10
февраль
2022
Қазақстанның көне қалаларының тарихы 5–сыныпқа арналған таңдау курсы
Қазақстанның көне қалаларының тарихы 5–сыныпқа арналған таңдау курсы
Бағдарлама құрылымы:
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін экономикалық және мәдени орталықтар ретіндегі қалалар мәселесінің көтерілуі оның әрбір қаланың тарихын жазуды қажет етеді. Азаттық алған халықтың тек бүгінгісін біліп қана қоймай, өткенге де үңіліп, тарихымызды зерттеу, зерделеу маңызды. Осыған орай тәуелсіздік алып, егеменді ел болғаннан бері жаңа көзқарасты қажет ететін тарих ғылымындағы зерттеуден шет қалмаған маңызды тақырыптардың бірі – қалалар тарихы.
Қазақстан қалаларының тарихы Қазақстан жеріндегі ежелгі дəуірден бастап күні бүгінге дейін сақталған қалалар мен қалалық қоныстар, сол сияқты қазіргі кезеңде өмір сүріп отырған ел ішіндегі қалалардың тарихын оқытуға бағытталған. Курстың мазмұнында Қазақстан жерінде орналасқан қалалар мен қалалық қоныстардың пайда болуы, алғашқы кен өндірісі, сауда-ақша қатынастары, қала мен дала мəдениетінің өзара қарым –қатынастары шеңберінде қызықты мағлұматтармен суреттеледі. Ортағасырлық əкімшілікжəне экономикалық маңызы бар қалалардың Орта Азия елдерімен, Еуропа, Қытай жəне басқа да шет мемлекеттермен сауда-экономикалық жəне дипломатиялық байланыстары туралы, қазақ елінің астанасы мəртебесін алған қалалар тарихы, ортағасырлық жəнен жаңа кезеңдегі Сыр бойындағы, Жетісу, оңтүстік Қазақстан жеріндегі қалалар үшін болған дала билеушілерінің өзара күрестері мен олардың нəтижелеріжəне тағы басқа да тарихи оқиғалар сабақ барысында оқытылып, талданатын болады.
Қалалар тарихының маңыздылығы туралы ғалым-философ Ғ. Есімнің «Дүниеде бар нәрсе жоғалып кетпейді, сондықтанда мемлекеттің негізгі ұлттық байлығының бір бөлігін жасақтауға септігін тигізуші қалалардың жүйесін сақтап қалу керек. Онсыз қалаларды жоғалтуымыз мүмкін, яғни қалалардағы рухани-материалдық құндылықтардан айырылып қалуымыз мүмкін» - деп нақты айтып өтеді. Қалалар халықтың экономикалық, саяси және рухани өмірінің орталығы ретінде көрініс ала отырып, қоғам дамуында жетекші рөл атқарады.
Курс мақсаты:
Күнтізбелік-тақырыптық жоспар
Бағдарлама құрылымы:
- Түсінік хат
- Курс мақсаты
- Курс міндеттері
- Күнтізбелік жоспар
- Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін экономикалық және мәдени орталықтар ретіндегі қалалар мәселесінің көтерілуі оның әрбір қаланың тарихын жазуды қажет етеді. Азаттық алған халықтың тек бүгінгісін біліп қана қоймай, өткенге де үңіліп, тарихымызды зерттеу, зерделеу маңызды. Осыған орай тәуелсіздік алып, егеменді ел болғаннан бері жаңа көзқарасты қажет ететін тарих ғылымындағы зерттеуден шет қалмаған маңызды тақырыптардың бірі – қалалар тарихы.
Қазақстан қалаларының тарихы Қазақстан жеріндегі ежелгі дəуірден бастап күні бүгінге дейін сақталған қалалар мен қалалық қоныстар, сол сияқты қазіргі кезеңде өмір сүріп отырған ел ішіндегі қалалардың тарихын оқытуға бағытталған. Курстың мазмұнында Қазақстан жерінде орналасқан қалалар мен қалалық қоныстардың пайда болуы, алғашқы кен өндірісі, сауда-ақша қатынастары, қала мен дала мəдениетінің өзара қарым –қатынастары шеңберінде қызықты мағлұматтармен суреттеледі. Ортағасырлық əкімшілікжəне экономикалық маңызы бар қалалардың Орта Азия елдерімен, Еуропа, Қытай жəне басқа да шет мемлекеттермен сауда-экономикалық жəне дипломатиялық байланыстары туралы, қазақ елінің астанасы мəртебесін алған қалалар тарихы, ортағасырлық жəнен жаңа кезеңдегі Сыр бойындағы, Жетісу, оңтүстік Қазақстан жеріндегі қалалар үшін болған дала билеушілерінің өзара күрестері мен олардың нəтижелеріжəне тағы басқа да тарихи оқиғалар сабақ барысында оқытылып, талданатын болады.
Қалалар тарихының маңыздылығы туралы ғалым-философ Ғ. Есімнің «Дүниеде бар нәрсе жоғалып кетпейді, сондықтанда мемлекеттің негізгі ұлттық байлығының бір бөлігін жасақтауға септігін тигізуші қалалардың жүйесін сақтап қалу керек. Онсыз қалаларды жоғалтуымыз мүмкін, яғни қалалардағы рухани-материалдық құндылықтардан айырылып қалуымыз мүмкін» - деп нақты айтып өтеді. Қалалар халықтың экономикалық, саяси және рухани өмірінің орталығы ретінде көрініс ала отырып, қоғам дамуында жетекші рөл атқарады.
Курс мақсаты:
- Рухани және бiлiм беру саласын дамыту, eлдің мәдени мұрасының сақталуы мен тиiмдi пайдаланылуын қамтамасыз ету;
- Еліміздің тарихи-мәдени мұрасын зерделеу, сақтау және қалпына келтіру;
- Қазба жұмыстарының соңғы нәтижелерімен танысу арқылы пәнге деген қызығушылықтарын қалыптастыру;
- Оқушыларды түрлі тарихи құжаттарды жан-жақты талдай білуге, өз ой пікірін ашық айтуға үйрету, оқушылардың ой-өрісін дамыту.
- Қазақстан қалаларының тарихи кезеңдерін анықтау;
- Археологиялық жəне деректік құжаттарға талдау жасау; ежелгі жəне ортағасырлық деректердегі қалалардың бейнесін, хронологиясын, əлеуметтік құрамын, құрылысын жəне саяси-экономикалық маңызын зерттеу;
- Қазақстанның тарихи даму кезеңдеріндегі қалалардың тарихи маңызы мен өзіндік ролін анықтау;
- Қазақстан қалаларының күрделі де қызықты қалыптасу тарихы және қалалардың саяси-әкімшілік, мәдени қызметі, жөнінде білім беру.
- Оқушылар еліміздің және өздері туып-өскен қалалары туралы білімдері мен картамен жұмыс істеу дағдыларын, өз ойын еркін жеткізе білу, дәлелдей алу біліктілігін дамыту.
- Туған қаласының Отан тарихына қосатын үлесін байыпты айта білуге, түсіне білуге, өз туған жерін, қалаларын көркейтуге үлестерін қосуға тәрбиелеу
Күнтізбелік-тақырыптық жоспар
| № | Сабақтың тақырыбы | Сағат саны | Күні |
| 1 | Кіріспе | 1 | |
| 2 | Қазақстан қалаларының пайда болуы мен дамуы | 1 | |
| 3 | Сақ, үйсін, қаңлы қалалары | 1 | |
| 4 | Талхир қаласы | 1 | |
| 5 | Баласағұн қаласы | 1 | |
| 6 | Сығанақ қаласы | 1 | |
| 7 | Қойлық қаласы (Қаялық) | 1 | |
| 8 | Тараз қаласы | 1 | |
| 9 | Құлан қаласы | 1 | |
| 10 | Ақыртас қаласы | 1 | |
| 11 | Аспара қаласы | 1 | |
| 12 | Сайрам қаласы (Испиджаб) | 1 | |
| 13 | Йасы қаласы (Түркістан) | 1 | |
| 14 | Отырар қаласы | 1 | |
| 15 | Сауран қаласы | 1 | |
| 16 | Баладж қаласы (Баба-Ата қалашығы) | 1 | |
| 17 | Арал-Асар қалашығы | 1 | |
| 18 | Сарайшық қаласы | 1 | |
| 19 | Жайық қалашығы | 1 | |
| 20 | Қимақтар қалалары | 1 | |
| 21 | Аркөк қаласы | 1 | |
| 22 | Атлах қаласы | 1 | |
| 23 | Жанкент қаласы (Янгикент) | 1 | |
| 24 | Жент қаласы | 1 | |
| 25 | Кедер қаласы | 1 | |
| 26 | Қарасаман қаласы | 1 | |
| 27 | Науакет қаласы | 1 | |
| 28 | Созақ қаласы | 1 | |
| 29 | Суяб қаласы | 1 | |
| 30 | Хурлуг қаласы | 1 | |
| 31 | Шабғар қаласы | 1 | |
| 32 | Шымкент қаласы | 1 | |
| 33 | Алматы қаласы | 1 | |
| 34 | Қорытынды | 1 |