықтарының Қазақстанның оңтүстік аймақтарына экспансияның күшею себептері мен зардаптарын біледі. Хиуа, Бұхара және Қоқан хандықтары Оңтүстік Қазақстан аумағын жаулап алу мақсаттарын анықтайды. Ресей империясының отарлау саясатына қарсы Жанқожа және Есет батыр бастаған көтерілістің шығу себептерін біледі.
Бөлімнің тілдік мақсаттары:
Школьникам арналған ғылыми/академиялық тілде жазылған тілдік мақсаттардың үлгісі төменде беріліп отыр.

Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау Құндылықтар: өзін қандай да бір ұлттың өкілі ретінде сезіну патриотизм ұлттық сана-сезім тәуелсіздік ар-ождан бостандығы	Жанқожа батырдың Райым бекінісінің коменданты подполковник Ерофеевке жазған хатынан үзіндіні талдайды (оқылым және айтылым дағдысы). Қазақстанның саяси картасын пайдалана отырып, Жанқожа және Есет батыр бастаған көтерілістің барысын талдап, кестеге түсіреді (жазылым дағдысы) «Ұлы жүздің Ресейге қосылуы» тақырыбындағы анимациялық роликті көріп, сұрақтарға жауап береді (тыңдалым дағдысы).	экспансия жазалаушы отряд алым-салық	Патша өкіметінің көздеген мақсаты... Көтерілістің нәтижесінде... Көтерілісінің ерекшелігі... Көтерілістің жеңілу себебі..... Қазақ жерлерінің Ресей империясына толықтай қосылудың қысқа мерзімді/орта мерзімді/ұзақ мерзімді салдарлары... Келесі себептер/факторлар әлеуметтік/ экономикалық/саяси/мәдени болып табылады. Ең басты өзгерістер / жетістіктер болды… Бастапқыға қарағанда маңыздырақ болды, өйткені… Бұл оқиға/өзгеріс маңызды болды/ айтарлықтай, өйткені…
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқаша шолу
Берілген бөлімде Оңтүстік Қазақстан аймағында Орта Азиялық мемлекеттерінің экспансиясының күшеюін қарастырады. Ұлы жүздің Ресей құрамына қосылуы жалпы қазақ жерлерінің Ресей империясының құрамына толықтай қосылуына алып

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

– халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп- салдарын анықтау;

– ұлт- азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

XIX ғасырдың 40-60 жылдарындағы қазақтардың ортаазиялық хандықтармен қарым-қатынастары Зерттеу сұрағы: Неліктен Орта Азия хандықтарының Қазақстанның оңтүстік аймақтарына экспансиясы күшейді?

Б Школьникам XVIII ғасырдағы Орта Азия мен Қазақстанның саяси картасын көрсетіп, Орта Азия елдерімен Қазақстан арасында қандай байланыс болуы мүмкін?-деген сұрақ төңірегінде пікірлесіңіз. «Мықты ел екі әлсіз елдерді жаулап алу үшін оларды бір-біріне айдап салып әлсіреген кезде жаулап алады»,- деген Ф.Энгельстің пікірін талдатып, берілген цитатаның мағынасы ашу. Бұл мысалды Қазақстанмен байланыстырып, қандай елдерге қатысты айтуға болады? т.б. жетелеуші сұрақтар қойып, сыныптық талқылау ұймдастырыңыз.

Зерттеу сұрақтары:

Хиуа, Бұхара және Қоқан хандықтары

оңтүстік Қазақстан аумағын жаулап алуда қандай мақсатты көздеді?

Тарихи концепт (фокус):

себеп-салдар

Міндетті түрде картада Хиуа, Бұхара және Қоқан хандықтарының шекараларын белгілеулері тиіс.

Ортақ ойға әкелу барысында мұғалім оқушыларға сол кездегі Ресей империясының жүргізген саясатын түсіндіреді. Хиуа, Бұхара және Қоқан

хандықтарының өмір сүрген уақыты, әйгілі хандары, этникалық құрылымы және территориясы туралы айтылуы тиіс.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

XVIII-ХІХ ғғ Қазақстан картасы

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012 ж.

Жанқожа Нұрмұхамедұлы

Экспансияның қандай зардаптары болуы мүмкін?

Зерттеу және талдау

Б/Т Топқа тақырып мазмұнын ашатын мәтін таратыңыз. Оқушылар мәтінмен танысып, топта өзара талқылау жүргізеді. Мәтін мазмұны бойынша бір-біріне сұрақтар қоюын ұйымдастырыңыз.

Б Картамен жұмыс жүргізіңіз. Оқушылар алған білімдерін негіздей отырып, Хиуалықтардың экспансиясы нәтижесінде салынған бекіністерді кескін картаға түсіртіңіз.

Т/Ж Жанқожа батырдың Райым бекінісінің коменданты подполковник Ерофеевке жазған хатынан үзіндіні талдау тапсырмасын беріңіз. Оқушылар төмендегі критерийлер арқылы талдайды:

Хаттың жазылу мақсаты неде?
Хат қандай мағлұмат береді?

Т Топтарға бірнеше карточка таратыңыз. Бірінде Жанқожа мен Есет батырлардың суреттерін, көтеріліске сәйкес ұғымдар, бірінде көтерілістің негізі бола алатын қысқа оқиғалар, бірінде көтеріліс болған

қала аттары жазылуы керек. Оқушылардың

Мәтінді алдын-ала

ықшамдап дайындап қойыңыз.

Бұл әрекетте бір-екі оқушыны тақтаға шығаруға болады.

Жанқожа батырдың Райым бекінісінің коменданты подполковник Ерофеевке жазған хатынан үзінді:

«Егер де сіз біздерге дос болсаңыз, біздерге жәрдем беруге келіңіз, мына біздерді ойрандап жатқан хиуалықтардан

халқымызды азат етейік»

бастаған Сыр бойы қазақтары қозғалысы http://e- history.kz/kz/contents/view/1 47

Есет Көтібарұлы бастаған көтеріліс http://mylektsii.ru/7- 80079.html

міндеті берілген карточкалардың бір- бірімен байланысын табу.

М Оқушылардың пікірлері тыңдалғаннан кейін, олардың ойын толықтырып, жүйелеу үшін Хиуа, Қоқан хандықтарына қарсы Арал өңірі қазақтарының басын қосқан Жанқожа батыр мен Есет батыр туралы презентация даярлап, түсіндіріңіз.

Т/Ж Картамен жұмысты қайта ұйымдастырыңыз. Көтеріліс барысын кескін картаға түсіруге тапсырма беріңіз. Даталар тізбегін жасатып, соған сәйкес оқиғаны жіктетіңіз.

Жіктелген материалдарды пайдаланып, Жанқожа және Есет батыр бастаған көтерілісті кесте арқылы талдатыңыз.

Карточкада көрініс табуы тиіс:

Патша өкіметі және Орта Азия

хандықтары;

шайқастар;
Есет батыр мен Жанқожа батырдың іс-әрекеттері;

Тапсырма

Көтерілісті ң уақыты Қамтыған аймағы Барысы

Главная оқиға

Жанқожа батыр бастаған көтеріліс

Есет батыр бастаған көтеріліс

Ф Қалыптастырушы бағалау мүмкіндіктері бар

		Көтерілісті ң нәтижесі
		Менің көзқарасым
	М Хиуа, Бұхара және Қоқан хандықтарының ХІХ ғасырдың соңғы ширегінде Ресей протекторатына өтіп кеткендігін айта отырып, сабақты қорытындылаңыз.
	Қазақстанның Ресей империясына		Тарихи концепт (фокус): өзгеріс пен сабақтастық XIX ғасырдың басындағы Қазақстанның картасы Талқылау барысында Кіші жүз бен Орта жүздің Ресейге қосылуының үдерісін, уақытын еске түсіртіңіз. Картамен жұмыс жасатыңыз. Ұлы жүз жерінде патша
7.3.1.2 – Қазақ	қосылуының аяқталуы			Қазақстан тарихы (көне
хандығының ішкі				заманнан бүгінгі дейін). Бес
саяси жағдайын	Зерттеу сұрағы: Қазақстанның оңтүстік			томдық. ІІІ т. – Алматы:
талдау	аймақтарының Ресей империясына			«Атамұра», 2010 ж.
	қосылуының ерекшеліктері қандай?
7.3.2.2 – Қазақ	Б Школьникам XIX ғасырдың басындағы			XIX ғасырдың басындағы
хандығының	Қазақстанның картасын ұсынып,			Қазақстанның картасы.
сыртқы саясатының	Қазақстанның қай аймақтары Ресей
нәтижелерін	империясының құрамына кірмегенін
анықтау	анықтатыңыз.
	М Сабақ тақырыбын ашу мақсатында
	оқушыларға жетелеуші сұрақтар қойыңыз. Ұлы жүздің саяси жағдайы қандай
	болды? Ұлы жүздің жерлеріне қандай мемлекеттер көз тікті? Көршілес мемлекеттердің Ұлы жүздің жеріне көз тігу себебі неде?			Мәтін Ұлы жүздің Ресейге қосылуы https://kk.wikipedia.org/wiki/

ХІХ ғасырдың ортасында Ұлы жүзде қандай оқиғалар орын алды?

Б "Ұлы жүздің Ресейге қосылуы" тақырыбында мәтін таратыңыз.

Школьникам негізгі мәліметтерді, туындаған сұрақтарды дәптерлеріне жазуға нұсқау беріңіз.

Зерттеу және талдау

Б/Т Ресей империясының Орта Азиядағы аймақтарды жаулап алуын бейнелейтін атақты суретші Василий Верещагиннің туындыларын ұсыныңыз. Әр топқа осы картиналар негізінде Ресей империясының саясатын және сол кездегі оқиғаларды сипаттауы қажет.

М Оқушылардың жауаптарын нақтылап, толықтырыңыз. Ортақ ой-тұжырым шығаруына жағдай жасаңыз.

Т Картамен жұмыс жүргізіңіз. Топтарға әр- түрлі шартты белгілер, Ұлы жүзде салынған бекіністердің атаулары бар карточкалар, Қазақстанның кескін картасын үлестіріңіз. Школьникам Оңтүстік Қазақстанда тұрғызылған бекіністерді анықтап, шартты белгілерді картаға жапсыруға тапсырма беріңіз.

Интерпретация

Сыныпты үш жүзге бөліп, әр жүздің Ресей империясына қосылу ерекшеліктерін

үкіметінің бекіністер салуына қарсы болған көтерілістер туралы білімдерін жаңғыртыңыз. Ресейдің Ұлы жүзді де өзіне қаратуға мүдделі болғандығын оқушы өзі түсінетіндей сатылап

қарапайымнан күрделі мәселелерге жетелейтін сұрақтар қойыңыз.

Ұсынылатын мәтінді алдын-ала тақырыпқа сай ықшамдап дайындаңыз.

Картиналарды слайдтармен көрсетіп, пікірлерін сұраңыз.

Школьникам кілт сөздер жазылған карточкаларды беруіңізге болады.

Қазақстанның контур картасын дайындап қойыңыз (А2 форматы), шартты белгілер бар

%D2%B0%D0%BB%D1%8 B_%D0%B6%D2%AF%D0

%B7%D0%B4%D1%96%D2

%A3_%D0%A0%D0%B5% D1%81%D0%B5%D0%B9% D0%B3%D0%B5_%D2%9B

%D0%BE%D1%81%D1%8 B%D0%BB%D1%83%D1% 8B

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Қазақстан тарихы. Хрестоматия. Атамұра, 2012 ж.

Василий Верещагиннің туындылары http://veresh.ru/turkestan/34. php http://veresh.ru/turkestan/33. php

сипаттатыңыз және үш жүздің Ресейге қосылуын сызба, кесте немесе диаграмма арқылы салыстыруды тапсырыңыз.

М Оқушылар өз жұмыстарын таныстыруын және бір-біріне сұрақ қоюын ұйымдастырыңыз.

Т Школьникам «Қазақстанның Ресейге қосылуы елге қандай өзгеріс әкелді» тақырыбында пікірталас ұйымдастырыңыз.

стикерлерді ұсыныңыз.

Тақырыпқа қайта оралып диалог жүргізіңіз. Ортақ байламға келуіне жағдай жасаңыз.

Пікірталас өткізуде екі-үш топтың көшбасшылары негізгі спикерлер қызметін атқарады. Оқушылар

«парламент» мүшелері ретінде оларды тыңдап, өзі қолдайтын жағына дауыс береді, сұрақтар қояды. Бұл тапсырма арқылы жүз жылдан асқан отарлау үрдісінің аяқталуы, оның тарихи маңызы, қазақ халқының тағдырына тигізген әсері туралы оқушы тұжырым жасай алуы тиіс. Ел тағдырына бейжай қарамайтын патриот, тағдыры бір басқа ұлт өкілдерінің Қазақстанға әртүрлі

себептермен келгендігін

			түсінетін толерантты тұлға болуға бағыттаңыз. Ф Қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндіктері бар.
Қазақстан тарихы. 7 сынып. Негізгі мектеп.
7.3B Қазақстан Ресей империясының құрамында
Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:
Оқушылар бөлімді меңгеру барысында 7.3A Отарлау және ұлт-азаттық күрес бөлімінде алған білімдеріне негізделеді.
Контекст
Берілген бөлімде Ресейдің отарлау саясатының күшейгені: 1867-1868 жж. реформалар, орыс шаруаларын қоныстандыру және діни саясат қарастырылады. Қазақ халқының 1860-1870 жж. отарлауға қарсы көтерілістердің ерекшеліктерін анықтауға, 1867-1868 және 1886-1891 жылдардағы реформаларды салыстыруға, салдарларын анықтауға мүмкіндік туады. Қоныстандыру саясатының қазақ қоғамына әкелген өзгерістерді талдайды.
Бөлімнің тілдік мақсаттары:
Школьникам арналған ғылыми/академиялық тілде жазылған тілдік мақсаттардың үлгісі төменде беріліп отыр.
Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология		Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
Ресей империясының отарлық саясатының себептерін анықтайды, салдарларын топтастырады Құндылықтар: патриотизм ұлттық сана-сезім тәуелсіздік ар-ождан бостандығы	1867-1868 жж. және 1886-1891жж. әкімшілік басқару жүйесінің тірек сызбасын салыстырып, талдайды (айтылым дағдысы). Реформаның мазмұны және отаршылдық сипат көрінісі туралы дерек ұсынып, ИНСЕРТ	қоныстанушы десятина шоқындыру миссионер генерал – губернаторлық басыбайлы шаруа реформа әскери губернатор губерния уезд		«Бөліп ал да, билей бер» ұстанымының мағынасы... 1867-1868жж. және 1886-1891жж. реформалардың мақсаты... 1860-1870жж. көтерілістердің басты ерекшеліктері... Қоныстандыру саясатының мақсаты... Отырықшыландыру саясатының қазақ халқының өміріне әкелген

		стратегиясын орындайды(жазылым дағдысы). 60-70 жылдардағы отарлауға қарсы көтеріліс туралы интерактивті материалды тыңдайды (тыңдалым дағдысы) Отырықшыландыру саясатының қазақ өміріне әкелген өзгерістері туралы мәтінді негіздеп, салыстырмалы кесте толтырады (оқылым және жазылым)	округ пристав болыс		өзгерістері...
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқаша шолу
Бұл бөлімде 1867-1868жж. 1886-1891жж. әкімшілік басқару реформалары және оның себеп-салдары, қоныстандыру саясатының қазақ халқының өміріне ықпалы, патша өкіметінің жүргізген діни саясаты қарастырылады. Қазақ халқының азаттық үшін күресі бұл кезеңде толастамағанын, орын алған бас көтерулердің себептерін анықтауға мүмкіндік береді.
Оқу мақсаттары	Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері			Мұғалімге арналған ескертпелер		Оқыту ресурстары
7.3.1.3 – Ресей империясының отарлық саясатының себеп-	XIX ғ. ІІ жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік- территориялық реформалар Зерттеу сұрағы: Патша өкіметі тарапынан			Тарихи концепт (фокус): себеп-салдар		Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

салдарын анықтау;

7.3.1.4 – Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру

7.1.2.1 – дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

«бөліп ал да, билей бер» ұстанымы қалай жүзеге асты?

БЫМ

Тақтаға Франция королі ХІ Людовиктің айтқан сөзін: «Бөліп ал да, билей бер» (Diviser pour regner) және осыған байланысты карикатураны тақтаға шығарып қойыңыз. Оқушылардан осы сурет пен афоризмді қалай түсінетінін сұраңыз.

Қажет болған жағдайда жетелеуші сұрақтар қойып балалардың ойларын толықтырыңыз.

Бұл ұстанымның ХІХ ғасырда Қазақстанға қандай қатысы болды?-деген сұрақ қойып, 1822-1824жж реформаларды еске түсіріп жаңа сабақтың тақырыбын ашыңыз.

Б 1867-1868 жж. әкімшілік басқару жүйесіне байланысты интерактивті тыңдалым ұсыныңыз. Оқушылар дәптерлеріне туындаған сұрақтарын, маңызды деген мәліметтерді жазып алуы қажет.

Зерттеу және талдау

Б/Ж Школьникам 1867-1868 жж. және 1886-1891 жж реформалар туралы

ықшамдалған мәтінмен жұмыс

Школьникам ойлануға уақыт беріңіз. Жұптардың ішінде ой бөлісуге болады.

Диалогты зерттеушілік әңгіме түрінде

ұйымдастырыңыз.

Тақырыпқа сай деректі ұсыныңыз.

Шоқан Уәлихановтың «Сот реформасы» хатына түсінік беруді ескеріңіз.

Администрация басқару жүйесін құру ісіне Ш.Уәлиханов өз пікірлерін ұсынды:

Халықтың өзін-өзі басқаруы негізінде құру.
Әлеуметтіқ – экономикалық жаңалықтар енгізу.

Мәтінді тақырып мазмұны ашылатындай етіп

ықшамдап дайындаңыз.

«Атамұра», 2010 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Қазақстанның 1867-1868 жж. реформалар бойынша әкімшілік аумақтық бөлінісі картасы

Административные реформы 1867 1868

https://www.youtube.com/wat ch?v=0rD0mxcrp1w

Қазақстанда жаңа әкімшілік-территориялық басқару жүйесінің ендірілуі және оған қазақтардың қарсылығы http://massaget.kz/layfstayl/bi lim/gumanitarly- ylymdar/1482/

Қазақстанда XIX ғ. 60-90 жылдарында жүргізілген әкімшілік реформалары. Патша өкіметінің аграрлық

саясаты.

жасатыңыз.

Мәтінмен жұмыс жасаудың критерийлері;

Хронологиялық тізбектер бойынша өзгерістерді анықтау;
Реформаның мақсатын анықтау;
Реформаның нәтижесіндегі орын алған территориялық өзгерістерді анықтау;
Қазақстанның 1867-1868 жж. және 1886-1891 жж. реформалар бойынша әкімшілік аумақтық бөліністі картадан анықтау.

Б/Ж 1867-1868 жж. және 1886-1891 жж.

реформаларды салыстыру үшін кестені орындатыңыз.

Б Кестені қолданып, Қазақстанда отарлық саясаттың қалай және қашан күшейгендігін дәлелдеу.

Ж Реформаның мазмұны және отаршылдық сипат көрінісі туралы дерек

Қазақстанның саяси картасын ұсыныңыз.

Зерттеу барысында оқушылар бұрын және сабақта алған білімдерін пайдалана алады.

Бүкіл сыныптық талқылауды ұйымдастыруға болады.

Қажет болса сұрақтар қойып тұжырымға келуге жетелеңіз. Оқушылар 1867-

1868 жж. және 1886-1891

http://testent.ru/load/ucheniku

/istorija/aza_standa_xix_60_9 0_zhyldarynda_zh_rgizilgen_ kimshilik_reformalary_patsha

_kimetini_agrarly_sajasaty/21

-1-0-937

Бекмаханова Н.Е. Формирование многонационального населения Казахстана и Северной Киргизии - последняя четверть XVIII века, 60-е г.г. XIX в. - М.: Наука, 1980 г.

Галиев В.З. История колонизации Казахстана в 20-60-х годах ХІХ века (учебное пособие) . – Алматы, 2009 г.

1867—1868 жылдардағы әкімшілік басқару мен салық жүйесіндегі өзгерістер http://btk5.blogspot.com/2012

ұсынып, ИНСЕРТ стратегиясы арқылы тұжырымдатыңыз.

ИНСЕРТ кестесі:

+ V ? -

Жаңа Ойым Мені Менің ақпа ды ойланды пікірі рат растайд рды ме

ы (таңдан қарсы. (білемін) дырды) (түсіні

ксіз)

жж. реформалардың

Қазақстанды отарлауды күшейтуге бағытталғандығын түсінуге тиіс.

/12/18671868.html

Масанов Н.М. Кочевая цивилизация казахов (основы жизнедеятельности номадного общества). – Алматы: Москва, 1995 г.

Интерпретация

Оқушылар зерттеу нәтижесін сыныппен бөліседі. Әрбір тапсырма бойынша өздерінің жауаптарын негіздеп, ортақ пікірге келеді. Оны дәптерлеріне жазып қоюды ұсыныңыз.

Б Абайдың мына өлең жолдарын оқып шығуды ұсыныңыз.

Болыс болдым мінеки,

бар малымды шығындап. Түйеде қом, атта жал,

қалмады елге тығындап...

Осы өлеңінде Абай отарлаумен келген қандай жағымсыз қасиеттерді сынайды? деп сұраңыз.

Т Ресей империясының Қазақстанда

Реформалардың экономикалық, әлеуметтік, мәдени, саяси салалардағы ықпалына назар аудару қажет.

жүргізген реформаларының қай салада ықпалы күшті болғанын дәйек арқылы диаграммада көрсетеді.

М Патша өкіметі тарапынан «бөліп ал да, билей бер» ұстанымы қалай жүзеге асты? тақырып сұрағына қайта оралып, сабақты қорытындылаңыз.

7.3.1.5 – халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп- салдарын анықтау

Қазақтардың 1860-1870 жж. азаттық күресі

Зерттеу сұрағы: XIX ғасырдың 60-70 жылдарындағы ұлт-азаттық көтерілістердегі халық талаптарының сабақтастығы неден көрінді?

Ж Өткен тақырыпты еске түсіру мақсатында жұптар бір-бірінен интервью алады, көтеріліске себеп болатын ойды жазып отырады.

Б/Ж Көтерілістің себебін анықтайтын бір ғана ұғым беріңіз. Берілген ұғымға мағыналас сөздерді жинатыңыз. Бастапқы бөліп алған оймен толықтыртыңыз.

Б Школьникам Каспийдегі балықшылар өмірі бейнеленген суреттер топтамасын ұсынып, шағын тарихи әңгіме

құрастыруды тапсырыңыз.

Тарихи концепт (фокус):

Себеп-салдар

«Интервью» стратегиясы:

Тақырып беріледі;
Тақырыпқа сұрақтар беріледі;
Топтар жұпқа бөлінеді де, бір-бірінен интервью алады.

Егер топта 3 немесе 5 адам болса, қалғаны жазып отыруы керек.

«Бөліп ал да, билей бер» тақырыбын беріңіз және сұрақтар дайындаңыз.

Мысалы, «салықтың көбеюі» ұғымы.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

Артыкбаев Ж. О. Казахское общество в XIX веке традиции и инновации [Текст] / Отв. ред. Аргынбаев Х. Кузембайулы А..- Караганда "Полиграфия", 1993 г.

Қабылдинов З.Е.,Қайыпбаева А.Т. 8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Хрестоматия.

Атамұра, 2012 ж.

М Өзіңіздің дайындаған презентацияңызға сүйеніп, оқушылардың суретке қатысты ойларын толықтырыңыз. Жаңа тақырып бойынша мәліметтер беріңіз.

Зерттеу және талдау

Т Мәтін бойынша көтерілістің себептері мен ерекшеліктерін анықтауға тапсырма беріңіз.

Тапсырма:

1- топқа: Орал, Торғайдағы көтерілістер. 2- топқа: Маңғыстаудағы көтерілістер.

Тапсырма соңында екі топтан екі оқушы хатшы ретінде өздері жазып алған көтерілістердің себептері мен ерекшеліктерін сынып алдында таныстырады. Оқушылардың бір-біріне сұрақ қоюын ұйымдастырыңыз.

Б. Топтардың таныстырылымын тыңдау арқылы оқушылар төмендегі кестені толтырады

Интерпретация

Оқушы суреттен ауытқымауы тиіс.

Презентацияда Орал, Торғай, Маңғыстаудағы көтерілістерді көрсетіңіз.

Сыныпты 2 немесе 4 топқа бөліңіз, тапсырма қайталанып беріледі.

Т «Орал, Торғай мен Маңғыстаудағы көтерілістер бұрынғы көтерілістерден ерекше болды» тақырыбы бойынша пікірталас ұйымдастырыңыз. Екі топқа екі түрлі пікірді жақтау мен даттауға беріңіз: 1-топтың резолюциясы: «Орал, Торғай мен Маңғыстаудағы көтерілістер бұрынғы көтерілістерден өзгеше болды»;

2-топтың резолюциясы: «Орал, Торғай мен Маңғыстаудағы көтерілістер бұрынғы көтерілістерге ұқсас болды».

Тапсырма шарты: Топтар өз ойларын дәлелдеу үшін жеткілікті дәйектер келтіріп, пікірталасады. Қарсы топтың дәйектерін теріске шығарады. Екі топтың спикерлерінің қайсысы көп дерек келтіріп, әрі тарихи ұғымдарды қолданып мазмұнды сөйлеп, қарсылас топтың мүшелерін өз жағына тарта алса, сол топ басымдық танытады.

М Пікірсайыс соңында екі топтың пікірінен ортақ шешім шығарып, көтерілістердің тарихи маңыздылығына

тоқталып, сабақты қорытындылаңыз.

Пікірсайыс технологиясымен таныстырыңыз, тарихи ұғымдарды қолдануына, сөз мәдениетіне, пікір таластыру барысындағы оқушының әдептілігіне көңіл бөліңіз.

Ф қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндіктері бар.

7.4.1.2 – отарлау саясатының қазақтардың

дәстүрлі

Қазақстандағы отаршылдық қоныс аудару саясаты

Зерттеу сұрағы: Патша өкіметінің қоныстандыру саясаты қазақ қоғамының

Тарихи концепт (фокус):

өзгеріс пен сабақтастық

Уақытша ереже, 210

параграф.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

шаруашылығына тигізген әсерін талдау;

7.1.1.2 – Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау

өмірін қалай өзгертті?

М Школьникам XVІІІ ғ. қазақ ауылы туралы суреттер топтамасы орналасқан презентацияны көрсетіп, тақырыпты ашыңыз.

Т Сыныпты 4 топқа бөліп, тірек сөйлемдер таратыңыз.

- топ: «Қазақ қоныстары алып жатқан жерлер Ресей өкіметінің жерлері деп аталды».
- топ: «Орынбор қазақтары орналасқан жерлер Ресей империясының құрамына кірді».
топ: «Қазақстанның оңтүстігіндегі жерлер болыстың меншігі болды».
топ: «Қытаймен шекараны қорғау мақсатында орыс адамдарын Өскемен, Зайсан уездеріне орналастырып, орыс селоларын дуалмен тұтас жабу керек».

Қазақ ауылында және қазақтардың өмірінде қандай өзгерістер болды? сұрағын тірек сөйлемдермен байланыстырып, талқылау жүргізіңіз.

Т/Ж Қазақ ауылдарындағы өзгерістер туралы бастапқы және соңғы бөлімі жазылған мәтін таратыңыз. Мәтіннің ортаңғы бөлігін оқушылар өздері толтыруы қажет.

М Отырықшыландыру саясатының қазақ

Орынбор қазақтарының жарғысы

Түркістан өлкесін басқару туралы Ереже.

Г.А. Колпаковский

Школьникам қазақ дәстүрлі көшпелі шаруашылығынан айырылып, отырықшы өмір салтына көшудің қиын болғандығын баяндайтын мәтін/бейнематериал/әдеби шағырмалардан үзінді келтіріңіз.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Хрестоматия.

Атамұра, 2012 ж.

Нуров Канат Ильич. Правовая и экономическая модернизация традиционной структуры Казахстана (XІX- XXвв.) [Текст].- Алматы.Гылым, 1995 г.

Патша өкіметінің жүргізген қоныстандыру саясаты http://ikaz.kz/patsha- okimetinin- zh%D2%AFrgizgen- konystan/

Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты

http://ent- 2014.kz/tutorials/patsha-

%D2%AFkimetinin-

өміріне әкелген өзгерістері туралы мәтіннің түпслабовидящихн таратып, оқушылардың өздері құрастырған мәтінмен салыстыртып, талқылау ұйымдастырыңыз. Зерттеу және талдау Т Толықтырылып, құрастырылған мәтін негізінде топтарға келесі кестені толтыртыңыз: 1 – топ: «концептуалды» кесте Мысал Себебі Зардабы Болжам		otarshyldyk-konys-au.html Шонанұлы Т. Жер тағдыры – ел тағдыры. (Көмекші оқу құралы). – 2 басылуы. – Алматы: «Санат», 1995 ж.
2– топ: «Т» кестесі: Көшпенділер Отырықшылар
3 – топ: «мәтінмен жұмыс» кестесі: Үзінді Түсіндір
4 –топ: «Т» кестесі: Пайдасы Зияны	Ф қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндіктері бар.
Интерпретация Ж Школьникам «Жер тағдыры – Ел

	тағдыры» тақырыбында эссе жаздырыңыз.
Қазақстан тарихы. 7 сынып. Негізгі мектеп.
7.3 С Қазақстан Ресей империясының құрамында
Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:
Оқушылар бөлімді меңгеру барысында 7.3A Отарлау және тәуелсіздік үшін күрес, 7.3B Қазақстан Ресей империясының құрамында бөлімдерінде алған білімдеріне сүйенеді.
Контекст
Берілген бөлімде ХІХ ғасырдың аяғындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы, капиталистік қатынастардың дамуы барысында қазақ аулының жағдайын, «зар заман» әдеби ағымы өкілдерінің саяси көзқарастары мен қазақ зиялылар тобының қалыптасу нышанын түсінуге мүмкіндік береді. Оқушылардың ХІХ ғасырда қазақ халқы өмірінің түрлі салаларында болып жатқан өзгерістерге баға беруге, салыстыруға мүмкіндіктері бар.
Бөлімнің тілдік мақсаттары:
Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсат үлгісі берілген.
Пәндік мақсат		Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді анықтап, өткен тарихи кезеңмен салыстырады Құндылықтар: патриотизм ұлттық сана-сезім тәуелсіздік қазақ зиялыларын мақтан тұту		Қазақстандағы капиталистік қатынастардың қалыптасуына байланысты бейнематериалдан мәлімет алады (тыңдалым дағдысы) Капиталистік қатынастардың дамуына байланысты өзгерістерді кестеге жіктейді (жазылым дағдысы). "Біржан сал"	жұмысшы табы буржуазия жатақ жалдамалы жұмысшы демократиялық зиялылар тобы халық санағы Петиция Мемлекеттік Дума, зиялы	Мен келесі өзгерістерді байқадым.... Қазақ ауылы өзгерді/өзгермеді себебі.... Қазақ зиялыларының саяси көзқарасы.... Келесі себептер/факторлар әлеуметтік/ экономикалық/ саяси/мәдени болып табылады. Келесі себептер/ факторлар қысқа мерзімді/ орта мерзімді/ ұзақ мерзімді болып келеді. Бұл оқиға /өзгеріс маңызды

				фильміндегі Қоянды			болды / айтарлықтай, өйткені…
				жәрмеңкесін			Біздің топтың ойынша....
				бейнелейтін үзінді көріп,
				сыныптық талқылау
				жүргізеді (тыңдалым
				және айтылым)
				«Зар заман» әдеби
				өкілдерінің
				шығармаларынан үзінді
				және ХІХ ғасырдағы
				патша үкіметінің
				отаршылдық саясатына
				байланысты мәтінмен
				жұмыс жүргізеді
				(оқылым дағдысы).
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқаша шолу
Бұл бөлімде Қазақстан Ресейдің экономикалық мүддесі үшін маңызды аймаққа айнала бастағаны, өлкеге капиталистік қатынастардың ене бастауы жаңа өндіріс түрлерінің дамуы әлеуметтік өзгерістерге алып келгені қарастырылады. “Зар заман” әдеби ағымы өкілдерінің саяси көзқарастары мен тарихи аренаға қазақ зиялыларының шығуы халықтың мүддесін қорғайтын елеулі саяси күш қалыптасқанын түсінуге мүмкіндік береді.
	Оқу мақсаттары		Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері		Мұғалімге ескертпелер	арналған		Оқыту ресурстары
	7.4.2.1 капиталистік қатынастардың экономикаға	–	Қазақстанда капиталистік қатынастардың дамуы Зерттеу сұрағы: Қазақстанның өнеркәсіптік дамуы қалай басталды?		Тарихи концепт (фокус): өзгеріс пен сабақтастық			Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы: «Атамұра», 2010 ж.

ықпалын анықтау

БЫМ

Қазақстандағы капиталистік

қатынастардың қалыптасуына байланысты суреттер топтамасын ұсынып, сыныптық талқылау ұйымдастырыңыз.

Т Сыныпты топтарға бөліңіз. Әр топқа жеке тапсырма беріңіз:

1–топ.Тау-кен өндірісі. Темір жол. 2-топ. Шағын кәсіпорын өндірісі. 3-топ. Банк-ақша қатынастары.

Топтарға өз тақырыптары бойынша ықшамдалған мәтін ұсыныңыз.

топ: кескін картаға ХІХ ғ. Қазақстандағы кен орындарын, темір жолдардың бағыттарын белгілейді және кен орындарын жазбаша сипаттайды. Жұмысшы табының жағдайын түсіндіріп, «дискриминация» ұғымының мағынасын анықтайды. Темір жолдардың салыну себептерін анықтап, оның демографияға қалай әсер еткендігін зерттейді.
топ: жаңа ашылған шағын кәсіпорындар: кірпіш, сыра зауыты, шикізат өндіру, бақша, балық аулау кәсіпшілігінің ауылға қандай өзгеріс әкелгендігін анықтап, салыстырады.
топ: банк мекемелері желісі пайда

Сыныпты бала санына қарай 3 немесе 6 топқа бөліңіз.

Тапсырманы орындауға берілетін мәтін Қазақстандағы капиталистік қатынастардың даму кезеңіндегі жалпы экономикалық ахуалды толық қамтуын қадағалаңыз.

XIX ғасырдағы Қазақстан

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Хрестоматия. Атамұра, 2012 ж .

Мәтін

Қазақстанда капиталистік қатынастардың дамуы http://testent.ru/load/ucheniku/ist orija/aza_standa_kapitalistik_aty nastardy_damuy_xix_2_shi_zhar tysy/21-1-0-938

Жакупбекова Д.Ж. Торгово- промышленное предпринимательство в Казахстане во второй половине XIX-начале XX вв. – Алматы, 1997 г.

Мамытова С.Н. О русских предпренимателях в

казахстанском Прииртышье во

болуының ерекшеліктері мен кеңеюі себептерін анықтайды.

Б/Т Әр топ өз жұмыстарын қорғайды. Бір-біріне сұрақ қоюын ұйымдастырыңыз.

Т Капиталистік қатынастардың дамуына байланысты өзгерістерді жіктеуді сұраңыз:

Ж «Қазақ жұмысшысының бір күні» тақырыбында әңгіме жазуды тапсырыңыз.

картасы

Ф Топтар бірін-бірі өзара бағалайды.

Ф қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі бар.

второй половине 19 – начале

20 вв в дореволюционной историографии: http://cyberleninka.ru/article/n/o- russkih-predprinimatelyah-v- kazahstanskom-priirtyshie-vo- vtoroy-polovine-xix-nachale-xx- v-v-dorevolyutsionnoy- istoricheskoy-literature

Мамытова С.Н.

Историография генезиса рынка и предпренимательства в Казахстане во второй половине XIX начале XX века: http://rudocs.exdat.com/docs/ind ex-172869.html

7.4.2.2 – сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

Жәрмеңке саудасының дамуы Зерттеу сұрағы: Қоянды жәрмеңкесіне неліктен халық көп жиналды?

БЫМ

"Біржан сал" фильміндегі Қоянды жәрмеңкесін бейнелейтін үзінді көрсетіңіз. Сабақтың тақырыбын ашу үшін оқушыларға жетелеуші сұрақтар

қойыңыз.

Тарихи концепт (фокус):

дәлел

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

"Біржан сал" фильмінен үзінді. (1.20.00-1.25.00 аралығы)

Сұрақтар:

Не көрдіңіз?
Не байқадыңыз?
Қандай сұрақ туындады?

М Жәрмеңкелер тарихы туралы бейнематериалды көрсетіп, картадан сауда орталықтары болған Семей, Орынбор, Ақмола, Верный қалаларын көрсетіп, ірі сауда жәрмеңкелері туралы түсінік қалыптастырыңыз.

Зерттеу және интерпретация

Т Топтарға тақырып мазмұнын ашатын мәтін таратыңыз. Сауда орталықтары болған бірнеше жәрмеңкелерді: Қоянды, Ойыл, Константинов, Жаркент, Тайыншакөл т.б. бөліп, зерттеуге тапсырма беріңіз. Оқушылардың міндеті зерттеу тапсырмасы негізінде жәрмеңке көрінісін сомдауы қажет.

І топ: жәрмеңкелердің сауданың дамуындағы рөлі;

ІІ топ: жәрмеңкелердің әлеуметтік саладағы рөлі;

ІІІ топ: жәрмеңкелердің мәдени саладағы рөлі;

ІV топ: жәрмеңкелердің экономикалық саладағы рөлі;

Б/Т Әр топтан бір-бір оқушыдан алып, бағалаушы эксперт тобын құрыңыз. Топ

Тек қалаларды ғана емес сол аймақтағы ірі сауда жәрмеңкелерін көрсету қажет.

Рөлдік ойынға

дайындалуға жеткілікті уақыт беріңіз.

Оқушыларды қажетті заттармен қамтамасыз етіңіз.

https://www.youtube.com/watch

?v=HJTfrTZfPis

Бейнематериал.Жәрмеңкелер тарихы https://www.youtube.com/watch

?v=uA7yAWFPDrA

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Верещагин В. «Керуен сарай ауласындағы түйе» 1869 ж. картинасы.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

оқушылары сомдаған қойылымын төмендегі критерийлер бойынша бағалау жүргізулері қажет.

Импровизациялық көрсетілім критерийлері:

× Жәрмеңкелер мерзімін анықтау;

× Тауарлардың көп түрін қамту;

× Әртүрлі елдер саудагерлерін көрсету;

×Жәрмеңкелердің сауда, әлеуметтік, мәдени қызметін көрсету;

× ХІХ ғ. қолданыста болған ақша түрлерін қамту;

× Берілген жәрмеңке саудасының ерекшеліктерін көрсету.

Б/Т Әр топ өз қойылымын сынып алдында көрсетеді.

Ф Топтардың қойылымын эксперттік топ «Екі жұлдыз, бір тілек» стратегиясымен бағалайды.

Школьникам өлкетану мұражайына экскурсия ұйымдастыруға болады.

7.2.1.2 – ұлттық құндылықтарға отаршылдық саясаттың кері әсерін талдау;

7.1.2.2 – қазақ зиялыларының қалыптасуының маңыздылығын

түсіндіру

XIX ғ. екінші жартысындағы қазақ қоғамы

Зерттеу сұрағы: “Зар заман” өкілдерінің қоғамдық-саяси көзқарастары қандай факторлардың әсерінен қалыптасты?

БЫМ

Школьникам зар заман әдеби өкілі Дулат Бабатайұлының «Аягөз қайда барасың?» атты өлең шумағынан үзінді

ұсынып, сыныптық талқылау жүргізіңіз.

Тарихи концепт (фокус):

Дәлел және маңыздылық

Қоныстандыру, орыстандыру саясатының жүргізілгеніне және «Зар заман» әдеби өкілдеріне байланысты презентация көрсетуге болады.

Дулат Бабатайұлы

Аягөз қайда барасың? https://www.zharar.com/kz/olen/ 3673-kayda.html#read

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж., 718-726

бб.

Аягөз сенің бойыңда Несібе ырыс тегіс қой,

Сай-салаң толған жеміс қой Қырың малдың кіндігі Ойың өнім егіс қой.

Айтуға ауыз келе ме Аягөз кімнің жері еді? Жер сауырын жайлауды Ел сауыры дер еді

Жер кімдікі дегенде Аға сұлтан қазылар

Не деп жауап береді.. ?

Жетелеуші сұрақтар:

Берілген өлең жолдарынан нені түсіндіңіздер?
Ел сауыры дер еді Жер кімдікі дегенде Аға сұлтан қазылар

Не деп жауап береді....? деген өлең жолдарында автор нені меңзеп тұр?

М Сол кездегі қоғамда орын алған саяси мәселелерге тоқталып, патша өкіметінің қазақ жерін отарлау саясатын қалай жүргізгендігіне және зар заман әдеби өкілдерінің саяси көзқарасы төңірегінде сыныптық талқылау ұйымдастырыңыз.

Б «Зар заман» әдеби өкілдерінің шығармаларынан үзінді және ХІХ

Ресей империясы отарлаушыларының озбырлығы мен сұрқия саясаты Зар заман ақындарының өлең- жырларында жан-жақты суреттелгенін оқушыларға ұғындыру қажет. Қазақ халқының шұрайлы

Қойгелдиев М.Қ. Алаш қозғалысы. – Алматы, 2008 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Хрестоматия.

Атамұра, 2012 ж.

Мәтін

Зар заман ақындары http://edu.e- history.kz/kz/publications/view/4 35

ғасырдағы патша үкіметінің отаршылдық саясатына байланысты ықшамдалған мәтінді ұсынып, қазақ қоғамында орын алған мәселелерді анықтатыңыз.

Мысалы,

дін саясаты;
жер мәселесі;
орыс мектептерінің ашылуы;
жер, су аттарының өзгеруі.

Б/Ж Қарқаралы петициясының негізгі талаптары жазылған үзіндіні ұсынып, сыныптық талқылау ұйымдастырыңыз. (Петиция, Мемлекеттік Дума,

Зиялы ұғымдарының мағынасына назар аудартыңыз).

Қарқаралы петициясының үзіндісі:

«Қазақ деген халық ешкімнен кем емес. Ақыл да, намысы да бар. Олармен санасу керек. Қазақтар орналасқан жерлерді Ресей әскерлері тартып алғаны дұрыс емес. Ресейдің қол астында болған соң басқа халықтар пайдаланып жүрген құқықтармен тең бөлісу қажет. Өз жеріндегі мол байлыққа қазақтардың өздері ие болуын заңдастырсын. Соңғы 20 жылда

қазақтардан тартып алынған жерлері қайтарылсын. Бос жерлерді Ресей мен

жерлерін тартып алып, ұрпағын аздырып, діннен аулақтату сықылды империялық пиғылдың жүзеге асуына қарсыласу қозғалысының өкілдерінің еңбектерінен үзінділерді ұсынған жөн.

Мысалы,

Мұрат Мөңкеұлы: Еділді келіп алғаны - Етекке қолды салғаны. Жайықты келіп алғаны - Жағаға қолды салғаны. Ойылды тартып алғаны - Ойындағысы болғаны…-

Б. Қаратаев: «Сіздер мынадай сұмдық

жағдайды түсінуге тиіссіздер: бүгінгі таңда қоныс аударушы орыс шаруаларына жер телімдерін беру үшін қазақтарды өздерінің

ежелгі атақоныс жерлерінен ғана емес, жеке меншік

	Кавказдан келген мұсылмандарға беру керек. Жоғарғы басқару орындары Дума сияқты жерлерде өкіл болу қажет». М Қазақтардың Ресей Мемлекеттік Думасына қатысуына қысқаша шолу жасап, Думада қазақ зиялыларының көтерген мәселелері бойынша цитаталарды келтіріңіз. Оқушылар Ресейден шаруаларды Қазақстанға қоныс аударту саясатының қазақтар үшін өте жағымсыз, ауыр болғанын түсінуі үшін жетелеуші сұрақтар қойыңыз: Қазақ зиялылар тобы қалыптасуының тарихи алғышарттары қандай болды? Қазақ зиялылар тобы нені көздеді? Қазақ зиялылар тобы қалыптасуының маңыздылығына тоқталып, сабақты қорытындылаңыз.	баспаналарынан да қуып шығарып жатыр». Б. Қаратаев, А. Бірімжанов, Т. Нұрекенов, Ш. Қосшығұлұлы: «Көшпенділердің бірден- бір күнкөріс көзі – мал шаруашылығы, ал олардың Азияны шексіз кең даласында бір жерден екінші жерге үздіксіз көшіп қонып жүруге әлде бір жанға белгілі, қызығы мол бос серуен қылу емес, табиғаттың қиындықтарын жеңе отырып, өмір сүру болып табылады».
Қазақстан тарихы. 7 сынып. Негізгі мектеп.
7.4А XIХ-XX ғасырдың басындағы Қазақстанның мәдениеті
Алдын - ала меңгерілуге тиісті білімдер:
XVIII ғ. Қазақстанның мәдениетін біледі
Контекст
Берілген бөлім оқушыларға XIХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан мәдениетіндегі қоғамдық-мәдени өмірдің көрінісін, өлкетану және ғылыми-зерттеу ұйымдарының қызметін түсінуге, қазақ зиялыларының ағартушылық қызметінің жетістіктерін бағалауға мүмкіндік береді.
Бөлімнің тілдік мақсаттары:

Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсат үлгісі берілген.

Пәндік мақсат

Тілдік мақсат

Пәнге қатысты лексика мен терминология

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер

дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері

туындыларының тарихи

дереккөзі ретінде құндылығын бағалау

Құндылықтар:

патриотизм
ұлттық сана-сезім
тәуелсіздік
қазақ зиялыларын мақтан тұту.

Ауылдың тұрмыс- тіршілігі бейнеленген әр түрлі суреттер және мәтінмен жұмыс

жасайды (оқылым дағдысы)

Дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру үшін кестені орындайды (жазылым дағдысы)

«Бір жағынан, басқа жағынан» оқыту стратегиясы бойынша оқушылармен пікірталас ұйымдастыру (айтылым дағдысы).

«Аққан жұлдыз»

романынан үзіндіні талқылау (айтылым дағдысы) Құрманғазының

«Балбырауын», Тәтімбеттің

Медресе Ғақлия

жазба әдебиеті орыс зиялы қауымы ағартушы

жадидтік мектептер кітапхана

дәстүрлі өнер ақын композитор

кәсіптік мектептер зайырлы мектептер интернат

училище

Біздің пікіріміз бойынша, Жәңгір ханның ел басқару саясатының жетістіктері мен кемшілік тұстары мынада...

Біздің ойымызша...өйткені...

Біз сіздердің пікірлеріңізбен

келісеміз/келіспейміз...

Бұл оқиға /өзгеріс маңызды/еш маңызсыз болды, өйткені…

Біздің анықтағанымыз... Қорытындысында...

		«Саржайлау» күйін, Біржан салдың «Ақ сиса» әнін тыңдау (тыңдалым дағдысы)
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқаша шолу
Берілген бөлім орыс зиялыларының қазақ мәдениетін зерттеуін, Ш. Құдайбердіұлы, М. Көпейұлы, Ы. Алтынсарин және Ш.Уәлихановтың білім мен ғылымға қосқан еңбектерінің маңызын, А. Құнанбаевты ақын, жазушы, ойшыл, қоғам қайраткері ретінде қарастырады. XIX ғ. қазақ халқының музыка өнерін, ақындар мен композиторлардың шығармашылығын зерттейді.
Оқу мақсаттары	Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері		Мұғалімге арналған ескертпелер	Оқыту ресурстары
7.2.1.1 – салт- дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау; 7.2.2.1 – халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау; 7.2.2.3 – ұлттық	XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы Зерттеу сұрағы: Неге XIX ғасыр қазақ халқының музыка өнерінің гүлденген дәуірі деп саналады? БЫМ Школьникам Құрманғазының «Балбырауын», Тәттімбеттің «Саржайлау» күйін, Біржан салдың «Ақ сиса» әнің тыңдатыңыз. Музыкадан қандай әсер алғандарын сұраңыз. Бұл күйлер мен әннің авторлары кімдер? Бұл туынды қай ғасырға жатады? сол кездегі тағы қандай күйшілер мен күйлерді, әншілер мен әндерді білесіңдер? деген сұрақтарын қойып,		Тарихи концепт (фокус): дәлел Сабаққа қажетті атрибуттармен қамтамасыз етіңіз (домбыра, қобыз, қамшы т.б).	Балбырауын Курмангазының күйі - "Серпер" ансамбль http://www.youtube.com/watch ?v=HfIwLfSh3Rg Тәттімбет – Саржайлау https://www.youtube.com/watc h?v=Qlc_Lwx_5DU Kazak Zhajau Musa - Aksisa(Жаяу Муса - Ақсиса) https://www.youtube.com/watc h?v=PgZcvh3lX0I Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары

музыкалық аспаптардың қолдану ерекшеліктерін сипаттау

сабақ тақырыбын анықтатыңыз.

Б Школьникам музыкалық аспаптардың суреттері мен қысқаша сипаттамасы берілген анықтаманы ұсынып, сәйкестендіру жұмысын жасатыңыз.

Зерттеу және талдау

Т Сыныпты бірнеше топқа бөліңіз. Топтар алдымен өздеріне тиесілі материалдармен танысулары тиіс. Школьникам музыка өнері туындылары зерттеуге беріледі.

Мысалы, Құрманғазының Исатайға арналған «Кішкентай», «Адай»,

«Балбырауын» күйлері, Ықыластың

«Шыңғырлау», Муса Байжановтың әлеуметтік теңсіздікті көрсететін "Ақ сиса" әні т.б.

Әрбір топ музыка туындысын шығу тарихымен байланыстырып таныстырады.

Бағалау критерийлері:

Уақытын анықтау;
Қоғамда орын алған саяси- экономикалық жағдайды анықтау;
Негізгі идеясын анықтау.

Т Топтардан «XIX ғ. қазақ халқының музыка өнерінің гүлденген дәуірі деп санауға болама?» сұрағын қойып,

оқушылардан өз пікірлерін мысалдар

Оқушылар ұлттық

музыкалық аспаптарды үрмелі, шертпелі, ұрмалы болып бөлінетінін білу керек.

Әр топ тапсырмаларына байланысты деректерді келтіріңіз.

Ф Топтар критерийлер бойынша бір-бірін бағалайды.

Эссе тақырыбын үй тапсырмасы ретінде беруге

де болады.

http://el.kz/blogs/entry/content- 2319

Қазақтың музыкалық аспаптары.

Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптарын жіктеп төмендегідей топтарға бөлуге болады:

Үрмелі аспаптар - үрлеп тартылатындар: сыбызғы, қурай-ысқырғыш, үшпелек, саз сырнай, үскірік, тастауық, ысқыруық, ұран. қамыс сырнай, қос сырнай, қауырсын сырнай.мүйіз сырнай, ұран, бұғышақ, керней.
Шертпелі аспаптар - ішекті аспаптар. Оған шертіп ойналатын - жетіген (7 ішекті, 21 ішекті), шертер, домбыра (бас домбыра, прима домбыра, альт домбыра, шабылған, құралған, қалақ домбыра, Абай домбыра), адырна,

шіңкілдек, ортеке, үш ішекті

келтіре отырып, жауап берулерін сұраңыз.

Интерпретация «Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи құндылығы неде?» тақырыбында эссе жазу.

Сабақтан тыс уақытта оқушыларға мұражайға экскурсияны ұйымдастыруға болады.

домбыра

3. Ұрмалы аспаптар - аты айтып тұрғандай ұрып ойналатын

аспаптар: даңғыра, кепшік, дабыл, дулыға, дауылпаз, шыңдауыл, тұяқтас, тоқылдақ, шың.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

Момынұлы Пернебек. Қазақ музыкасының қысқаша

тарихы Т.2.- Алматы: ҚАЗақпарат, 2002 ж.

7.2.3.2 – XIXғ. ІІ жартысындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру

XIX ғасырдағы білім беру мен ағарту ісі

Зерттеу сұрағы: XIX ғасырда Қазақстанда оқу-ағартушылық мекемелер қандай түрде дамыды?

БЫМ

Жаңа тақырыпты ашу үшін, тірек сөздер ұсынып, сыныптық талқылау ұйымдастырыңыз. Тірек сөздер:

- ол Шыңғыс ханның ұрпағы;

Тарихи концепт (фокус):

маңыздылық және өзгеріс

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Қабылдинов З.Е.

8 сынып. Хрестоматия.

ол Кіші жүздің ханы;
ол алғашқы мұражай мен еуропалық үлгідегі мектеп ашушы;
ол мемлекеттік басқарудың жаңа үлгісін жасаушы;
оған қарсы халық көтеріліске шықты.

М Школьникам тақырып мазмұнын ашатын ықшамдалған мәтінді ұсынып, топтық тапсырма беріңіз.

І топ: «Фишбоун» арқылы Жәңгір ханның ел басқару саясатындағы жағымсыз әрекеттерін анықтаңыз;

ІІ топ: Жәңгір ханның ел басқару саясатындағы жағымды әрекеттерін- сызба арқылы саралаңыз;

Жәңгір хан әйелі Фатимамен

Мұғалім тірек сөздерді презентация арқылы көрсетуі керек.

Жәңгір хан туралы қысқаша мәлімет дайындаңыз. Мәліметте Жәңгір ханның озбырлық, алым-салық көбейткен тұстарын және мектеп, мұражай, жәрмеңке ашқан жақсы жақтарын қамтыңыз.

Атамұра, 2012 ж.

Жәңгір хан http://www.aldiyar.kz/index.ph p?Itemid=30&catid=1:2011-03- 03-16-30-03&id=87:2011-06-

09-09-08-

03&option=com_content&view

=article

ІІІ топ: Жәңір хан саясатының мемлекеттің экономикасына, әлеуметке, саяси және мәдениетке тигізген әсерін талдау.

Б/Ж «Бір жағынан, басқа жағынан» оқыту стратегиясы бойынша Жәңгір ханның ел басқару саясатындағы жетістіктері мен кемшілік тұстарын саралау үшін оқушылармен пікірталас ұйымдастырыңыз.

Жәңгір ханның ел басқару саясатының жетістіктері...
Жәңгір ханның ел басқару саясатының кемшіліктері...

М Оқушылардың дәлелдемелерін толықтыра отырып, сабақты

қорытындылаңыз.

Ф «Екі жұлдыз, бір тілек» стратегиясы арқылы бағалау мүмкіндігі бар.

«Бір жағынан, басқа жағынан» оқыту стратегиясы

7.2.3.1 – Шоқан Уәлихановтың ғылыми зерттеулерінің тарихи

құндылығын

Шоқан Уәлиханов – алғашқы қазақ ғалымы

Зерттеу сұрағы: Неге С.Мұқанов Шоқан Уәлихановқа арналған шығармасын

«Аққан жұлдыз» деп атады?

БЫМ

Тарихи концепт (фокус):

маңыздылық және дәлел

БЫМ есебінде цитата немесе төмендегі суретті қолдануға болады

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

анықтау

Академик Н.И.Веселовскийдың цитатасын ұсынып, оқушылармен диалог құрыңыз.

«Шоқан Уәлиханов шығыстану әлемінде құйрықты жұлдыздай жарқ етіп шыға келгенде, орыстың шығысты зерттеуші ғалымдары оны таңғажайып құбылыс деп түгел мойындап, түркі халқының тағдыры туралы онан маңызы зор, ұлы жаңалықтар ашуды күткен еді. Бірақ Шоқанның мезгілсіз өлімі біздің бұл үмітімізді үзіп кетті». академик Н.И.Веселовский.

Жетелеуші сұрақтар:

Цитатаны оқу барысында қандай әсерде болдыңыз?
Цитатада берілген мәтін мазмұны арқылы нені аңғаруға болады?
Тұлғаның қандай еңбектерімен таныссыздар?

М Презентация арқылы Сәбит Мұқанов өмірінің соңғы жылдарында Шоқан өмірінен «Аққан жұлдыз» романын жазып, оның екі кітабын шығарған. Жазушы 4 том ретінде жоспарлаған бұл роман аяқталмай қалғанын айтыңыз.

Зерттеу сұрақтары:

Ш.Уәлихановтың ғылымға деген

Сәбит Мұқанов пен Шоқан Уәлихановтың суреттерін қатар ұсынып, оқушылардан екі тұлға арасында қандай байланыс бар екендігін сұрауыңызға болады

С.Мұқанов жазған кітаптың электронды слабовидящихның мұқабасын көрсетіңіз.

«Атамұра», 2010 ж.

«Ш.Ш. Уәлиханов мұрасы әлемдік тарих контекстінде» халықаралық ғылыми форум материалдары http://kz2.fatwords.org/safia/sh- sh-ulihanov-mrasi-lemdik-tarih- kontekstinde-haliarali- ilimi/main.html

С. Мұқанов «Аққан жұлдыз» романы

http://kitap.kz/index.php/catalo g/audiobook/2484- aqqan_zhuldyz2_audiobook

көзқарасы мен мақсаты қандай боды?

Ш.Уәлихановтың саясатқа араласуына не түрткі болды?
Ш.Уәлихановтың білім мен ғылымға қосқан еңбектерінің құндылығы неде?
Ш.Уәлихановтың қазақ халқының тарихында алар орны қандай?

Б/Ж «Аққан жұлдыз» романынан үзіндіні талқылауды ұйымдастырыңыз.

«Наместниктерден қолданып жүрген Воронцов-Дашков ғана. Кавказ наместнигі болып бертінде тағайындалған оның бір адьютанты- грузин және біреуі-азербайжан. Екеуін де Гасфорт жақсы біледі. Олар білім жағынан Шоқаннан әлдеқайда төмен. Егер ұстай, тәрбиелей білсе, Шоқанның Ганнибалдан бір де кем болмас қалпы бар. Әрі сымбатты жігіт. Оның үстіне қазақ – экзотика. Сондай адьютанты болуы өзіне де және көптің көзіне де қандай жарасымды!»

Б "Ғаламшар - Шоқан Уәлиханов" бейнематериалын көрсетіңіз.

Бейнематериалды көре отырып, Ш.Уәлихановтың жеке тұлға ретінде

қандай адам болғаны, белгілі ғалым

Оқушылардың назарын Ш.Уәлихановтың еңбектеріне аударып, үлгі тұту, ізденіске тәрбиелеуді мақсат етіңіз.

Ф қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі бар.

«Ғаламшар – Шоқан Уәлиханов» https://www.youtube.com/watc h?v=QxiNH_3qVZk

Ш.Уәлихановтың мақалалары мен хаттарынан үзінді

С. Мұқанов «Аққан жұлдыз» романы

http://kitap.kz/index.php/catalo g/audiobook/2484- aqqan_zhuldyz2_audiobook

Уәлиханов Шоқан. Көп томдық шығармалар жинағы.- Алматы, 2010 ж.

Ш.Уәлиханов туралы

ретінде нені зерттегені, қандай рухани мұра қалдырғаны туралы негізгі мәліметтерді жазып алады.

Зерттеу мен талдау

Т Ш.Уәлихановтың еңбектерінен, мақалалары мен хаттарынан үзінділерді беріп, зерттеу тапсырмасын беріңіз.

І топ: «Ұлы жүз қазақтарын басқару туралы»

ІІ топ: «Даладағы мұсылмандық» ІІІ топ: «Жоңғария очерктері»

ІV топ: «Сот реформасы туралы жазбалар»

Әр топ өзінің зерттеу нәтижесімен сынып алдында ой бөліседі.

Интерпретация

Т Ш.Уәлиханов туралы естеліктер жазған ғалымдар образын сомдап, Шоқанның тұлғалық және ғалым ретіндегі қасиеттерін ашуды тапсырыңыз.

Ғалымдар:

Г.Н. Потаниннің, Н.Н. Ядринцев, П.П. Семенов Тянь-Шанский, Ф.М. Достоевский.

Әрбір топ бір ғалымның рөліне еніп Шоқан Уәлихановтың тұлғалық образын ашады.

Т Ш.Уәлихановтың қоғамдағы орны

Ғалымдар мен

жазушылардың естеліктері арқылы Шоқанның тұлғалық және ғалым ретіндегі қасиеттерін, суретшілігін көрсетуі тиіс.

Презентация дайындауды үйге тапсырма ретінде беруге болады.

естеліктер

Ф.М.Достоевский Шоқанға 1856 жылы Семейден жазған хатында: «Мен еш көлгірсусыз сізге ғашық болғанымды ашық айтамын. Мен өзімнің туған бауырыма да мұндай ыстық сезімімді білдірген жоқ едім» - деп жазды.

Шоқанды жақсы білген жазушы Н.М.Ядринцев:

«Қазақ халқын орыс халқына таныту, осының негізінде өз халқын Европа мәдениетіне жетілдіру Шоқан өмірінің мақсаты еді» дейді.

Тарихшы-ғалым

Н.И.Веселовский: «Шоқан күншығысты зерттеу ғылымының жарық жұлдызы болып көрініп еді, тек жарқ етті де сөнді» дейді.

«Шоқанға Байрон, Гейне, Лермонтов шығармалары күшті ықпал жасаған. Шоқан өзінің орыс жолдастарынан озып, жедел

жетікті. Шоқан екеумізді

мен рөліне байланысты презентация дайындауды тапсырыңыз.

1 –топ: Ш.Уәлиханов – көрнекті ғалым 2 –топ: Ш.Уәлиханов – реформатор

3- топ: Ш.Уәлиханов – ағартушы 4 –топ: Ш.Уәлиханов – суретші Критерийлері:

Мазмұнның тақырыпқа сәйкестігі.
Эстетикалық көркем рәсімделуі.
Қызықты деректі материалдар, суреттердің қамтылуы.

Б/Ж Школьникам Ш. Уәлихановқа

«Болашақтан хат» тақырыбында хат жазуды тапсырыңыз.

М Неліктен Ш.Уәлихановты «Аққан жұлдызға» теңейміз? сұрағы төңірегінде қорытынды пікірлерді сұраңыз. Оқушылар сабақ барысында алған ақпараттарын пайдалана отырып,

ойларын қортындылай білуіне жетелеңіз.

бір-ақ нәрсе – қазақ даласы мен Орта Азия қызықтыра берді»,-дейді Г.Н.Потанин.

П.П.Семенов-Тяньшанский:

«Г.Н.Потанинмен қатар Омбыда менің, әсіресе көңілімді аударған екінші бір адамым Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов болды. Ерекше қабілетті Шоқан Уәлиханов Омбының кадет корпусын зор табыспен бітірген. Кейін менің ықпалыммен Петербургтегі

университетке лекция тыңдап, француз және неміс тілдерін жақсы меңгерді. Шығыстың тарихы жөнінде көп білетін тамаша оқымысты болып шықты».

7.2.3.3 – Ыбырай Алтынсариннің ағарту саласына қосқан үлесін бағалау

Ы. Алтынсарин – педагог-новатор Зерттеу сұрағы: Ыбырай Алтынсариннің халық ағарту саласындағы жаңашылдығы неден байқалады?

БЫМ

Суреттер топтамасы бойынша оқушыларды сабақтың тақырыбына

Тарихи концепт (фокус):

маңыздылық және дәлел

Суреттер топтамасының үлгісі

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

жетелеңіз.

Жетелеуші сұрақтар:

Бұл суреттер топтамасы туралы не айта аласыздар?

Суреттерді байланыстыратын не? Суреттегі төсбелгі кімдерге және қандай қызметі үшін беріледі?

Бұл кітап туралы не білесіздер?

Б Ы. Алтынсарин туралы бейнематериалды көрсетіп, оқушыларға негізгі ойды ашатын 5 тірек сөзді жазып алуды тапсырыңыз. Өздері жазып алған тірек сөздерден сөйлем құрастыртып, жұптық талқылау ұйымдастырыңыз.

Зерттеу және талдау

Т/Ж Оқушыларды Ыбырай Алтынсариннің өлеңдерінің негізінде үш топқа бөліп, топтардың өлеңінің мән-мағынасын ашып, талқылауына мүмкіндік жасаңыз. Оқушылар өлеңнің қазіргі кездегі өзектілігін, мәнін түсінуі қажет.

Кейіннен Ы. Алтынсаринның қоғамдағы орны мен рөлін анықтау үшін ықшамдалған мәтін таратыңыз.

І топ; Ы. Алтынсаринның халық ағарту саласындағы жаңалығы;

ІІ топ: Ы.Алтынсаринның ғылым-білім саласына қосқан үлесі;

Топтарға бөлуде оқушы санына сәйкес өлеңдерді алуыңызға болады

топ

Өнер-білім бар жұрттар Тастан сарай салғызды. Айшылық алыс жерлерден Көзіңді ашып, жұмғанша, Жылдам хабар алғызды.

топ

Мал, дәулеттің байлығы – Бір жұтасаң, жоқ болар Оқымыстың байлығы– Күннен күнге көп болар, Еш жұтамақ жоқ болар.

топ

Таулардан өзен ағып сарқыраған, Айнадай сәуле беріп жарқыраған.

Жел соқса, ыстық соқса, бір қалыпта,

Аралап тау мен тасты

Дегдар - Ыбырай Алтынсарин https://www.youtube.com/watc h?v=SFmS5FfmxZ4

Алтынсарин Ыбырай.

Таңдамалы шығармалары Алматы "Ғылым", 1994 ж.

ІІІ топ; Ы.Алтынсаринның этнография саласына қосқан үлесін анықтау;

Ж/Ж Ы.Алтынсариннің халық ағарту саласындағы жаңашылдығын саралау үшін кестені орындатыңыз.

«Ы.Алтынсариннің халық ағарту саласындағы жаңашылдығы» тақырыбында шағын эссе жазыңыздар

арқыраған.

Мұғалім бағыт–бағдар беруі керек.

Мәтін- жаңашыл педагог екенін анықтайтын қолөнер, ауыл шаруашылық, қоғамға қажетті басқа мамандар дайындайтын мектептер ашқаны, Ы. Алтынсарин туралы ғалымдардың пікірлері, Ы. Алтынсарин бастамасымен ашылған мектептердің қай қалада орналасқандығы мен ондағы Ы. Алтынсариннің қызметі туралы ықшамдалып берілуі керек.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. Атамұра, 2012 ж.

Ыбырай Алтынсарин. Қазақстанның Ұлы адамдарының өмірі http://www.zzl.kz/kz/rubric/det/ 499/1251/

7.2.2.2 – Абай Құнанбаевтың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі

қызметіне баға

Абай Құнанбаев – ұлы ойшыл

Зерттеу сұрағы: Неліктен Абай

Тарихи концепт (фокус):

маңыздылық

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес

томдық. ІІІ т. – Алматы:

Құнанбайұлын «Хәкім Абай» деп атады?

БЫМ

Шекспирдің орнына басқа да тұлғаны алуға болды.

«Атамұра», 2010 ж.

қара сөздері

У. Шекспир өмірбаяны

беру

Школьникам ұлы ағылшын жазушысы У. Шекспир мен Ұлы Абайдың портреттерін көрсетіп, диолог құрыңыз. Келесі сұрақты қойыңыз:

Суреттерде кімдер бейнеленген?
Осы тұлғалар туралы не білесіңдер?
Шекспир мен Абайды қалай байланыстыруға болады?

Ж «Ұлы», «Танымал» ұғымдарын қалай түсінесіңдер? Бүгінгі күні ұлы, танымал болуы үшін қандай қасиеттерге ие болу қажет?

Зерттеу сұрағы:

Абай қарасөздерінің бүгінгі күнге дейін маңыздылығын жоймай өзекті болу себебі неде?

Зерттеу

Ж Қарасөздерді келесі бағыттар бойынша жұптарға бөліп беріңіз:

Білім, ғылым, еңбек;
Адамгершілік, достық, зұлымдық, бірлік;
Әлеуметтік теңсіздік;
Мал мүлік;
Билік;
Дін мен дүниетаным;
Отбасылық қатынастар.

Талдау

http://ikaz.kz/uilyam-shekspir- omirbayany/

Бейнематериал: Абайдың қара сөздері 1-45 ● толық жинақ https://www.youtube.com/watc h?v=ZmWZDsX3gZo

бейнематериалды немесе мәтінді пайдаланыңыз Абайдың қара сөздері

http://old.abai.kz/node/3

Жұптар қарасөздердегі негізгі ойды анықтайды.
Қарасөздердің құндылықтарын анықтайды.
Бүгінгі күнмен байланысын анықтап, мысалдар келтіреді.
Абай заманы мен бүгінгі заман құндылықтарының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын салыстырады. Айырмашы Ұқсасты Айырмашыл лығы ғы ығы

Интерпретация

Жұптар талдаған қарасөздердің ішінен ең басты, маңызды дегендерін таңдап, қағаз бетіне жазып, сынып қабырғаларына жабыстырады.

Ж Жұптарға бүгінгі күндегі бір проблемалық жағдаятты беріп, Абайдың қарасөздеріне негізделе отырып, жағдаятқа талдау жасайды (дұрыс немесе бұрыс қылық), оны қалай шешуге болады? қандай кеңес бересің? Оқушылар өздерінің таңдаулары мен кеңестерін негіздеу қажет.

Б/Т Школьникам «Хакім Абай данышпандылығы» тақырыбына ой- толғау жаздырыңыз.

Осы іс-әрекеттің нәтижесінде барлық сынып қабырғалары қарасөздермен толады.

Жұптар сынып ішінде ілулі тұрған қарасөздердің ішінен олардың проблемасын шешуге көмек беретін қарасөзін іздейді.

Ф Жағдаятты бағалау критерийлері:

Абай философиясы мен жағдаят арасындағы байланыстың орнауы;
Мысалдар арқылы дәлелдеуі;
Өз пікірін негіздей алуы.

Бір жағдаят мысалы: Отбасылық қатынастар, еңбек, еріншектікке, әділетсіздікке байланысты келесі проблемалық жағдаяттарды келтіруге болады:

«Бейсембаевтар отбасында анасы мен екі ұлы бар. Үлкен ұлы Ержанның оқуының ақысын төлеу үшін Әсем апай күндіз дүкенде, түнде макарон зауытында жұмыс істейді. Анасының талпынысына қарамастан, Ержан сабаққа дұрыс қарамайды, шешесіне көмек көрсетпейді. Ал кіші ұлы Сәбит анасының жанында жүріп, күндіз-түні қол ұшын беріп, материалдық қиындықтарға байланысты білім ала алмады. Бірақ оқу мен еңбек етуге еркі мол».

7.2.3.4 – Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерінің тарихи дерек ретіндегі маңызын айқындау

Қазақтардың XIX ғ. соңы– XX ғ. басындағы ауызша тарихи дәстүрдің дамуы

Зерттеу сұрағы: Ш.Құдайбердіұлы, М.Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерінің тарихи құндылығы неде?

БЫМ

Презентация арқылы Ш.Құдайбердіұлы, М.Көпейұлы, Қ.Халидтің суреттерін көрсетіп, бұл тұлғалар туралы нені білетіндерін сұраңыз.

Т Оқушыларды үш топқа бөліп, Ш.Құдайбердіұлы, М.Көпейұлы және Қ.Халид жайлы мәтін таратыңыз немесе бейнематериал тыңдатыңыз. Берілген тұлғалардың қоғамдағы орны мен рөлін анықтатыңыз.

І топ: Ш. Құдайбердіұлы ІІ топ: М. Көпейұлы

ІІІ топ: Қ. Халид

Зерттеу сұрақтары:

Аталған зерттеушілер еңбегінің құндылығы неде?
Бүгінгі күні олардың еңбектерінің маңызы қандай?

Б/Ж Тарихи тұлғаға мінездеме беру үшін критерийлерді таныстырыңыз.

Тарихи концепт (фокус):

маңыздылық

Суреттерді таратпа материалдар ретінде беруге немесе слайдтар түрінде көрсетуге болады.

Оқушыны тақырыпқа жетелеңіз.

Сұрақтарды толықтырып бағыттауыңызға болады.

Тұлғалардың еңбектерінен

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж.

Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.

8сынып. Қазақстан тарихы. – Алматы: Атамұра, 2012 ж.

Қабылдинов З.Е. 8сынып Хрестоматия.

– Алматы: Атамұра,2012 ж.

Шәкәрім Құдайбердіұлы https://www.youtube.com/watc h?v=5HAtCako26s

уақыты 1-4 минут аралығы

Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлы https://www.youtube.com/watc h?v=apDjXrFaGKI

Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлы (мәтін) http://abai.kz/content/kuandyk- mesh-r-zh-sip-din-zhene-mesh- r-zh-sip

Критерийлер:

Тұлғаның өмір сүріп отырған дәуіріне толық сипатама жазу;
Тұлғаның патша саясатына көзқарасы;
Тарихи орны, іс – әрекеті;
Тұлғаның адами қасиеті, ерекшеліктері;
Тұлға еңбегінің тарихи құндылығына баға беру.

Б Әр топ өздеріне берілген тұлғаларды таныстырады.

2. Т/Ж Тұлғалардың еңбектерінің тарихи құндылығына баға беру үшін, 5R маңыздылық кестесін толтыруды тапсырыңыз.

үзінділерді ықшамдап беріңіз.

Мысалы, М.Көпейұлы

«Тірлікте көп жасағандықтан көрген бір тамашамыз»,

«Хал-ахуал», «Сарыарқаның кімдікі екендігі» кітаптары: Қ.Халидтың «Тауарих хамса» еңбегі;

Ш.Құдайбердіұлының

«Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі», мақалалары, кітаптары

5R маңыздылық кестесі:

Есте қалатыны-бұл еңбек несімен есте қалады? Бұл еңбек нақты сол уақыттағы қоғамды қалай бейнелейді?
Бұл еңбек қандай нәтижеге алып келеді?
Бұл еңбек нақты сол уақытта қалай көрініс тапты? Бұл еңбектің тәрбиелік мәні неде?
Біздің мәдениетте бұл еңбек көрініс табады ма?

Қазіргі қоғамға бұл еңбек өз

Құрбанғали Халид «Тауарих Хамса» Еңбегі http://kenester.kz/%D2%9B%D 2%B1%D1%80%D0%B1%D0

%D2%9B%D2%B1%D1%80% D0%B1%D0%B0%D0%BD% D2%93%D0%B0%D0%BB%D 0%B8-

%D1%85%D0%B0%D0%BB

%D0%B8%D0%B4%D1%82% D1%8B/

Қазақ ойшылдарының шығармашылығындағы тарихи үдерістің зерделенуі

http://emirb.org/filosofiya- sayasattanu-v2.html?page=17

Шәкәрімтану мәселелері: сериялық ғылыми жинақ. – Алматы, 2007.

http://www.madenimura.kz/kk/ culture-

legacy/books/book/sakarim-

	Жаңғы рығы				әсерін тигізеді ме? Бұл еңбектен қандай сабақ алуға болады? 5. Бұл еңбек сол уақыттағы адамдардың ой-пікірі мен әрекеттері туралы қандай ақпарат бере алады? Ф Ш. Құдайбердіұлы, М. Көпейұлы және Қ.Халидтың мұрасының ерекшеліктері мен еңбектерінің тарихи құндылықтарын анықтау үшін төмендегі критерийлер бойынша бағалатыңыз.	kudajberdiuly-sobranie- socinenij-1- tom?category=all&page=2 Чорманов М. Казахские народные обычаи /Сост. А.М.Канафина. – Караганда, 2000. Левшин А. Описание киргиз- казачьих или киргиз- кайсацких орд и степей. - Алматы, 19
	Айқын дайты н басқа да қырлар ды түсінуг е жол ашаты ндығы
Ф Ш. Құдайбердіұлы, М. Көпейұлы және Қ.Халидтың мұрасының ерекшеліктері мен еңбектерінің тарихи құндылықтарын анықтап, салыстырады.
		Ш. Құдайб ердіұлы	М. Көпейұ лы	Қ.Хали д
	Ұлттық көзқара с тақыры бында мәселел ердің көтеріл уі
	Шығар

малары ның ерекше

лігі

Тарихи маңызд

ылығы

Б – бүкілсыныптық жұмыс

Т – топтық жұмыс

Ж – жеке немесе жұптық жұмыс

М – мұғалім түсіндірмесі

Ф – формативті бағалаудың мүмкіндіктері

БЫМ – бастапқы ынталандырушы материал

Қысқа мерзімді жоспар Сабақ жоспарының үлгісі

Жоспарлауды бастамас бұрын өзіңіздің орта мерзімді жоспарыңызға қараңыз. Сабақ жоспарлары осы берілген үлгі негізінде, білім беру саласындағы соңғы өзгерістерді есепке ала отырып құрылуы қажет.

Сабақ тақырыбы: Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс Зерттеу сұрағы: Сырым Датұлы Кіші жүз қазақтарының қандай құқықтарын қорғауды көздеді?		Мектеп:
Уақыты:		Мұғалімнің аты - жөні:
Сынып:		Қатысқан оқушылар саны:	Қатыспағандар:
Сабақтың мақсаты	Оқушылар: Отаршылдық жағдайында халықтың жағдайын түсіндіреді. Ресей империясының отаршылдық саясатын талдайды. Қазақ халқының отаршылдық саясатқа қарсы ұлт-азаттық күресінің маңыздылығын түсінеді.
Осы сабақ қылы жүзеге асырылат оқу мақсаттар	– халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп- салдарын анықтау; – ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

Тілдік ақсаттар	Сырым Датұлы көтерілісіне байланысты мәтінге талдау жасаған жұптар, көтерілістің барысына әсер еткен 3 маңызды оқиға мен 3 маңызды тұлғаны анықтайды (оқылым дағдысы, айтылым, тыңдалым және жазылым дағдысы). Пәндік лексика мен терминология: отар, отаршылдық, бодан, форпост, үндеу, грамота, елшілік, казак, губернатор, шекара шебі, әкімшілік басқару, ұлт-азаттық қозғалыс. Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы: Патша өкіметінің казактарды қоныстандырудағы көздеген мақсаты... Сырым Датұлы бастаған көтерілістің ұлт-азаттық деп аталу себебі.... Жайық пен Еділ арасында...... Қарапайым қазақ шаруаларының жағдайы... С. Датұлы бастаған көтерілістің қысқа мерзімді/орта мерзімді/ұзақ мерзімді салдарлары... Келесі себептер/факторлар әлеуметтік/экономикалық/саяси/мәдени болып табылады. Бірқатар факторлар келесі факторларға әсер етті, мысалы... Ең басты өзгерістер болды… оған қарағанда маңыздырақ болды, өйткені… Бұл оқиға /өзгеріс маңызды болды / айтарлықтай, өйткені… Біздің анықтағанымыз... Қорытындысында... Біздің тобымыздың ойынша.... …оқиға мен үшін маңызды өйткені… Тарихи маңыздылықтың критерийлеріне кіреді: атақты / есте қалатын / жаңғырық /нәтижелі / айрықша, мәнді. Қандай фактілер, дәйектер мұны дәлелдей алады?
Құндылық рды дарыту	Құндылықтар: патриотизм ұлттық сана-сезім тәуелсіздік қазақ зиялыларын мақтан тұту.
АКТ ғдыларыны ң дамуы	Информация іздеу мақсатында интернет сайттарымен жұмыс жасау
Пәнаралық байланыс	Дүниежүзі тарихы, география
Алдыңғы меңгерілге н білім	Оқушылар ХVІІІ ғасырда басталған Ресей империясының отарлау саясатының мақсаттары мен барысын біледі.
Сабақ барысы

Сабақ тың

қезеңд ері

Сабақта орындалатын іс - әрекеттер

Оқыту ресурстары

Басы

М Сыныппен «отар», «отарлау», «отаршылдық» түсініктер аясында талқылау ұйымдастырыңыз.

Келесі сұрақты қойыңыз:

Сіздердің келтірген мысалдарыңызға қарай қарапайым халық бұқарасы наразылық ретінде қандай іс-әрекетке баруы мүмкін?

Талқылаудың нәтижесінде халық наразылығының бір көрінісі ретінде көтеріліске шығу деп тұжырымға келуі тиіс.

Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінгі дейін). Бес томдық. ІІІ т. – Алматы:

«Атамұра», 2010 ж., 220-234

бб.

Қабылдинов З.Е.,

Қайыпбаева А.Т.

8 сынып. Қазақстан тарихы., Атамұра, 2012.

Вяткин М. Батыр Срым. – Алматы:

«Санат», 1998.

Ортас ы

Зерттеу сұрақтары

С. Датұлы Қазақтардың қандай құқықтарын қорғауды көздеді?
Көтеріліс отаршылдық саясатты тежей алды ма?

Б Сырым Датұлының суретін, деректі материалдар көрсетіп, оның кім болғаны туралы оқушыларға болжам жасатыңыз.

Зерттеу және талдау

Т/Ж С. Датұлы көтерілісіне байланысты деректерді ұсыныңыз. Оқушылар дерекпен танысқаннан кейін, дерекпен жұмыс жасаудың келесі тапсырмасын беріңіз.

Сырым батыр (KZ). Мәтін http://e- history.kz/kz/vid eo/view/117#sco ntent

Сырым Датұлы бастаған көтеріліс. Мәтін

http://e- history.kz/kz/con

Оқушының міндеті: берілген деректердің негізінде

tents/view/1090

көтеріліс барысын талдайды.

Көтерілістің

Мақ

Шығу

Қозғаушы

Жүру

Нәтиже

сі

Тарихи

хронологияс

саты

себебі

күштері

барысы

маңыздылығы

Деректің негізгі идеясы неде?
Деректен қандай қорытынды шығаруға болады?
Осы деректің негізінде қандай сұрақтар туындайды?

Ж/Ж Жұптық жұмысты ұйымдастырыңыз. Әр жұп

Сырым Датұлы көтерілісін талдай келе, маңызды деген

үш тұлғаны, көтеріліс барысына әсер еткен үш негізгі

оқиғаны анықтауға тапсырма беріңіз. Оқушылар

тапсырманы аяқтағаннан кейін, жұптар бір-бірімен

ауысады, өздерінің нұсқаларын дәйектер келтіре

отырып, дәлелдейді. Осылайша сыныпта қызу талқылау

болуы ықтимал. Енді бүкіл сынып алдында тұратын

міндет – ортақ шешімге келу.

Соңы

Интерпретация

Б Тақтада ағаштың макеті ілулі тұрады. Оқушылардың

міндеті: жапырақ тәрізді стикерге бір ойды жазу.

Осылайша ағаш жапырақтарға толып, Сырым

көтерілісінің құндылықтары, мүдделері мен халық үміті

анықталады.

Қосымша ақпарат

Дифференциациялап

Бағалау –

Пәнаралық байланыс

оқыту – Школьникам

Оқушылардың білімін

Қауіпсіздік ережелері

көбірек қолдау көрсетуді

қалай тексересіз?

АКТ-ны қолдану

қалай жоспарлайсыз?

Құндылықтармен

Қабілеті жоғары

байланыс

оқушыларға қандай

(тәрбие элементі)

міндеттер қоюды

жоспарлайсыз?

Коммуникативті

Топтар

арасында

Сырым Датұлы көтерілісін

дағдыларын

дамыту

жұмыс

жасау,

зерттеу арқылы

мақсатында

құрылған

талқылауды

тыңдау

оқушылардың бойында

топтар/жұптар

қабілеті

немесе

талқылауға

патриотизм, ұлтжандылық

төмен оқушыларды қабілеті жоғары оқушылардың қолдау көрсетуін меңзейді. Мұғалім талқылау үрдісі кезінде барлық оқушылардың бірегей қатысуын қадағалау тиіс. Дәйекті дәлелдерге ғана негізделген қорытындыға жетудің мағынасының мәні, сыныптағы қабілеті төмен оқушы дәлелдерге негізделе отырып кем дегенде өзінің ойын білдіре алады, ал қабілеті жоғары оқушы тәуелсіз, негізгі жауап береді.		көмек беру, қажетіне қарай топтар немесе жеке оқушыларға қолдау көрсету. Талқылауды бақылауда оқушылардың жалпы көтерілістің маңызын түсінудің деңгейін бағалау	қасиеттері қалыптастырылады. Сырым Датұлының қасиеттерін көре келе, осындай тарихи тұлғалар үшін мақтаныш сезімі қалыптасады.
Рефлексия Сабақ мақсаты/оқу мақсаты қаншалықты жүзеге асты? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқыту ортасы қандай болды? Дифференциация лап оқыту өз мәнінде жүзеге асты ма? Өз уақытымды ұтымды пайдалана алдым ба? Жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?	Төменде берілген бос орынды өз сабағыңызға рефлексия жүргізу үшін пайдаланыңыз. Сабағыңызға қатысты сол жақ бағанда келтірілген сұрақтарға жауап беріңіз.

« Февраль 2026 »
Пн	Вт	Ср	Чт	Пт	Сб	Вс
						1
2	3	4	5	6	7	8
9	10	11	12	13	14	15
16	17	18	19	20	21	22
23	24	25	26	27	28

× атауы қандай?
Шешім қабылдау сұрақтары:
× реформаның көздеген мақсаттары қандай?
Ерекшелендіру сұрақтары:
× Реформаның құрылымы қандай?
Фантастикалық сұрақтар:
× Орта жүзді әкімшілік жағынан үш буынға бөліп басқару көзделді, округ, болыс, ауыл. Сіздің ойыңызша, қалай және нешеге бөліп басқарған дұрыс еді?
Жорамал жасау сұрақтары:
× менің пікірім қандай?
Осылайша оқушылар дәстүрлі билік жүйесінің құлдырау себептері екі реформамен тікелей байланысты екенін анықтайды. ХІХ ғ. басындағы реформалардан кейін отарлық жүйенің күшейе бастағандығына көз жеткізеді.
Ж Сабақтан алған білімдерін қорытындылау мақсатында оқушыларға төмендегідей тапсырманы беріңіз.
«1822-1824 жж. реформадан кейін
.............»