февраль

2022

ДҮНИЕЖҮЗІ ТАРИХЫ Оқу жоспары 6-сынып

«НАЗАРБАЕВ ЗИЯТКЕРЛІК МЕКТЕПТЕРІ» ДЕРБЕС БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМЫ

Дүние жүзі тарихы Негізгі мектеп 6-сынып
I бөлім. Рим империясының құлауы
Осыған дейін меңгерілген білім:
Оқушылар 6-сыныпта меңгерген Рим империясы тақырыбы бойынша «империя» және «император» ұғымдарын біледі. Бұдан бұрын оқушыларда өзіндік талдау жүргізу және топтық жұмыс өткізу тәжірибелері бар.
Контекст
Бұл тарауда 6-сыныпта оқытылған ежелгі дүние жүзі тарихынан мазмұнның өзекті тақырыптарына өту қарастырылған. Халықтардың қолныс аударуы сияқты мазмұнның өзекті тақырыптары 7-сыныптың тұтас бағдарламасы бойынша қайталанады. Тарихи концептілердің кеңеюі мен прогрессиясын есепке алғанда, мысалы себеп пен салдар сияқты 6-10 сыныптарда қайталанатын тарихи концептілерді қамтиды.
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа /жазылымға қажетті тіркестер
6.3.1.1 - «ерте, орта, кейінгі орта ғасырлар» хронологиялық шегін білу және уақыт сызығында белгілеу Рим империясының ыдырау себептерін анықтау және жіктеу – У.Тайлер, Г.Каль жетекшілігімен болған антифодалдық көтрлістрдің себептері мне маңызын анықтау	Оқушылар: Рим империясының құлау себептерін анықтап, оларды топтастыра және жіктей алады. Өзінің пікірін білдіру үшін жазбалар көмегімен тұтас сыныптың алдында ауызша түрде ұсынады.	Ғұндар, герман тайпалары, Рим империясы, Византия империясы, түркілер, дипломатия, эфталиттер, Юстиниан заңдары, номисма, «Азаматтық құқықтар жинағы», қажетті және жеткілікті жағдайлар, өткен факторлар/өткен жағдайлар, уақытты санау/ әлеуметтік катализаторлар, экономикалық және саяси себептер/ қысқа мерзімді факторлар/орта мерзімді/ұзақ мерзімді себептер/факторлар	Келесі себептер/факторлар әлеуметтік/экономикалық/саяси/мәдени... болып табылады. Келесі себептер/факторлар қысқа мерзімді/орта мерзімді/ұзақ мерзімді... болып табылады. Кейбір факторлардың басқа факторларға, мысалы, әсері болды. Анағұрлым маңызды себебі (себептері)/факторлары....... болды, себебі ....өткен факторлар/жағдайлар болды, сол екі арада уақытты санаудың бастамасы/катализаторлар болып табылады.
Басқа тілдік мақсаттарын қою үшін және қосымша нұсқаулықтар үшін ғылыми тілді оқыту мен үйретуге байланысты тіл оқыту мақсаттары бойынша жоғарыда «Тілдік мақсаттарына» кіріспені қараңыз.
Қысқаша шолу
Бұл тарау Рим империясы құлауының ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді себептерін, сонымен қатар, осы үрдісте орын алған ішкі және сыртқы факторлардың рөлін (варварлардың басып кіруі, шабуылдың себептері сияқты) көрсетеді.
Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.1.1 - «ерте, орта, кейінгі орта ғасырлар» хронологиялық шегін білу және уақыт сызығында белгілеу

6.3.2.1 Рим империясының ыдырау себептерін анықтау және жіктеу

Кіріспе. Неліктен Батыс Рим империясы құлады?

Б/Т Әрбір топтан ежелгі дүние тарихын оқығаннан не есте қалғаны туралы жазуды сұраңыз (соғыстар, мәдениет, оқиғалар және т.б.). Бүкіл сыныптық талқылау жүргізіңіз және оқушылардан орта ғасырлар тарихын оқығанда ең маңызды болып саналатын оқиғаларды анықтауды сұраңыз.

Б Оқушыларға осы оқу жылында орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихында қандай тақырыптарды қамтитынын айтып беріңіз. Оларға «Уақыт сызығын» көрсетіңіз және оның құрылымын түсіндіріңіз: кезеңдер («ежелгі», «орта» немесе «кейінгі» орта ғасыр). Кейін оқушылардан орта ғасырлар тарихын оқу барысында нені білетінін және нені үйренгенін сұраңыз.

Зерттеу

Ж/Т Оқу құралдарын, вебсайттарды және басқа ресурстарды қолдана отырып, тақырыптардың әртүрлі аспектілеріне зерттеу жүргізіңіз. Зерттеу сауалдарына төмендегілер жатады:

Не үшін варвар тайпалары Рим империясының аумақтарына басып кірді?
Рим империясының әлеуметтік, экономикалық, мәдени және саяси әлсіреуі

Тарихи концепт:

себеп пен салдар

Хронология – бұл әртүрлі күнтізбелік жүйелерде уақытты өлшеу туралы ғылым екенін түсіндіріңіз. Ал уақыт сызығы – бұл әртүрлі жылдарды белгілі бір жүйелілік бойынша белгілейтін түзу сызық. Уақыт сызығы уақыттың қозғалысын көрсету үшін қолданады.

Оқушыларды орта ғасырдың әрбір кезеңі бойынша ақпараттан тұратын таратпа материалымен қамтамасыз етіңіз.

Топтардың әртүрлі қатысушыларына жеке факторларды зерттеу және тұтас сыныптың алдында осы факторлар туралы баяндама жасау тапсырмасын беруге болады.

Постерлерді көрсету немесе компьютерді қолдану арқылы жазбаша түрде топтардың қорытындыларын жеке немесе топ болып ұсынуын

Батыс Еуропадағы Орта ғасырлар тарихын дәуірлерге бөлу http://sachok.kz/referat/show/ 867

Орта ғасырлар дегеніміз не?

Рим империясының құлауы: феодализмнің пайда болуы http://mybiblioteka.su/1- 71654.html

Рим империясының құлдырауы (басталуы) http://vk.com/pages?oid=- 56056827&p=%D0%9F%D0

%B0%D0%B4%D0%B5%D 0%BD%D0%B8%D0%B5_

%D0%A0%D0%B8%D0%B C%D1%81%D0%BA%D0% BE%D0%B9_%D0%B8%D0

%BC%D0%BF%D0%B5%D 1%80%D0%B8%D0%B8_(

%D0%BD%D0%B0%D1%8 7%D0%B0%D0%BB%D0% BE)

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

қалай байқалды?

Оқушылар өздерінің зерттеу сұрақтарына жауаптар жазуы тиіс және осы жауаптарды қалған оқушылармен бөлісуге дайын болуы қажет.

Талдау және талқылау Себептер/факторларды (жоғарыда) оқушылар айқындай отырып, осы факторлар өзара қалай байланысты екенін, сонымен қатар маңыздылығы дәрежесіне байланысты бөлуді ойластыруы тиіс. Олар Рим империясының ғұндардың шапқыншылығынан неге құлағаны туралы модельді графикалық органайзерлер мен Венн диаграммасы тәрізді визуалды тірек сызбалары көмегімен әзірлеуі тиіс.

Т Топтарға тапсырмаларды санат бойынша бөліңіз. (мысалы, әлеуметтік, экономикалық, саяси немесе мәдени болды ма? Қайсысы ұзақ мерзімді/қысқа мерзімді болды?) және олардың өзара байланыстары мен (Басқаларға қандай факторлар әсер етті? Қайсысы бастапқыда пайда болды?) маңыздылығы туралы ойланып көріңіз (Бұрынғы факторлар/жағдайлар не болды? Катализаторлар не болды? Олардың қайсысы ең маңызды рөлді атқарды?).

Презентация

Ф Әр топтан бүкіл сыныптың алдында Рим империясының құлау себебі туралы идеяны ұсынуды сұраңыз. Әрбір топ факторлар өзара

сұрауға болады (мысалы, Power Point- та факторлардың анимацияланған суретті).

Егер оқушылар өздерінің ойларын ұсынса, қызмет мазмұнын талдау мен талқылауды жеңілдету қажет. Графикалық органайзерлер мен Венн диаграмма тәрізді визуалды тірек сызбалар көмегімен, факторларды топтастыру жолымен, себептердің өзара байланысын көрсететін диаграммалар немесе графиктерді көрсету көмегімен факторлар мен модельдерді бағалап және топтастыра алады.

Ф Жоғарыда сипатталған барлық іс- әрекеттер формативті бағалауға мүмкіндік береді, себебі мұғалім жеке қатысушыларды немесе топтарды қолдау мүмкіндігіне ие.

Сонымен қатар оқушылардың өзара бағалау мүмкіндігі де бар: метатанымға мүмкіндік туғыза отырып, тұтас сынып тарапынан келісілген белгілер бойынша бірін-бірі бағалайды.

Рим империясы құлдырауының сипаттамасы: http://www.bbc.co.uk/history/ ancient/romans/fallofrome_ar ticle_01.shtml http://www.historylearningsit e.co.uk/fall_of_ancient_rome. htm http://ancienthistory.about.co m/cs/romefallarticles/a/fallofr ome.htm http://ancienthistory.about.co m/od/fallofrome/tp/022509Fa llofRomeReasons.htm

Варварлар және Рим. Батыс Рим империясының құлауы. http://www.uniface.kz/index. php?post=article&section=1 &id=361

«476 жыл - Батыс Рим империясының құлауы» фильмі. http://www.youtube.com/wat ch?v=Y8VBeA9qosw

Карта – Рим империясының пайда болуы мен құлдырауы

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

қалай байланысты екенін көрсете отырып, олар маңызды деп санайтын факторлардың сипаттамасын қысқаша презентацияда келтіріп, ұсынуы тиіс.

http://www.youtube.com/wat ch?v=08vvrodSyww

Алексашкина Л.Н. Орта ғасырлар тарихы. 6 сынып: жалпы білім беретін мекемелерге арналған оқулық / Л.Н. Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. 1- параграф

Агибалова Е.В.

Жалпы тарих. Орта ғасырлар тарихы. 6 сынып: жалпы білім беретін мекемелерге арналған

оқулық / Е.В. Агибалова, Г.М. Донской; 1-параграф.

6.3.2.3 -

Византияның ішкі саясатын сипаттап, оның ұзақ өмір сүруінің себептерін анықтау және жіктеу

Рим империясы Шығыста неліктен сақталды?

БЫМ

(Б) Византия империясының картасы мен байлығын бейнелейтін суреттерді көрсетіңіз. Оқушыларға Византия империясының Батысқа қарағанда Шығыстың 1000 жылға ұзақ өмір сүру себептерін болжап көруді ұсыныңыз. Негізгі сұрақтарды анықтау:

Неліктен Византия ұзақ уақыт өмір сүре алды?

Тарихи концепт: себеп пен салдар

Берілген іс-әрекет варварлардың басып кіруі тақырыбын, халықтың көші-қонымен байланысты ауқымды тақырыптармен байланыстырады.

Осы сабақта карточканы әзірлеу барысында карточканы модельдеу ұсынылады. Осылайша, оқушылардың тапсырманы нақты түсінгеніне көз жеткізу үшін соңғы үлгідегі мысалды

Интернет ресурстарының сілтемелері: Византия империясының картасы бөлімнің бастапқы кезеңінде оқытылады

https://www.youtube.com/wa tch?v=y7fDrKIJN9o

http://emp.byui.edu/marrottr/ 352Folder/Map02Byzantine5 65.jpg

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Византия империясының ұзақ өмір сүруі, Шығыстағы мемлекеттердің дамуы және құлауымен қалай байланысты?

(Т) Оқушыларға Византия империясының өміршеңдігіне әсер еткен факторлардың тізімін ұсыныңыз. Оқушылардан «Сәйкестік аймағында» осы факторларды ретімен орналастыруды талап етіңіз

Т/Б «Сәйкестік аймағында» жоғары, төмеңгі және орта бөлігіндегі факторларды неге осылай ретке келтіргенін әр топтың мүшелері сыныпқа түсіндіреді.

қолдануға болады (мысалы: спорт ойынындағы жеңістің себептері). Сонымен қатар оқушыларда бірнеше дұрыс жауаптары болуы мүмкін екенін және соған байланысты оқушылар ұсынатын түсініктер мен дәлелдердің сапасы өте маңызды екенін жеткізген абзал.

Ф Қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндігі бар, сынып себептердің не екендігі туралы ойлайды. Не айтқандарын тыңдап және жақсы жауаптарды ынталандыру қажет. Сыныпқа жақсы жауаптың критерийлерін түсіндіру керек.

Мұғалімнің сауалнамасы оқушының зерттеу жүргізуі және ойлау қабілетін дамытуы үшін қолданылуы мүмкін. Оқушылардан Византияның географиялық орналасқан жерінің оның қуаттылығына негіз болғанын түсіндірулерін де сұраңыз. Сонымен қатар Византияның байлығы мен оның географиялық орналасқан жері сияқты факторлардың өзара байланысты болуы мүмкін екенін анықтау. Оқушылардың себептерді түсіндіру қабілеті осыған ұқсас тапсырмаларда болуы мүмкін.

Шығыс Рим империясы туралы жалпы ақпарат http://el.kz/m/articles/view/co ntent-4068

http://sachok.kz/referat/show/ 867

Византияның өнері http://3ys.ru/rannevizantijsko e-iskusstvo-i-iskusstvo- epokhi- ikonoborchestva/prikladnoe- iskusstvo.html http://traumwerk.stanford.edu

/philolog/Justinian.jpg Византияның IV-XV ғғ. мәдениеті http://www.iref.kz/vizantiya- m-denieti-4-15/

«Византияның ұзақ мерзімді империя» атты рубрикасында қол жетімді мәлімет ұсынылады

Византия (Нина Изюмованың мақаласы) http://proza.ru/2008/04/18/41 7

http://www.history.com/topic s/byzantine-empire

Византия қуаттылығының себептері http://vizantarm.am/page.php

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Дипломатия өнерінің маңыздылығы

Б Византияның өміршеңдігінің басты факторы дипломатия және «бөліп ал да билей бер» саясатын қолдану болғанын түсіндіріңіз. Аталмыш түсінік дипломатия өнерін бейнелейтін, сонымен қатар жалпы Азияның

?71

История Византийской Империи (документальный фильм) https://www.youtube.com/wa tch?v=N3Mfl1Y8YsI

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений /

Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.3.

стр. 21-30 Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений /

Е.В.Агибалова,

Г.М.Донской; Пар.6, стр.47- 53

Карта Византийской империи для пользования с обозначением Сасанидов, Эфталитов, Арабов и Турков: https://www.youtube.com/wa

Оқу мақсаттары	Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері	Мұғалімге арналған ескертпелер	Оқыту ресурстары
	көші-қон жолын және халықтардың		tch?v=y7fDrKIJN9o
	қозғалысын зерттейтін көрініске негізделген.		http://gujjar.50webs.com/hun
	Византия империясы және парсылар		s2.JPG
	(Сасанилер), эфталиттер (ақ ғұндар) мен		Византийская дипломатия
	арабтардың орналасқан жері көрсетілген		http://www.diphis.ru/diploma
	картаны көрсету. Эфталиттердің (картадағы		tiya_ustiniana-a30.html
	қызыл сызық) Византияның одақтастары, ал
	парсылардың Византияның жаулары екенін		http://www.diphis.ru/diploma
	түсіндіру. Бумын қаған тұсында түркілердің	Осы іс-әрекет оқушылардың қиялын	tiya_ustiniana-
	өрлеу және Иштеми қаған тұсында	іске асыру, сонымен қатар олардың
	эфталиттердің ыдырау тарихын баяндау.	жазу дағдыларын дамыту мүмкіндігін	І Юстинианның саясаты
	Т ІІ Юстинианға қандай кеңес беру керек	де қамтиды. Мұғалім императорға	http://pps.kaznu.kz/kz/Main/F
	екенін топ болып шешім қабылдайды.	қатысты мәртебелі сөздерді пайдалана	ileShow2/21655/78/348/8171
	Империя осы жаңа мемлекетке қатысты	отырып оған кеңес беруді, зерттейді.	/%D0%90%D0%BA%D1%8
	қандай ұстаным қабылдау қажет екенін		B%D0%BD%D0%BE%D0%
	түсінеді. Мұғалім (ІІ Юстиниан)		B2%D0%B0%D0%90%D0%
	кеңесшілерді қажет болған жағдайда мақтап		B9%D0%B3%D0%B5%D1
	отырады.		%80%D0%B8%D0%BC%D
			0%9F%D0%B5%D1%80%D
			0%BD%D0%B5%D0%B1%
			D0%B5%D0%BA%D0%BE
			%D0%B2%D0%BD%D0%B
			0/2015/2
			http://histerl.ru/itoria_vizantii
			_osmanskoi_imperii/vizantia/
			vneshnia_politika_yistiniana.
			htm
			Юстиниана және аварлар
			(мақала)
			http://www.iref.kz/vizantiya-
			m-denieti-4-15/

Оқу мақсаттары	Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері	Мұғалімге арналған ескертпелер	Оқыту ресурстары
	Неліктен Византия 568 жылы түрік	Тарихи концепт: интерпретация	Түрік қағанатының
6.3.2.4 -	қағаны Истемиге елші жіберді		құрылуы
Византияның		Бұл сабақ оқушылардың	http://kazorta.org/t-rik-a-
дипломатиялық	(БЫМ) (Б) Елші Маниахтың 568 жылы	шығармашылық қабілетін сонымен	anatyny-ryluy-damuy-
саясатын оның	Константинопольге сапары және Киликиядан	қатар жазу дағдыларын дамытуға	ydyrauy/
көршілес елдермен	Земархтың басшылығымен Иштеми қағанға	мүмкіндік береді. Есеп беруді
қарым-	жауапты миссиясы тарихын оқушыларға	орындауға мүмкіндігіңіз бар, егер	Истеми - каган (553 - 576).
қатынасының	әңгімелеп беріңіз. Оқушылар жұп болып бұл	эксперттік бағалау жүргізіңіз келсе.	http://www.tarih.spring.kz/kk
мысалында	оқиғаның тарихымен танысады және «ІІ	Ф Императорға жақсы көзқарас	/history/ancient/figures/istemi
қарастырып,	Юстиниан Земархты не үшін Иштеми қағанға	қалдыру үшін оқушылар мен мұғалім	_kagan/
сипаттау	жіберді?» деген сұраққа жауап береді.	жақсы есептің критерийлерін келісе
	Сыныптың бірлескен пікір-таласын	отырып жасайды. Есептерін оқыған	http://www.balkhashlib.kz/m/
	ұйымдастырыңыз.	кезде критерийлерді сақтап	resurs_16/id/3749
	Ж Оқушылардан Земархтың атынан ІІ	ескергергені үшін де ұпай қосуға	Ұлы Дала елінің
	Юстинианға есеп жазуды жұп болып және	болады. Императордың рөлін ойнаған	дарабоздары
	жеке түрде сұраңыз. Ол түркілер туралы не	кезде тәжі киіп, жамылғы жамылуға	http://shakhibbeker.ucoz.kz/n
	білді және оның мақсаты табысты болды ма?	болады. Бұл әңгіме ақпараттық	ews/ly_dala_elini_darabozdar
	Т/Б Пленарлық отырыста оқушылар өткен	ресурста берілген. Ресурста	y/2015-08-05-605
	сабақтағы «Сәйкестік аймағына байланысты»	академиялық мәтін берілген, оны
	өзінің карталарын қайта қарастырады. Енді	мұғалім 400 сөзден артық қолданбау	Түрік қағанатының Шығыс
	олар жаңа фактормен (дипломатия) танысты.	керек және балаларға түсінікті тілде	саясаты
	Оқушылардан Византия дипломатиясының	болуын ескеру қажет.	http://el.kz/m/articles/view/co
	қаншалықты маңызды екенін сұраңыз. Ол	Оқушылар мәтінді оқу барысында	ntent-4231
	«Сәйкестік аймағының» қай жерінде	маңызды сөйлемдерді маркермен	https://szh.kz/student/2446/%
	орналасу керек? Не үшін?- деген сұраққа	белгілеп анықтаулары мүмкін.	D1%82%D2%AF%D1%80%
	жауап іздеу керек.	«Не үшін Иштеми қаған Маниахты	D1%96%D0%BA-
		Константинопольге жіберді?_- деген	%D2%9B%D0%B0%D2%93
		сұрақты қосымша тапсырма ретінде	%D0%B0%D0%BD%D0%B
		оқушылардың қарауына беруге	0%D1%82%D1%8B%D0%B
		болады.	D%D1%8B%D2%A3-
		Оқушыларға қосымша тапсырма:	%D1%88%D1%8B%D2%93

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.2.4 - Византияның дипломатиялық саясатын оның көршілес елдермен қарым- қатынасының мысалында қарастырып, сипаттау

Княгиня Ольганың Константинопольге сапары Киев Русін қалай өзгертті?

БЫМ

Б Оқушыларға княгиня Ольганың Константинопольге сапарының тарихына қатысты суреттерді көрсетіңіз.

Суретте не болып жатқаны туралы оқушылардың болжамдарын тыңдаңыз.

Княгиня Ольганың Константинопольге сапары византиялықтар мен Киев Русі арасындағы қарым-қатынасты қалай сипаттайды?

Тарихтан біз Ольганың шоқындырылуы және Х ғасырдағы византиялықтар мен Киев Русі арасындағы қатынасы туралы аңызды білеміз. Оқушылардан жұп болып тарихты оқуды және «Не себепті княгиня Ольга христиан дінін қабылдады?» сұрағын қарастыруды сұраңыз. Сыныпта пікір-талас

оқушылар Маниах атыннан Константинопольдан Иштеми қағанға Византия империясы жайлы және онымен қалай қарым – қатынас жасау туралы хат жазу керек.

Тарихи концепт (фокус):

интерпретация

Бұл сабақта тарихи деректермен және хаттармен жұмыс жасау дағдыларын дамыту көзделген. Постерлер жасау тапсырмасында эксперттік бағалауды жүргізуге болады.

Ф Оқушылар мен мұғалімдер Византия мен Киев Русіндегі дипломатиялық қарым - қатынастарын бағалауда жақсы постерді жасау үшін келісімді критерийлер құрастыру керек. Оқушылар мен мұғалім постер қорғаған кезде критерийлерді сақтап ескергергені үшін де ұпай қосуға болады.

Түрік қағанатының Византиямен қарым- қатынасы http://ebooks.semgu.kz/conte nt.php?cont=d;1234 http://akikat.kazgazeta.kz/?p= 3122

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.3.

стр. 21-30 Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова, Г.М.Донской; Пар.6, стр.

47-53

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

ұйымдастырыңыз.

Т Оқушылардан топқа бөлініп, Византия мен Киев Русі арасындағы дипломатиялық қатынастар туралы постер дайындауларын сұраңыз.

топ. Не себепті Киев Русі Византиядан христиандықты қабылдады?
топ. Бірлескен әскери жорықтарға қандай факторлар себепші болды?
топ. Не себепті Русь князьдігі Византиямен сауда жасауға қызығушылығын танытты?

Т/Б Оқушылар дипломатияның басты құрамдас бөліктері бар постерлерді көрсеткен кезде Византияның басқа мемлекеттермен қарым-қатынастарын салыстыра алады (Түркі қағанаты).

Б Сыныпта ұқсастықтар мен айырмашылықтарды талқылаңыз.

Бұл бөлімге қосымша мәселе ретінде оқушыларға келесіні қарастыруға болады: «Неліктен князь Владимир христиандықты Русьте таратты?».

Тапсырма: князь Владимирдің атынан Киев Русінің христиандықты қабылдағаны туралы заң жазуды ұсыныңыз.

Материал о княгине Киевской Ольге. https://ru.wikipedia.org/wiki/

%D0%9E%D0%BB%D1%8 C%D0%B3%D0%B0_(%D0

%BA%D0%BD%D1%8F%D 0%B3%D0%B8%D0%BD% D1%8F_%D0%9A%D0%B8

%D0%B5%D0%B2%D1%81

%D0%BA%D0%B0%D1%8 F)#.D0.9F.D1.80.D0.B0.D0.

B2.D0.BB.D0.B5.D0.BD.D0. B8.D0.B5_.D0.9E.D0.BB.D1

.8C.D0.B3.D0.B8

Крещение Ольги в Константинополе. http://histrf.ru/ru/lenta- vremeni/event/view/krieshchi eniie-ol-ghi-v- konstantinopolie

Отрывок из работы Г.В. Вернадского "Киевская Русь" http://oldru.com/vernadsky/ve r02/menu.htm

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Крещение княгини Ольги, или Как византийцы относились к русским? http://www.nsad.ru/articles/kr eshhenie-knyagini-olgi-ili- kak-vizantijcy-otnosilis-k- russkim

Иде Ольга въ Греки http://book- hall.ru/kanavino/zhivaya- entsiklopediya-kanavina/rus- i-normanny-v-istoricheskom- rassledovanii-dd-mashinoi/id Политика княгини Ольга, церковная организация на Руси http://protown.ru/information/ hide/6730.html

Развитие государственности на Руси в первой половине X в.

Внешняя политика первых киевских князей (Олег, Игорь, Ольга, Святослав). Развитие государственности Руси в первой половине Х в. http://ивтб.рф/wiki/doku.php

?id=examination:history:ques tion5

Дүние жүзі тарихы Негізгі мектеп 6-сынып
II бөлім. Феодализм
Осыған дейін меңгерілген білім:
Алдын ала ешқандай пәндік және процедуралық білім қарастырылмаған.
Контекст
Бұл бөлім жеке меншік және қалдық сияқты басты экономикалық идеяларға, сонымен қатар әлеуметтік түсініктерге арналады (мысалы: әлеуметтік рөл, әлеуметтік құрылым және феодалдық міндеткерліктер); бұл идеялар дүние жүзі тарихын, сонымен қатар Қазақстан тарихын оқыту барысында экономикалық, әлеуметтік және саяси мәселелерді одан әрі зерттеу үшін негіз болады. Аталмыш идеялар оқушылардың экономика, қоғам және саясат ұғымдарын анағұрлым терең меңгеруіне септігін тигізеді. Сонымен қатар, бөлім дәлелдер мен зерттеуді түсіну дағдыларын дамытуға жағдай жасай отырып, орта ғасырлық өнерді орта ғасырлардағы қоғамның сенімі мен құндылықтарының айқындамасы ретінде де қарастырады.
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/ жазылымға қажетті тіркестер
6.4.2.1 экономикалық қатынастардың формаларын түсіндіру арқылы феодалдық шаруашылықтың ерекшеліктерін сипаттау 6.4.1.1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау 6.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік	Оқушылар феодализмнің басты ұғымдарының түсінігін көрсету үшін терминдерді қолдана алады.	феодализм, феодалдық құрылыс/ экономика / қоғам / иерархия еңбек, билік, жер/ жеке меншік / жер иелігі, феод, әлеуметтік рөлдер, өзара қатынастар қожайындар, рыцарьлар, басыбайлы шаруалар, шаруалар, теңсіздік, міндет/ баж салығы, міндеткерліктер, барщина, иелену, тұрмыс, (ауыл шаруашылық) қалдықтар, готика, роман стилі, шіркеу, витраждар, миниатюралар.	Феодализм ауыл шаруашылығы қалдықтарының бар болуына және еңбекті, билік пен жерді бақылауға негізделген болатын. Қожайын және шаруа адамы тең емес дәрежеде болды. Басқалардан гөрі біреулерде билік басым болды. Талап етілетін қажеттіліктен артық азық-түлік өндірілген кезде қалдықтар пайда болады.

құрылымын сипаттау
Басқа тілдік мақсаттарын қою үшін және қосымша нұсқаулықтар үшін ғылыми тілді оқыту мен үйретуге байланысты тіл оқыту мақсаттары бойынша жоғарыда «Тілдік мақсаттарына» кіріспені қараңыз.
Қысқаша шолу
Бұл бөлімі орта ғасырларда Еуропада дамыған иерархиялық сипаттағы ауыл шаруашылық қоғамдарының, сонымен қатар, басқа да елдерде дамыған осыған ұқсас иерархиялық қоғамдар (Үндістандағы касталық жүйе) туралы оқушылардың түсінігін дамытуға бағытталған. Бөлім еңбекті, ауыл шаруашылығы қалдықтарын, сонымен қатар феодализммен ұштасатын әлеуметтік тәртіптің модельдерін бақылауды қамтамасыз ету тәрізді феодализмнің экономикалық негізін зерттейді (помещик меншігіндегі жер иелігі ұғымы).
Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.4.2.1 -

экономикалық қатынастардың формаларын түсіндіру арқылы феодалдық шаруашылықтың ерекшеліктерін сипаттау

6.4.1.1 - қолөнер мен сауданың

рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау

6.1.1.1 - феодалдық қоғамның

Феодалдық экономика ерекшеліктері неде?

БЫМ

Б Ауыл шаруашылығы қалдықтарын, еңбекті және билік пен жерді бақылауды қамтамасыз ету ретінде, феодализмнің қалай қызмет атқарғанын түсіну үшін, басты экономикалық ұғымдардың (мысалы: қалдықтар) мәнін көз алдына елестетуді оқушылардан сұраңыз.

Бұдан әрі мұғалім феодалдық салық түрлерін иллюстрациялар мен мәтіндер арқылы түсіндіру арқылы жұмысты жүргізеді: бай, салық, барщина, шіркеу салығы.

Жаңа ұғымдарды бекіту үшін оқушыларға шаруалар салығын баяндайтын орта ғасырлар хроникасынан тұратын құжаттар жинағы ұсынылады.

Б Оқушыларға ортағасырлық поместьенің (меншікті жер иелігі) иллюстрациясын көрсетіңіз. Оқушылар оның ұқсастығы мен

Тарихи концепт: дәлел

Феодализм деген не екенін түсіну үшін оқушыларға бірнеше экономикалық терминдік түсініктемелер беріледі.

Кейбір тапсырмаларды түсіндіруде және орындауда мұғалім әр түрлі карикатура мен комикстер (модель жасау, сурет салу) арқылы терминдерді ұсынады, бұл оқушыларға өте тиімді.

Ф Қалыптастырушы бағалауға мүмкіндіктер:

- тарихи құжаттардан керекті мәліметтерді дұрыс таңдай алуын бағалау

- феодалдық экономиканы

Феодализм ортағасырлардағы саяси ілім http://1referat.kz/aleumettanu- sayasattanu/orta-gasyrdagy- sayasi-ilimder.html

Феодалдық экономиканың қалыптасуы мен дамуы http://mydocx.ru/8-117433.html Феодализм https://kk.wikipedia.org/wiki/%D 0%A4%D0%B5%D0%BE%D0

%B4%D0%B0%D0%BB%D0% B8%D0%B7%D0%BC

Ортағасырлардағы Еуропадағы әлеуметтік құрылым http://1referat.kz/filosofiya/qoga mnyn-aleumettik-qurylymy- 2.html

Батыс пен Шығыс Еуропадағы

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

әлеуметтік құрылымын сипаттау

ерекшілігін анықтап, талдайды. Мұғалім дереккөздерді ұсына отырып, ауыл шаруашылығы мен қолөнердегі өзгерістер қалалардың қалай пайда болғанын зерттеуге береді.

Т Мұғалім рөлдік ойын ұйымдастырады. Оқушылар «қолөнер шеберханаларынан» топ құрайды. Тарапта материалдарды пайдалана отырып шеберхананың жарғысын жазады.

Б Оқушылардың пікірін тыңдап, өндірістің дамуына шеберханалардың жағымды және жағымсыз әсерлерін анықтайды.

Б Мұғалім «Тарихи лото» ойынын жүргізеді, онда тарихи терминдер мен иллюстрацияларды сәйкестендіреді.

түсіндіруде жаңа терминдерді дұрыс пайдалануды бағалау.

Мұғалім ортағасырлық қалалардың пайда болуымен олардың өмірінен бір көріністі қарастыруды ұсынады. Ортағасырлық қалалардың өмірі мен әрекеті Еуропаның көрінісіне және кейінгі дамуына да әсер етті.

Еуропалықтардың жаңа және казіргі замандағы өміріне сол кездегі қалыптасқан әдет-ғұрыптар осы күнге дейін сақталған. Ары қарай ортағасырлық қалалардың пайда болуына не себеп болғанын анықтау керек. Ерте ортағасырларда қалалар болмағанына аса мән береді.

Ескі Рим қалалары толықтай қиратылғаны көрсетіледі.

Еуропада натуралды (томаға – тұйық) шаруашылық орнады. Бірақ Х-ХІ ғғ. жағдай өзгерді. Не өзгеріске ұшырады? Бұны білу үшін карточкалық жұмыс орындайды. Карточкаларды талдай отырып ( мұғалімнің әңгімесінен немесе оқып біледі), тапсырманы орындайды, қорытынды шығарады.

Мұғалімнің сұрақтары:

феодализмінің экономикалық иедяларының ерекшеліктері http://uchebnik.kz/dop/ekonomik a-lmdern-tarihy-az/21-shyys- zhne-batys-evropa-elderndeg- feodalizmn-ekonomikaly- ideyalaryny-erekshelkter/ Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений /

Л.Н.Алексашкина. – М.: Мнемозина, 2012. Пар.7. стр. 50-57

Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова, Г.М.Донской; Пар.3, стр. 27-33 Феодалдық мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы. http://mmkaz.narod.ru/vigp1/lect ures/l05_feodalism.htm

Батыс Еуропадағы XI

ғасырдың аяғындағы негізгі феодалдық құрылыстың белгілері. http://www.istmira.com/karpov-

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Қолөнер мен ауыл шаруашылығындағы жетістіктер бір-бірімен қалай байланысты болды?
Неліктен қолөнер ауыл шаруашылығынан бөлінді?
Ортағасырлық қалалардың қалыптасып пайда болуының себептері мен салдарын анықтаңыз. Еуропалық тілдерде көптеген қалалардың аттары ұқсас аяқталады: «бург» (нем.) - қамал

«хафен» (нем.) - айлақ, «честер»

(лат.) - лагерь, «фурт» (нем.) – аяқ өткел, «бридж» (ағылш.) - көпір.

Картамен жұмыс: «Еуропа (ХІ- XIV ғғ) қалаларының өсуіндегі, қолөнер мен сауданың дамуы» атты картадан жоғарыда көрсетілгендей қалалардың атауы аяқталатын қаланы табыңдар. Олардың қалай пайда болғанынан қорытынды шығарындар: қолөнершілер қай жерге қоныстанды, феодалдардан кетіп, неге дәл сол жерлерде орналасты?

Мұғалім оқушының назарын ортағасырлық қалаларда кімдер өмір сүргеніне, олар немен айналысқандығына аударады. Әр қалада қолөнершілер қала даңқын

sp-istoriya-srednix-vekov-tom- 1/1776--1-osnovnye-cherty- feodalnogo-stroya-zapadnoj.html Феодалдық қоғамның экономиксы

http://cito- web.yspu.org/link1/metod/met79/ node4.html

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений /

Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.7. стр. 50-57

Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова, Г.М.Донской; Пар.3, стр. 27-33 Орта ғасырлық қолөнер шеберханалары http://biofile.ru/his/12278.html

biofile.ru/his/12278.html

XI-XV ғғ. Еуропа мемлекеттеріhttp://www.itest.kz

/lekciya_khi_khv_hasyrlardahy_e uropa_memleketteri

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

шығарды, олардың жасаған бұйымдары тек жақын аймақта ғана емес сонымен қатар, алыс жерлерге де таратылды. Қаланың негізгі халқының құрамын колөнершілер құрады. Қолөнерші болу оңайға соқпады. Мұғалім колөнершінің кәсіби ерекшелігіне тоқталады. Әңгімесінде мынадай терминдерге түсінік береді: үздік туынды, шебер, шебер шәкірті, шеберхана, жарғы. Шеберханалар қолөнершінің өмірінде маңызды рөл атқарды. Бұл кезеңде қалалық өзін-өзі басқарудың құқығын сипаттайтын және оның сеньормен қарым –қатынасын айқындайтын құжатпен жеке жұмыс жасау ұсынылады.

Құжатпен жұмыс мұғалімнің тарапынан қалалардың сеньорлармен күрес жүргізуінің себептері мен түрлерін түсіндіруді талап етеді. Бұл жұмыстың түрін бүкіл сынып алдында талқылау түрінде, жеке немесе жұптық түрде ұйымдастыруға болады.

«Сеньорсыз жер жоқ» - деген сөз қандай мағынаны білдіреді?

«Қаланың ауасы адамға бостандық береді» - деген сөзді түсіндір.

Рөлдік ойындар әр рөлге нақты

XI-XV ғғ. Еуропадағы шаруашылық пен әлеуметтік өмірдегі өзгерістер http://el.kz/m/articles/view/conte nt-3342

Батыс Еуропадағы феодализм дәуіріндегі қалалардың экономикалық рөлі. http://natecon.com/ekonomichesk aya-rol-gorodov-zapadnoj- evropy-v-epoxu-feodalizma

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений /

Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.8. стр. 57-65

Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова, Г.М.Донской; Пар.13-15, стр. 102-117

Қолөнер мен ауыл

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау

6.1.2.1 үстемдік етушілер мен бағыныштылардың (феодалдар мен шаруалардың) өзара қатынасын сипаттау

Феодалдық қоғам қалай ұйымдасқан

(БЫМ) (Б) Рөлдік ойын: Бір оқушыға үлкен

«жер» атауы бар парақша беріңіз. Оған екі вассалды сыныптан таңдауға мүмкіндік беріңіз, парақшаны екіге бөліп, біреуін өзіне қалдыруды, екіншісін вассалдарына бөліп беруді сұраңыз. Ал вассалдар өздеріне берілген

«жерлерін» дәл солай қарамағындағыларына бөліп береді. Бұл жұмыс феод, сеньор, вассал деген ұғымдарды қалыптастырады. Ары қарай мұғалім феодалдық қоғам не екенін түсіндіреді, рөлдік ойынды оқушылар арасында бөліп, оларға король, граф, барон, рыцарь, ұста, диірменші, басыбайлы шаруа т.б. деген рөлді береді.

Жаңа тақырыпты бекіту үшін мұғалім қоғамдағы феодалдық қарым қатынастарды бейнелейтін бірнеше дерек құжаттарды ұсынады.

Т Рөлдік ойынды әлеуметтік рөлдер мен қарым-

нұсқаулар бойынша балаларға мәлімет беріледі (оң жақтағы гиперссылканы қараңыз). Алынған мәліметті оқушылар өздігінше түсіндіріп, рөлдік ойын арқылы әр түрлі қойылымдарға айналдыруға болады (мұндай әдіспен қолданылу нәтижесінде бұл да оқу түріне айналады).

Тарихи концепт: интерпретация Феодализм ұғымын түсіну үшін бір қатар саяси, әлеуметтік кілтік сөздер білу қажет. Мұғалімнің түсіндіруімен қатар тапсырманы орындауда карикатуралар, комикстер арқылы түсініктерді модельдеу (иллюстрациялар мен суреттер, модель құрастыру) балаларға түсіндіруге өте нәтижелі.

Король

Менің үстімде тек қана құдай. Мен тек құдайға бағынам. Бүкіл жер маған тиесілі, мен бұл жерді тек маған бағынышты, шексіз берілген адамдарға беремін.

Барон

«Мен бүгінгі күннен бастап сіздің құлыңыз боламын. Мен сізге жер бергеніңіз үшін сенімдімін».Мен

шаруашылығының бөліну себептерін анықтауға арналған таратпа карточкалар:

Егінді жерлер көбейді (ормандарды шабу, батпақты далалы жерлерді өңдеу натижесінде)
Көптеген темірден жасалған еңбек құралдары пайда болды.
Қосдөңгелекті ауыр соқаларды пайдаланып, жерді тереңінен жыртып, аударды.
Жерді жаңаша өңдеудің нәтижесінде еңбек өнімділігі өсті.
Жел және су желдеткіштері пайда болды, олар ұн шығарудың сапасын арттырды.
Малдың саны артты, себебі жем-шөп көбейді
Жылқыны тек әскери қызметте ғана емес, шаруашылыққа да пайдаланды

– жүк тасымалдауға, жер жыртуға (ауыздық пен таға пайда болған соң).

Ортағасырлық қалалардың пайда болуының себептерін анықтауға арналған таратпа карточкалар:

1.Темір кенін өндеу ісі жетілдіруді талап етілді, себебі

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

қатынастарды, феодалдық иерархияның түрлі элементтерін түсіну үшін қолданыңыз (оң жақтағы сілтемені қараңыз). Мысалы, оқушыдан дінбасының рөлін ойнауды сұраңыз, немесе шаруаның феодалдардың алдында алым-салық төлеудің бір көрінісін көрсетіп, түсіндіріп берсін.

Ж/Т Оқушылар Еуропадағы феодалдық кілтті компоненттерді жақсы түсінген жағдайда Үндістандағы касталық құрылысты, Жапониядағы самурайларды, яғни басқа мемлекеттердің жүйелерін салыстырады; мұндай бірнеше мемлекеттік жүйені салыстыру мақсатында топтық, жұптық немесе жеке орындатуға болады.

Б ұқсастығы мен ерекшілігін сыныпта талдаңыз.

үлкен жер көлемін ұстап тұрмын, король үшін және ол жерде билік жүргіземін.

Лорд

«Бүгінгі күннен бастап мен сіздің құлыңыз боламын. Мен сізге жер бергеніңіз үшін адал қызмет атқарамын». Мен баронның жерін ұстап отырмын және ол үшін қызмет жасаймын. Менің қолымда да билік бар.

Рыцарь

«Мен бүгінгі күннен бастап сіздің құлыңыз боламын. Мен сізге жер бергеніңіз үшін адал қызмет атқарамын». Мен баронның жерін ұстап отырмын және ол үшін қызмет жасаймын. Мен ол үшін шайқасамын.

Сот приставы

Мен лордтың бұйрығының орындауылына жауап беремін. Мен оның поместьесінде тұрамын және оның бұйрықтарын қадағалаушыға жеткіземін

Қадағалаушы. Мен сот приставының бұйрығын ауылға жеткіземін және оған бағынбағандарды, жәй жұмыс жасайтындарды жазалаймын.
Басыбайлы шаруа. Ауыл Лорды өз жерінің бір бөлігін маған

металл өнімдері көбірек талап етілді.

Қолөнершілердің кәсібі арта түсті, себебі, күрделі заттарды шығару үшін арнайы құралдарды пайдаланды.
Кәсіби қолөнершілер пайда болды

Құжат

Баяғы басыбайлы шаруаларда қаланың сыртында мал, егінді жерлер мен жүзімдік алқаптары, ал қалаға жақын жерлерде бау-бақшалары болды. Олар әлі де өзінің қожайындарына тәуелді болды, сондықтан шіркеудің немесе феодалдың жерінде тұрды. Бұл тәуелділік алғашқыда сеньордың қаланы және оның қол астындағыларды қорғаумен ақталатын.

Тарихи лото ойынының карточкалары:

Готикалық собор
Соқа
Шаруалар қауымы
Ратуша
Базар
Шаруашылық тауыр
Натуралды шаруашылық
Бюргер

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

береді, оған бағыныштылығым үшін, және сол жерде егін егу үшін.

Диірменші. Мен бидайды диірменде тартамын. Ауыл тұрғындарына ұн жасап беремін, одан олар нан пісіреді. Мен ешкімге бағынышты емеспін.
Ұста. Мен темірден әр түрлі бұйымдар жасаймын. Егіншілікке қажетті еңбек құралдармен қатар құлып пен есік тұтқаларын жасаймын. Мен бостандықтағы адаммын және өнер шеберімін.
Дінбасы. Мен Құдайға және шіркеуге қызмет жасаймын. Мен ауыл адамдарына көмек көрсетемін, олардың мәселелерін шешемін, мен аздап дәрігерлікті де білемін. Мен епископпен попқа бағынамын.
Басыбайлы шаруа Б.

Мен лордтың жерінде жұмыс жасаймын, сол үшін ол мені қорғайды. Менің үйлену немесе ауылдан кету үшін оның рұқсаты керек.

Батырақ (кедейлер)

Кішкене бақтан басқа менде жер жоқ егін егу үшін. Мен елдегі ең кедей адаммын сондықтан менің тағдырым көмек бергендердің

Мэр
Оброк
Барщина
Қолөнершілердің шеберханасы
Өзін- өзі басқару
Феодалдық сот

Уақыт өте қалалар дамып, халықтың саны өсті. Енді сеньорлар қала тұрғындарына салықты көбейтті. Сеньордың қолында әскер, сот, рыцарьлар мен қызметшілер болды.Ол кез келген кезде заңсыз көпестің мүлкін тәркіледі, оның қолында билік болды. Халқы көп қалаларда өздерінің қожайындары мен феодалдарға қарсы күреске шықты. Бұндай күресте көпестер феодалдарға қарсы қолөнершілермен бірікті. Қатал қарсылықпен қалалықтар өздерінің құқығы мен бостандығы, өзі-өзін басқару үшін, өздері бекіткен, сеньорларға және корольге салықты төлеуге, өздері сайлаған сот қызмекерлерінде істерін қарауды талап етті. Францияда өз құқығы мен

бостандығына жеткен қалалар коммуна деп аталды.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

қолында.

Ф Қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндіктері:

- тарихи деректерден керекті мәліметтерді таңдай алуын бағалау.

-феодалдық қарым- қатынастардағы жаңа терминдерді дұрыс қолдануын бағалау.

Коммуна (фр.тілінен аударғанда «қоғам» деген сөзді білдіреді, Батыс Еуропа елдерінде сеньордан өз құқығын, өз өзін билеуді жеңіп алған қалалықтарды осылай атады. Күрес әр түрлі жағдайда өтті. Кей бір қалалар сеньорға төле ақы беріп, келісім шартқа отырып өз бостандықтарын алды. Ал кейбір қалалар тарихи құжатта көрсетілгендей: Камбре, Бовэ, Амьене,Реймсе, тағы француз қалаларында қанды күрестің нәтижесінде қол жеткізді. Әсіресе табанды әрі қайғылы Солтүстік Францияда Лане қаласында болды. Ол 200жылға созылды, 1108 - 1331 жылдар.

Рөлдік ойын:

Мысалы; «Мен, Иоганн Тойнбург, Кельн қаласының кәрі бюргерімін, қару- жарақ жасайтын шебермін, ол менің тақтайшамда жазылып тұр, онда қанжар мен қылыштың суреті салынған, менің қолөнер заттарым. Бұл жұмыста

меннен шебер адам бүкіл Кельнде таппайсыз, егер сіз

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

жаны мәрт рысцарь болсаңыз.Егер сіз соғысқа аттанар алдында, сізге қару жарақ қажет болса, онда сіз маған шеберлер көшесінде, мені осы тақтайшадан тауып аласыз.

Феодальное общество http://interneturok.ru/ru/school/ist oriya/6-klass/feodalnaya-sistema- zapadnoy-evropy/feodalnoe- obschestvo

Ортағасырлық қоғамның негізгі белгілері мен ерекшеліктері http://www.itest.kz/lekciya_ortah asyrlyq_qohamnyng_negizgi_bel gileri_men_erekshelikteri Каковы различия "феодальной лестницы" и вассальных отношений в Англии и Франции? https://otvet.mail.ru/question/696 49779

Феодальный строй Европы http://biofile.ru/his/12258.html Что такое феодальная лестница. Кто входил в феодальную лестницу? http://fb.ru/article/132508/chto- takoe-feodalnaya-lestnitsa-kto-

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

vhodil-v-feodalnuyu-lestnitsu Ортағасырлық Еуропа қалалардың тұрақты даму Хартиясы http://referatikz.ru/load/aza_sha_r eferattar/ehkologija/europa_alalar yny_t_ra_ty_damu_khartijasy_ol borg_danija_1994_ala_t_r_ysynd a_damu/12-1-0-2510

Возникновение и развитие средневековых городов в Европе http://interpretive.ru/dictionary/4 48/word/vozniknovenie-i- razvitie-srednevekovyh-gorodov- v-evrope

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.4.1.1 - қолөнер мен сауданың

рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау

6.2.2.2 - өнердің (сәулет, сурет

өнері) дамуына қоғамдағы өзгерістердің ықпалын анықтау

Ортағасырлық қоғамды қаланың сәулеті мен өнері қалай бейнелейді?

(БЫМ) (Б) Оқушыларға готикалық және романдық стильде ғимараттың пазылын құрастыруды және олардың сыртқы көрінісіндегі айырмашылықтарын табуды ұсыныңыз.

(Ф) Готикалық пен романдық стильдердің қысқаша сипаттамасын (кезеңдері, негізгі белгілері) келтіріп, оқушыларды готикалық пен романдық стильде соборды салуды сұраңыз.

Зерттеу

Ж Ортағасырлық өнер немесе архитектуралық мысалдарды анықтап білу керек (интернет сілтемелерді немесе оң жақтағы берілген сілтемені пайдаланыңыз). Оқушылар ілеспелі мәліметті пайдалана отырып, таңдап алған суретті жан - жақты зерттейді: - ол қайдан пайда болды, қашан, не үшін жасалынды? кім жасады?

Интерпретация

Ж Таңдалған мысалдарға интерпретация жасау үшін оқушылар мынадай сұрақтарды қарастырады:

Берілген суреттен ортағасырлық технологиялар туралы қандай қорытынды шығара аламыз?
Осы мысалдан ортағасырлық діни және әлеуметтік наным сенімдер туралы қандай қорытынды шығара аламыз?

Тарихи концепт: дәлел

Қойылған сұрақ оқушылардың бойында тарихи деректер туралы ой – өрісінің дамуына мүмкіндік жасайдыі. Архитектура «бізге қандай сыр шертеді?»

Ортағасырлық өнердің үлгісі (суреттер кешені):

http://artgrafica.net/2011/04/03/o brazcy-srednevekovogo- iskusstva-yelementy- romanskogo-stilya-i-rannej- gotiki.html

http://www.metmuseum.org/abou t-the-museum/museum- departments/curatorial- departments/medieval-art-and- the-cloisters

Орта ғасырлардағы Батыс Еуропа мәдениеті http://okymaterialdari.com/index. php?newsid=367194

http://kitaphana.kz/ru/downloads/ referatu-na-kazakskom/235- madeniettanu/3411-orta-gasir- madenieti.html

Ортағасырлық архитектураның өзіндік ерекшілігі: http://otherreferats.allbest.ru/cult ure/00160214_0.html

Ерте ортағасырлардағы Батыс Еуропа http://www.uniface.kz/index.php

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Презентация

Б оқушылар өздері таңдаған суреттерін сыныпқа таныстырады, оны талқылайды және өз мысалдарында тапқан ортақ ұқсастығын талқылайды. Жалпы сұраққа жауап беру үшін сынып кандай ортақ қорытынды шығарады?

Қосымша тапсырма:

Оқушыларға ең маңызды сұраққа жауап беру үшін сілтемелерден оқу фильмін көрсетіңіз.

?post=article&section=1&id=363

Романдық және готикалық стильдері. Еуропадағы архитектура мен өнер. http://el.kz/m/articles/view/conte nt-4271

http://iessay.ru/ru/other/istoriya- srednih- vekov/stati/srednevekovaya- kultura-zapadnoj- evropy/arhitektura-i-iskusstvo- srednevekovoj-evropy.- romanskij-i-goticheskij-stili

Ортағасырлық кезең және өнердің ерекшелігі. http://crossmoda.narod.ru/CONT ENT/art/midle/HistoryArt- Middleval.html

Ортағасырлық музей.

Ортағасырлық өнер. http://www.medievalmuseum.ru/ medieval_art.htm

Орта ғасырлардағы кескіндеме өнері http://el.kz/m/articles/view/conte nt-28338

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

общеобразовательных учреждений /

Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.18-19.

стр. 135-148

Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для

общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова, Г.М.Донской; Пар.28, стр. 229- 236

Ортағасырлық өнер немесе архитектура ортағасырлық қоғамды бейнелейді?

https://www.youtube.com/watch? v=srgoTI_DXGc

Дүние жүзі тарихы. Негізгі мектеп. 6-сынып

III бөлім. Ислам тарихы

Осыған дейін меңгерілген білім

Ислам туралы ешқандай пәндік білім оқытылған жоқ. Оқушыларда ислам діні туралы жалпы түсінік бар.

Контекст

Бұл бөлімде әлемдік діндер мен өркениеттерге және олардың таралуына арналған, бұл бөлімнің ары қарай негізделген оқуын үш жолмен қарастыруға болды: исламның таралуының тарихын әңгімелеу арқылы; тарихи географияның кілтті аспектілермен таныстыру (әсіресе, Жерорта теңізінің және Таяу Шығыстың аспектілерімен), бұлардың барлығы оқушылардың ары қарай зерттеу жүргізулеріне негіз салады, (мысалы Крест жорықтарындағы бөлімінде); сонымен қатар, уақыт өте келе оқушыларға өзгерістер мен даму туралы ой қозғау барысында

көмек көрсету .

Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген
Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/ жазылымға қажетті тіркестер
6.3.2.5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың сипатын түсіндіру	Оқушылар жасай алады: Кородавадағы Омейя әулетінің билігі ислам дінінің «алтын ғасыры» деп аталуына байланысты өз зерттеулерін жазып алады	Бедуиндер Омейя , Аббасидтер әулеттерінің кезеңі, алтын ғасыр, құран, мешіт, пайғамбар, шариғат, халиф, халифат,халықаралық дін, ислам, джихад.	Омейя билік құрған кездегі әр түрлі өзгерістермен/ жетістіктермен сипатталады... Ең маңыздысы Омейя басқарған кезде әлуметтік, экономикалық, саяси, мәдени, ғылыми, философиялық, архитектуралық..... болған Ең маңызды өзгеріс/ жетістік................................................... болған. X маңыздырақ болған Y, себебі… Бұл оқиға / даму маңыздырақ болды/ себебі.... … X туындатуына мүмкіндік берді Y.
Оқытуда академиялық тілді басқа да тілдерді және қосымша нұсқамаларды тілдік мақсатта қолданғыңыз келсе, онда жоғарыда берілген кіріспедегі «Осы бөлімде дүние жүзі тарихының тілдік мақсаттары» деген бөлімді қараңыз.
Қысқаша шолу
Бұл тарауда оқушыларың бойында VІІ ғасырдан бастап Х ғасырдың аяғына дейін жаһандық дәрежеде ислам дінінің ықпалының өсуін зерттеу арқылы «әлем діні» туралы түсінік қалыптасады. Бұл тарау екі бөлімнен тұрады.Бірінші бөлімде Хижрадан бастап (622ж.) исламның таралуынан бастап Аббасидтер әулетінің билігінің аяқталуына дейінгі (1258 ж.) уақытты қарастырады. Тарау исламның осы кезеңде қалай кең қанат жайғанына, оған қандай өзгерістер мен себептер ықпал еткеніне (оның маңызды оқиғалары мен күрделі өзгерістеріне назар салып) және исламның таралуының жетістікке жетуіне не себеп болғанын көңіл бөлінеді. Тараудың екінші компоненті ретінде Кордова тарихын зерттеу болып анықталады. Бұл компонент ислам мәдениеті мен өркениетін Кордова әулетінің жаулап алуынан бастап (711 ж.) мен Омейяның андалузиялық әулетінің (756 – 1031 жж.) қысымының нәтижесіндегі «алтын ғасырдың» аяқталуына дейінгі уақытты қамтитын оқиғалар арқылы қарастырады.
Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттар ы

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Оқу мақсаттар ы

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.2.5 - ортағасырл ық шапқыншы лықтар кезіндегі халықарал ық қатынастар дың сипатын түсіндіру

Исламның тарихында 610 және 1258 жылдар аралығында қандай басты оқиғалар орын алды?

(БЫМ) (Б) Исламның пайда болуы мен Мұхаммед пайғамбардың өмірбаяны туралы бейне материал көрсету.

Ж Арабтардың жаулап алу картасын пайдалана отырып, оқушылар ислам дінінің пайда болуы мен таралуындағы маңызды кілтті оқиғаларды анықтап, тізімін құрастыру тиіс.

Т Топтық жұмыста 750 ж. қарай исламның пайда болуы мен таралуындағы

«бетбұрысты кезең» ретінде санайтын үш маңызды датаны анықтаңыз.

Б Осы үш оқиғаның мазмұнын ашатын талқылау жүргізіңіз. Әр топ не себепті дәл таңдалған жылдар маңызды екенін дәлелдейді, кейін оқушылар сыныпта таңдалған датаның салытырмалы маңыздылығы төңірегінде дебат өткізіп, соңында өзара екі жақты келісімге келеді. Т Топтардан Омейя және Аббасидтер әулетін зерттеу негізінде 661 жылдан бастап 1258 жылға- дейінгі аралықтағы орын алған үш негізгі өзгерісті анықтауды өтініңіз.

Тарихи концепт: өзгеріс

Бұл жұмыс түрі картамен және графиктермен жұмыс жасауды қарастырады.

Топтық жұмыс барысында топты қысқаша сипаттамасы, түсіндірулері мен үш датаны таңдау дәлелдемелері бар карта құрастыруды сұраңыз Олар картадан ислам діні таралған жерлерді белгілеп, ондағы маңызды оқиғаларға пікір жазады, сонымен қатар, кілтті оқиғалар қандай маңызды салдарға ие болғанын анықтап, нәтижесінде қандай өзгерістерге әкеліп соқтырғанын түсіндіру қажет.

Бүкіл сыныппен пікір таласты ұйымдастыру барысында оқушылар бетбұрысты оқиғалардың салдарын анықтауына және ойлануына ерекше назар аударуы тиіс.

Бүкіл сыныппен жұмыс жасаған кезде экранға картаны проекциялау немесе қабырғадағы картаға әр топ өзінің тағы да маңызды деп тапқан басты оқиғаларын жабыстырады.

Қ Қалыптастырушы бағалаудың мүмкіндіктері:

маңызды оқиғаларды таңдаудағы дәлелдемесін бағалау;

- Омейядтар мен Аббасидтердің билігі кезеңіндегі өзгерістерді терең талдауын бағалау

Исламның пайда болуы мен дамуы

Ислам дінінің жалпы сипаттамасы http://rukhanialem.psu.kz/index. php/kz/mir-religij/islam-i- pravoslavie-traditsionnye-religii- v-kazakhstane/islam Қазақстанда ислам дінінің таралуы

http://e-islam.kz/qazaqstandagy- islam/ishki-kategoriyalar/aza- standa-y-islam-tarikhy/item/326- eislam

Ислам және арабтар http://taglym.kz/component/k2/it em/714-islamnan-b-ryn-y-arab-t- begi-zh-ne-arabtar.html Исламның пайда болуы http://www.runivers.ru/doc/isl/in dex.php?SECTION_ID=303&IB LOCK_ID=43

Арабтар исламға дейін http://history-tema.com/arabyi- do-islama

Арабтардың шабуылы. Исламның таралуы. http://gumilevica.kulichki.net/H E2/he2202.htm

Имлам әлемінің саяси тарихы

Оқу мақсаттар ы

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Өмірдегі орын алатын өзгеріс мүмкіндіктері:

Саяси
Мәдени
экономикалық
әлеуметтік.

http://www.runivers.ru/doc/isl/is l.php

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.5. стр. 38-44

Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных

учреждений / Е.В.Агибалова, Г.М.Донской; Пар.9, стр. 68-

6.2.2.1 - тарихи оқиғаларды ң өзара байланысы н орнату арқылы діндерің әлемдік мәдениетке ықпалын

анықтау

Неліктен VIII-XII ғасырларды ислам мәдениетінің "алтын ғасыры" деп атайды?

БЫМ

Б Араб мәдениетінің жетістіктерін иллюстрация арқылы көрсетіңіз. Оқушылардан суреттерден қандай әсер алғанын сұраңыз

Осы суреттерді және қосымша ресурстарды пайдалана отырып, зерттеу жүргізіңіз.

Тарихи концепт: маңыздылық

Зерттеу алдында мұғалімге неліктен оқиғалар немесе кезеңдер «ұлы» немесе есте қаларлық болып есептелуі мүмкін екендігі туралы бүкіл сыныппен талқылау өткізу өте тиімді.

Оқушыларға «Алтын ғасыр» дәуірінде мұсылмандық ғалымдар, суретшілер, инженерлер, ақындар, философтар және саудагерлер өз салт – дәстүрлерін сақтай отырып экономикаға, әдебиетке, философияға, теңіз ісіне, ауыл шаруашылығына, өздерінің

Альгамбра http://geographyofrussia.com/alg ambra/

Альгамбраның картасы: http://www.planetware.com/map

/alhambra-and-generalife-map-e- agg.htm

Альгамбра https://kk.wikipedia.org/wiki/% D0%90%D0%BB%D1%8C%D

Оқу мақсаттар ы

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.2.2.4 - Шығыстың ортағасырл ық мәдениетін ің ерекшелікт ерін сипаттау

6.2.3.1 - Шығыс ойшылдар ы жетістіктер інің маңызын бағалау

Зерттеу

Ж/Т Оқушылардан ислам мәдениетіндегі алтын ғасырды зерттеп, сұрақтарға жауап беруді сұраңыз:

- архитектурада, философияда, ғылымда қандай жетістіктерге қол жеткізді?

- ислам мәдениетінің гүлдену кезеңінде тұрмыстық өмірде қандай өзгерістер орын алды?

- Осының ішінде ең маңызды жетістігі қандай болды?

Интерпретация

Т оқушылырға зерттеудің негінінде ислам мәдениеті осы кезеңде «алтын ғасыр» болғандығын дәлелдеуді ұсыныңыз.

Оқушылар ммұражайдағы экспонаттардың тізімін жасайды және өз таңдауларының делелдемесін келтіреді.

Б Оқушылар өздерінің идеяларын ортаға салып, көрсетілген экспонаттарға дауыс береді.

Осыдан кейін сынып онлайн мұражай немесе оны сыныпта қойылым арқылы көрсетеді.

Төменде көрсетілген сұрақ модельдеріне назар аударыңыз:

Музей ішін көз алдарыңызға елестетіңіз. Бірінші қабырғада – адамдардың өміріне ықпал еткен арабтардың өнертабыстары көрсетілген .

өнертабыстарын пайдалан отырып, үлес қосқанын айтып өтіңіз

Омейядтар мен Аббасидтер билік құрған дәуірінде және одан кейін де ғалымдар үкіметтен үлкен қолдау тапқан.

Медициналық тәжірибие, әскери техника, математика ілімдері Араб халифатының дамуына ықпал етті.

Араб тілі ғылымның жан – жақты даму тілі болып есептелді.Түрлі елдердің ғалымдары Кордовадан, Бағдад пен Самарқаға дейін ортақ бір тілді қолданды.

IX ғасырдың билеушілері Бағдатта тұрақты түрде кездесулер өткізді (зияткерлік мәжіліс). Кездесулергефилософтар мен астрономдар, дінбасылар өздерінің ойларын талқылау үшін жиналды.

Оқушылар «Алтын ғасырдың» аспектілерін зерттеген кезде, әр элементтерін жазып отыру тиімді.

Оқушылар алдарындағы суреттерін карточканың бір бетіне жабыстыра отырып, келесі бетіне алдынғы сөйлемді аяқтапжазады, мысалы: «Бұл оқиға/ даму маңызды болды, себебі...»

Топта музейдің жобасын жасағанда көрменің суреттері мен мәтіндерін көрсету үшін оқушылар АКТ пайдаланады.

Бұл мақсатта Power Point және басқа да

0%B3%D0%B0%D0%BC%D0

%B1%D1%80%D0%B0

Альгамбра – ислам Гранадасының жарығы http://euguide.ru/221.html Араб өркениеті

http://el.kz/m/articles/view/conte nt-3842

Араб халифаты және Исламның әлемге таралуы http://1referat.kz/dintanu/arab- xalifaty-zhane-islamnyn-alemge- taraluy.html

Видео «Ислам өркениетінің аманаты» http://www.youtube.com/watch? v=JLIAmv9oxXA&list=PLTph7 R77hOxVNTJZhzEI1T1gkpiF_ AFfk

Арабтар мәдениетінің жетістіктері http://uighur.narod.ru/islam/kud oar.html

Ислам мұралары http://www.kazedu.kz/referat/16 339

Алексашкина Л.Н. История

Оқу мақсаттар ы

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Екінші қабырғада – Сол замандағы адамдардың өмірін күрделі өзгерткен ғылыми ашулар.

Үшінші қабырғада – Бүгінгі күнге дейінгі біз үшін маңызын жоймаған жетістіктер.

Төртінші қабырғада – өз ойыңызша маңызды аргумент.

Бірнеше маңыздылығы бар экспонаттар болды ма?

Біздің еліміздің тарихына ислам мәдениетінің «Алтын ғасыры» қаншалықты әсер етті?

бағдарламаны пайдалануға болады, (мысалы: презентация

http://prezi.com/pricing/edu/).

Қ Қалыптастырушы және өзара бірін -бірі бағалау рөлдік ойындар мен бейнелеу/ модельдеу,, жоғарыда көрсетілгендей әрекеттер негізінде жасауға мүмкіндік бар.

средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.6. стр. 44-50

Агибалова Е.В.

Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова

,Г.М.Донской; Пар.10,стр.77- 86

Дүние жүзі тарихы Негізгі мектеп 6-сынып
IV бөлім. Крест жорықтары
Осыған дейін меңгерілген білім
Бұл тарау христиан дінін наным-сенімдер жүйесі ретінде терең зерттеуіне мүмкіндік береді. Бұған дейін оқушылар ислам дінімен наным -сенімдер жүйесі ретінде, оның пайда болу мен таралу тарихыментанысты.
Контекст
Бұл тарауда еуропалық католиктердің ислам дінінің таралуына қарсы күресі туралы мәселе қарастырады. Бұл тарау оқушылардың бойында арабтардың жаулап алуының себептері мен салдарын зерттеген кезде өткен тарихигеографияның (нақты айтқанда Таяу Шығыс және Жерорта теңізінің) негізгі аспектілері бойынша білімдерін нығайтады, , , сонымен қатар, оқушыларға ақпаратты сұрыптауға мен дереккөздерден қорытынды жаусауға мүмкіндік туғызады.
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Пәндік мақсат	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
Оқушылар жасай алады:	Оқушылар жасай алады:	Крест жорықтары	Дереккөз нені хабарлайды/ көрсетеді?

Крест жорықтарының себептері мен салдарын анықтап, 1-4 жорықтарды картадан даму динамикасын белгілейді.

Түпдеректерден, визуалды деректерден ақпаратты сұрыптап, қорытынды жасай алады және сұрақтарды құрастыра алады.

Крестшілер Ордені Қасиетті жер Құдай қабірі

Рим папасы Урбан II Салах-ад-дин

Арыстан жүректі Ричард

Еуропалық католиктердің исламға қарсы не крест жорықтарын ұйымдастырудың бірінші себебі,..... болды.

Басқа да себептері....................................... болды.

Мен бұл дереккөздерден қандай қорытынды шығара аламын?

Бұл дерек...... көрсетеді.

Мен тағы қандай сұрақтарды қоя аламын ?

Менің тағыда білуіме..................................... қажет болып табылады

Бұл тұжырым / болжам нақты ма? Осы дәлелді маған /сізге тексеруге/ толықтыруға қажет пе?

Академиялық тілде оқыту мен үйретуге байланысты тілдік мақсаттар мен қосымша нұсқаулықтар үшін, жоғарыдағы кіріспе бөліміндегі

«Тілдік мақсатқа» қараңыз

Қысқаша шолу

Бұл тарау оқушыларды Иерусалим (христиандардың қажылық жасау орталығы) маңындағы территорияларды мұсылмандардан азат етуге бағытталған еуропалық католиктік христиандардың крест жорықтары ( қасиетті соғыс) туралы алғашқы дереккөздері үлгілерімен таныстырады. Оқушылар ақпаратты сұрыптап, дереккөзді талдау арқылы крест жорықтарын ұйымдастыру себебептері бойынша қорытынды шығарады. Крест жорықтары туралы қазіргі деректерді оқи отырып, өздерінің дұрыс қорытынды жасағандарын тексереді,сонымен қатар, бұл оқушылаға оқиғаларды дұрыс хронологиялық рет бойынша орналастырып, олардың орнаасқан жерін

картадан көрсетеді. Оқушылар крест жорықтарының ортағасырлық христиандық Еуропа мен мұсылман әлемінің халықтарына тигізген түрлісалдарына баға береді.

Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.2.6 - картада оқиғаларды

даму

Неліктен крест жорықтары ұйымдастырылды?

(БЫМ) (Б) Иерусалимның мұсылмандар мен христиандар үшін маңыздылығын көрсететін

Тарихи концепт: себеп және салдар

Оқушылар үшін бірқатар дереккөздер сонымен қатар, мәтіннің үзінділері қол

«Царство небесное» http://gidonline.club/2011/ 05/carstvo-nebesnoe/

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

динамикасы н белгілей отырып,

1-4

жорықтар мысалында крест жорықтарын ың себеп- салдарларын анықтау

«Царство небесное» атты фильмінен үзіндісін көрсетіңіз.

Т Оқушыларға дереккөздерді ұсыныңыз:

Урбан папасының сөзінен үзінді;
Иерусалимнің әлем орталығында орналасқанын көрсететін ортағасырлық христиандық Еуропа картасын
Кресшілдер туралы ортағасырлық жылнамалар.

Оқушылар осы дереккөздерімен жұмыс жасаған кезде әр дереккөз бойынша жеке үш сұраққа жауап беруі қажет: «Мен не көріп тұрмын?», «Мен қандай қорытынды шығара аламын?» және « Мен тағы қандай сұрақ қоя аламын?»

Оқушылардан берілген критерийлер бойынша крест жорықтарының себептерін негізгі және қосалқыға жіктеп, қорытынды жасауды сұраңыз:

Мұсылмандарға көзқарасы;
Папаның бекіткен билік түрі;
Христиандықтың маңызы;
Географиялық білімнің шегі т.б.

Б Бүкіл сыныптық талқылау барысында, оқушылар тобы өздерінің еуропалық католиктердің араб елдеріне қарсы крест жорықтарын ұйымдастыруының негізгі және қосалқы себептері бойынша дереккөздерден жасаған қорытындысы бойынша пікір алмасады. Крест жорықтарының себептерін қазіргі баяндамаларды оқи отырып

өздерінің дұрыс қорытынды жасағандарын тексереді, оқиғаларды дұрыс хронологиялық

жетімді болуы қажет, мәселен:

крест жорықтарының себептері туралы бірнеше көзқарасты айқындайтын жылнамалар;
аталмыш оқиғалар кезінде жасалған суреттер (манускрипті иллюстрацияларда және жылнамаларда)

Бұл іс - әрекет деректермен жұмыс жасау дағдыларын, олардан ақпаратты сұрыптап алу икемділігін дамытылуына бағыттайды. Мұғалімнің ұсынған крест жорықтарының ұйымдастырылу себептерін салыстыру кезінде оқушылар дереккөздерден алынған дәлелдерді көрсетуі керек.

Қ Қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі:

- крест жорығының себептерін терең талдау

алған мәліметті картаға түсіре білуін бағалау

«Крест жорығының» кестесі http://gendocs.ru/v5641/ Крест жорықтары http://vikidalka.ru/1- 82414.html

Крест жорықтарының себептері http://el.kz/m/articles/view

/content-3730

Крест жорықтарының салдары http://mybiblioteka.su/1- 71659.html

Крест жорықтарының картасы https://www.google.kz/sea rch?q=%D0%BA%D1%8 0%D0%B5%D1%81%D1

%82+%D0%B6%D0%BE

%D1%80%D1%8B%D2% 9B%D1%82%D0%B0%D

1%80%D1%8B%D0%BD

%D1%8B%D2%A3+%D0

%BA%D0%B0%D1%80

%D1%82%D0%B0%D1% 81%D1%8B&biw=1366&

bih=615&tbm=isch&imgil

Жорық тың мерзімі

Жетек шісі

Мақсаты

Нәтижесі

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

ретімен орналасытырып, картада жерлерін көрсетеді.

Т Оқушыларға төмендегі кестені толтыру үшін (1- 4) жорықтар туралы мәлімет ұсыныңыз:

Т Оқушыларға кескін картаны таратыңыз, бейнематериал немесе презентацияның негізінде төрт крест жорығының бағытын көрсетуді ұсыныңыз.

Б Сабақтың соңында оқушылар сұраққа жауап бере алады: барлық крест жорықтары діни себептерге негізделді ме?

=HaiuMPgL3WqX-

http://dic.academic.ru/dic. nsf/sie/8848/%D0%9A%D 0%A0%D0%95%D0%A1

%D0%A2%D0%9E%D0

%92%D0%AB%D0%95

Урбан II папаның сөйлеген сөзі. http://www.vostlit.info/Te xts/rus3/Robert/frametext. htm

Шығыс пен Батыс ортағасырлық тарихи деректері . http://www.vostlit.info/Te xts/rus3/Gesta_Fr_Ier/fram etext1.htm

6.2.2.1

тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндерің әлемдік

мәдениетке ықпалын

Крест жорықтары христиандық Еуропа мен мұсылман әлемін қалай өзгертті?

БЫМ/Б Оқушыларға қолын жууды ұсыныңыз және оны сыныпта талқылаңыз, барлық кезде адамдар осылай жасады ма?

Оқушыларға: «Еуропа халықтарыны күнделікті өмірлерінде тазалық сақтауды қашан үйренді?» - деген сұрақ қойыңыз.

Т Оқушыларға крест жорықтарының салдары

Тарихи концепт:

өзгеріс пен сабақтастық

Карточкамен жұмыс жасаған кезде оқушыларды талдау жасауға бағыттау керек.

Крест жорығы мұсылман әлеміне қарағанда неліктен Еуропаны көбірек өзгерткеніне оқушылардың назарын көбірек аудару керек.

Крест жорықтарының салдары: http://mybiblioteka.su/1- 71659.html

Иловайский Д. И. Конец и последствия крестовых походов -

http://bibliotekar.ru/polk- 8/133.htm

Крест жорығының

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

анықтау

6.3.2.6 - картада оқиғаларды даму динамикасы нда белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарын ың себеп- салдарларын анықтау

туралы карточка таратыңыз. Оқушыларға бұл карточкаларды орналастыруды тапсырыңыз:

Карточкаларды крест жорығынан кейінгі орын алған өзгерістерді маңыздылығына қарай орналастыруын сұраңыз.
Крест жорығының салдарының жағымды және жағымсыз жақтарын көрсетіңіз.

Б жасалған жұмыстың қорытындысын талқылаңыз. Крест жорығы христиандық Еуропаға қалай әсер етсе, солай мұсылман әлеміне де әсер еткені туралы қорытынды жасаңыз.

Б Сыныпта қабырғаға: «Еуропада көбірек өзгерді», «Мұсылман әлемінде көбірек өзгерді» пікірлері жазылған парақшаларды іліңіз.

Оқушыларға парақшаны таңдатып, соның қасына барып тұруды ұсыныңыз, неге олай таңдап, шешім қабылдағанын сураңыз.

Ж Оқушыларға қорытынды ойларын жазуға ұсыныңыз « Неліктен Крест жорығы мұсылман әлеміне қарағанда Еуропаны көбірек өзгертті?

Бұл жұмыстың түрі оқушыларға мұсылман әлеміне қарағанда Еуропаны көбірек өзгерткенін топтық жұмыс кезінде алған мәліметтерін жинақтауға және соңында талқылауға, өзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді.

Қ Қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі:

- карточкамен жұмысты талдағанда терең жасалған ой пікірлерді бағалау

- алған мәліметті картаға түсіре білуін бағалау

-христиандық Еуропада крест жорығының әсерін талдауда тереңінен жеткізілген дәлелдемелерді бағалау

-қорытынды жазғанда дәлелдемелерді бағалау.

салдары туралы карточкалар:

№1

Әлемдік өркениеттің дамуын тежеді.

№2

Тек мұсылман елдеріне ғана емес сонымен қатар европалықтардың да ауыл шаруашылығы мен мәдениетіне нұқсан келтірді.

№3

Көптеген мәдениет пен өнердегі шығармаларды жойды.

№4

Құнды құжаттар мен кітаптар жойылды.

№5

Сауда-саттықтың жандануына жағымды әсерін тигізді.

№6

Батыс Еуропа елдері Шығыс елдерден жоғары дәрежедегі мәдениеттің үлгісін өздеріне еліктеп, қабылдады.

№7

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Еуропада гигиенаның ережелерін сақтай бастады: ас ішер алдында қол жууды, ыстық моншаға шомылуды, лас киімдерін ауыстыруды, көрпе тыстарын ауыстыруды үйренді.

№8

Бай еуропалықтар ас ішкенде асханалық құралдарды пайдалануды және сәнді киінуді уйренді.

№9

Еуропада күріш, қаракұмық лимон, өрік, қарбыз өсіре бастады.

№10

Еуропалықтар шығыс халықтарынан жібек маталарын өндіруді, әйнек шығаруды, металл

өңдеуді игерді.

Дүние жүзі тарихы Негізгі мектеп 6-сынып
V бөлім. Моңғолдар
Осыған дейін меңгерілген білім
Оқушылар Орталық Азиядағы халықтардың Ұлы қоныс аудару салдарымен таныс болуы қажет. Олар Рим империясының құлауына әкеліп соққан ғұндардың шабуылының мақсатын біліп, моңғолдардың жаулап алуымен байланыс жасап, салысырмалы талдау жүргізе білу керек .Оқушыларға 6- сыныпта өткен Қазақстан тарихы бойынша көптеген халықтардың жалпы көшпелі өмірінің сипаттамасы таныс болуы мүмкін.
Контекст
Оқушылар тарихи оқиғалардың себеп-салдарын түсініп, моңғолдар мен олар жаулап алған халықтардың тұрмыстық өмірінде орын алған өзгерістер мен сабақтастықты талдайды.
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Пәндік мақсат	тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
6.3.2.5 - ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау	Оқушылар орындай алады: Моңғолдардың әскери жетістіктерінің түрлі себептерін талқылауға қатыса алады.	Моңғолдар, Шыңғыс хан, түмендер, «Жасақ», жарлық, басқақтар. Жағымды және қажетті жағдайлар, алдыңғы жағдайлар, католизаторлар, әлеуметтік, экономикалық және саяси себептер/ факторлар, ұзақ мерзімді, орта мерзімді және қысқа мерзімді себептер/ факторлар	Оң аргументтер: Ең маңызды себеп ретінде....................................................... болды Қолдау фактілері: Біздің есебіміз бойынша, себеп....................................................... болды Қарсы аргументтер: Бұл сәтті болмады,себебі.... Басқа да себеп түрлері болды, мынандай сияқты...... Қорғауға бағытталған: Біздің ойымызша Х ең маңызды, Ү қарағанда, себебі..... Егер Х оқиғасы болмағанда, онда мүмкін еш уақытта Ү орын алмас еді.
Академиялық тілде оқыту мен үйретуге байланысты тілдік мақсаттар мен қосымша нұсқаулықтар үшін, жоғарыдағы кіріспе бөліміндегі «Тілдік мақсатқа» қараңыз.
Қысқаша шолу
Бұл бөлім моңғолдардың жаулап алуы дүниежүзі тарихында ең ұзақ уақытты қамтыған, жер көлемі бойынша үлкен империяның құрылуына ықпал еткен оқиғаларға арналады. Оқушылар моңғолдардың жылдам әскери табысқа жету себептерін біледі, сонымен қатар монғолдар жаулап алынған елдердің бір – біріне қандай дәрежеде ықпал жасағаны туралы талқылайды.
Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.2.5 - ортағасырлық шапқыншылықт ар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

Моңғолдар әлемдік империяны қалай құрды?

БЫМ/Б Венгр монахы Юлианның айтқан сөздерін оқушыларға оқып беріңдер:«Олар (моңғолдар ) басқа халықтарға қарағанда оқты алысқа атады. Соғыста олардың жебелері әдеттегідей ұшпайды, жауын -шашындай құйылады». Бұл цитата нені білдіретінін талқылаңыздар.

Б Оқушыларға моңғолдар туралы XII ғ.басы мен XIII ғғ. аяғы кезеңдердегі қысқаша мәліметтерді ұсыныңыз, көшпелі өмір сүруінің негізінде моңғолдардың жеңіске жету себептерін талқылап, алдын ала қорытынды жасаңыздар.

Ж. Оқушыларға кескінді карталарын таратып, онда моңғол шапқыншылықтарын Шыңғыс ханның қайтыс болғанға дейін және оның қаза тапқаннан кейінгі жерлерін, сонымен қатар, жаулап алған халықтарын, мемлекет атаулары мен маңызды оқиғаларды, даталарын көрсетіп, белгілеуді сұраныңыз.

Т. Оқушыларға моңғолдардың жедел жаулап алудың түрлі себептерін параққа жазып таратыңыз. Оларды маңыздылығына қарай қойып шығуды ұсыныңыз. Осы жұмысты жасаған кезде әр себептің маңыздылығына

Тарихи концепт:

себеп және салдар

Бұл цитатаны талқылаған кезде, мұғалім оқушыларды моңғолдардың соғыс қимылдарының ерекшелігіне бағыт беру керек.

Оқушылардың назарын моңғолдардың өмір сүруіне, олардың әскери жетістіктерінің себептеріне аударыңыз.

Мұғалім оқушылардың кескін картаны және негізгі шайқастар мен даталарды толтырған кезде дұрыс толтыруын қадағалауы тиіс.

Моңғол державасының пайда болуы және моңғолдардың шапқыншылығы – http://bibliotekar.ru/encW/100/3 4.htm

XIII – XVI ғғ. Моңғол империясының құрылуы. http://studopedia.org/8- 235594.html

Моңғолдар туралы мәліметтер (себептерге арналған жұмыс) http://www.uhlib.ru/istorija/armi ja_mongolskoi_imperii/ Шыңғыс ханның портреті- http://baikal.irkutsk.ru/?rubr=15 &doc=70

Моңғол жорықтарының картасы http://www.vivl.ru/genghis/mon gol.php

Интерактивті карта

https://ru.wikipedia.org/wiki/% D0%9C%D0%BE%D0%BD%D

Оқу мақсаттары	Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері	Мұғалімге арналған ескертпелер	Оқыту ресурстары
	дәлел бола алатын аргументтерді келтіруді	Сыныпта, сабақ соңында оқушылар	0%B3%D0%BE%D0%BB%D1
	өтініңіз.	дауыс берген кезде, өзерінің көрсеткен	%8C%D1%81%D0%BA%D0%
		себептеріне дауыс бермейді, сондықтан	B8%D0%B5_%D0%B7%D0%
	Б. Бұл іс - әрекетті аяқтаған соң, олар өздерінің	олар басқа естіген аргументтер үшін	B0%D0%B2%D0%BE%D0%B
	материалдарын бүкіл сыныпқа талқылауға	дауыс беруге мүмкіндік алады.	5%D0%B2%D0%B0%D0%BD
	ұсынады. Ең соңында талқылау аяқталған соң,		%D0%B8%D1%8F#/media/File
	әр себептердің маңыздылығын дауысқа салуға	Қ. Қалыптастырушы бағалаудың	:Mongol_Empire_map.gif
	болады.	мүмкіндіктері:
		-мәліметті тауып және картаға дұрыс	Шыңғыс хан,
		түсіре білуді бағалау.	Моңғолдардың пайда болуы.
		- моңғолдардың тез жеңу себептерін	Шыңғыс хан– видео.
		талқылай білуді бағалау.	http://rutube.ru/video/63c8f306f
			8f8763dba99366c4680f2cb/
			Шыңғыс хан
			http://www.tarih.spring.kz/kk/hi
			story/medieval/figures/schaal_ak
			in/
			http://wiki.iteach.kz/images/5/56
			/ESMAKAEVA5.pdf

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.2.5 - ортағасырлық шапқыншылықт ар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

Моңғолдардың жорықтары Еуразияның саяси картасын қалай өзгертті?

(БЫМ)/Б Сыныпты екіге бөліңіз: бір бөлігі көшпелі өмір салтын ұстанған адамдарды салады, екіншісі – отырықшы.

Өмір салттардың айырмашылығын анықтайтын критерийлерді ұсыныңыздар.

Оқушылардан олардың өмір салты аңағұрлым қолайлы екендігін дәлелдеуді, сонымен қатар, халықтар бір -бірінен оқшауланып өмір сүру мүмкіндігі туралы қорытынды жасауды өтініңіз.

Т. Топқа моңғолдаржаулап алған мемлекеттері туралы және олардың жерлерінде моңғолдар басқарған дәуірде орын алған өзгертістер көрсетілген мәлімет таратыңыз.

Топтар моңғолшапқыншылығы нәтижесінде мемлекеттердің өмірінің түрлі саласындағы пайда болған өзгерістерді зерттейді. Кейін алған ақпараттың негізінде кестеқұрастырып, Оның көлденең

бөлігінемоңғолшапқыншылығының жылдары белгіленсін, ал тігінен 1 ден 5-ке дейін ұпайларды белгілеңіз.Мұндағы 5 – «аса көп өзгерістер», 3– «көп өзгерістер» және 1 –

«мүлдем өзгеріс жоқ» екенін білдіреді. Кесте

Тарихи концепт:

өзгеріс пен сабақтастық

Бұл іс– әрекет мұғалімді оқушылардың назарын моңғолдар мен олардың тарапынан жаулап алынған халықтардың арасындағы өмір салтының айырмашылығын түсінуіне аудару керек. Критерийлер ретінде мұғалім төмендегілерді ұсынуына болады:

Мобильділік;
Қолөнердің даму дәрежесі;
Тұрғын үй ерекшілігі

Оқушылар әр түрлі адамдардың өмір аспектілерін зерттеп және өзгерістерін жинақтауға болады:

Саяси өзгерістер (билік, басқару түрлері, әкімшілік құрылымы)
Әлеуметтік-экономикалық өзгерістер (шаруашылық жүйедегі өзгерістер, өндірістік күштің құлдырауы, халықтар ассимиляциясы, сауда- саттық, халықаралық қарым – қатынастардың дамуы)
Мәдени саласында өзгеріс ( қала мәдениетінің құлдырауы)

Топтағы оқушыларға моңғолдардың Шығыс Еуропа мен Қазахстан, Орталық және Орта Азия мемлекеттері мен

Құбылай-хан билеген кезең туралы Баяндама: http://asiasociety.org/countries/tr aditions/mongol- dynasty?page=0,0

Моңғол- цзинь соғысы https://ru.wikipedia.org/wiki/% D0%9C%D0%BE%D0%BD%D 0%B3%D0%BE%D0%BB%D1

%8C%D1%81%D0%BA%D0% BE-

%D1%86%D0%B7%D0%B8% D0%BD%D1%8C%D1%81%D 0%BA%D0%B0%D1%8F_%D

0%B2%D0%BE%D0%B9%D0

%BD%D0%B0

Моңғолдардың шабуылы http://referat.nur.kz/scholar&se arch?query=%D0%BF%D0%B E%D1%81%D0%BB%D0%B5

%D0%B4%D1%81%D1%82% D0%B2%D0%B8%D1%8F%20

%D0%BC%D0%BE%D0%BD

%D0%B3%D0%BE%D0%BB% D1%8C%D1%81%D0%BA%D 0%BE%D0%B3%D0%BE%20

%D0%B7%D0%B0%D0%B2% D0%BE%D0%B5%D0%B2%D 0%B0%D0%BD%D0%B8%D1

%8F

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

бойынша жұмыстың қорытындысын жасаңыз. Оқушыларға моңғолдардың ықпалымен мемлекеттердің басқару жүйесіне өзгерістердің орын алуы туралы қорытынды жасауға ұсыныңыз (мысалға: Хорезмшах мемлекеті, Русь, Қытай және Венгрия).

Ж. Оқушыларға моңғолдардың ықпалымен түрлі халықтардың өзгеріске ұшырығаны бойынша ой түйіндеме жазуды сұраңыз.

халықтарының тарихи тағдырына тигізген әсерін зерттеуді тапсыруға болады..

Моңғол шапқыншылығы еуразиялық аумақтағы өмір сүріп келген тайпалар мен халықтардың, жаулап алынған мемлекеттердің бір- бірінің бұрыннан келе жатқан өзара мәдени, шаруашылық және этносаяси қарым- қатынасының жолын өзгерткенін оқушылар түсінуі қажет.

Русь және Венгриядағыі, Орталық пен Орта Азиядағы елдердің мемлкеттілігіне салыстырмалы талдаужүргізуге болады (Әмір Темірдің империясы үлгісінде).

Қ. Қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі:

- моңғолдар жаулап алған мемлекеттердің өзгерістері туралы терең талқылауды бағалу

- кестеде ұпай жинау арқылы аргументті талдауды бағалау.

Қытайға әсері:

1.Саясатта Құбылай-хан – алғашқы моңғолдардың Қытай билеушісі, ол Юань династиясын Қытайда орнатты.

Монғолдар Қытайда өз үстемдіктерін орнатып,олардың өмір салтын да, ғылымын да кесірін тигізді. Олар тіпті дәстүрлі тапсыратын экзамендерді жойып,

мемлекеттік қызметке қабылдану үшін, енді тек қана моңғолдарды қабылдайтын болды.

Қытайлықтарға түнде жүруге, жиналыс жасауға, шет тілін, әскери істі оқуға тиым салды.Осының нәтижесінде әр жерде көтерілістер жиіленді, аштық жайлады. Моңғолдар жеңісі уақытша болды. Дәл осы Қытайда,

қытайлықтардың көптеген жетістіктерін және бай, жоғарғы деңгейдегі өркениетін сіңіріп, басқа

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

елдерді жауылап алуда соны пайдаланды.

Моңғолдар өз билігін жүргізген кезге Қытай мемлекетін сол күйі өзіне бағындыра алмады, Юань династиясы 150 жылдан астам Қытайда билік етседе.

Шаруашылықтағы өзгеріс. Құбылай хан ауыл шаруашылығын дамытуға күш салды және ауылшаруашылықты ынталандыруды жүргізді. Бірақ оның көп адамдары малшылықпен айналысқысы келіп, елінде өмір салтын ол 1262ж. шығарған бұйрығымен көшпенділерге өз жеріндегі алуыл шаруашылыққа арналған жерде мал бағуға тыйым салды.

Ол бидай сақтайтын қырмандарды астыққа толтырды болашақтағы ашаршылық болған жағдайда, әсіресе Солтүстік жерлерде, үнемі соғыс қимылдары жүргендіктен. Марко Поло

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

айтқанындай ол күніге астананың кейдей тұрғындарын күніне 30000 адамдарды тамақтандырды.Ол «Она» атты фермерлер тобын ұйымдастырды. Әр«Она» 50 жанұядан тұрды. Олардың өзара көмек жобаларын қолдайды, мысалы: ағаш отырғызу, су тасқысқынына қарсы және ирригациялық жұмыс, балықтарды суда сақтау, және де жібекті өндіру сияқты. Олар өз жұмыстарында жақсы жұмыс жасғандарды марапаттап, ал жалқауларды жазалады.

1. Саудадағы өзгеріс. Құрлықтағы және теңіздегі сауда дамыды. Моңғолдар шет мемлекеттен келген саудагерлерді жақсы қарсы алды, оның ішінде: орыстарды, арабтарды, еврейлерді, генуэздерді және венециандарды...Моңғолдар өздерінде сауда керуендері

болған жоқ, олар басқа

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

жақтан шақырды. Саудагерлер жоғары деңгелі дәрежеде болды, олар өздерін қауыпсіз сезінді.

Әсери реформа.Осы күнге дейін моңғол әскербасылары өз қызметтеріне еш қандай риза болмады және өзі өздерін мал шаруашылыпен сонымен қатар әскери табыспен қамтамас етті.Азамат шенеуніктерден айырмашылығы әскербасылары өз мұрасын ұрпақтан ұрпаққа қалдыра алды.

Салық жүйесіндегі өзгеріс. Құбылай-хан империясында салық жүйесін қайта қарады. Империяның отырықшы халықына мынандай салық түрлерін еңгізді: аула салығы, адам басына, томаға тұйық түрде( жібек және бидаймен) немесе ақшалай, ал көшпелі халықтарға мал салығымен төледі. Юань империясы

кезінде Орта Азия және бір

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

шама батыс елдермен сауда байланысын нығайтты. Жаңа экономикалық өмірде жағымсыз жағдайлар пайда болды. Құбылай хан қағаз ақшаны еңгізуде ақшалай сауда қатынасында Юань үкіметі ақша басылымын көбірек шығаруға қызыға түскендігі Юань

династиясының бірінші

императорының соңғы билеген күндерінде инфляцияға ұшырады.

6.Мәдениет.

1289 жылы құрылған

«истифи» тілінде оқытатын Исламдық мемлекеттік университет Қытайда жойылды. Кейіннен Ифтихар- ал-Дин парсы тіліннен қытай тіліне аударған еңбегі қазіргі күнде қытай медицинасында

«Мұсылман дәрілері» атпен белгілі, парсы тіліннен моңғол үнді әдебиетінің

«Панчататра».( 3, 30- 31беттері) әдеби мұрасын қалдырды. Құбылай ханның

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

шақыруымен Парсыдан , ол кезде Иран деп аталған 1267жылы парсы астрономы Джамаль-ад-Дин,қытай күнтізбесін түзетумен айналысты, оның жасаған кестесі мен уақыт есептеу жүйесі бойынша Қытайда Юань дәурі пайдаланды.

Ол жаңа және нақты күнтізбені ұсынды кытайша

:«Ваннянь-ли» -«Он мың жылдық есептеу күнтізбесі» деп аталды.Төрт жылдан кейін 1271жылы Құбылай хан Мұсылман астрономдары институтын құрды.Шығыс бекінісінің қабырғасында

Қанбалық парсы астрономдарымен обсерватория салынды.

Оқу мақсаттары	Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері	Мұғалімге арналған ескертпелер	Оқыту ресурстары
	(Б) Оқушыларға моңғолдардың суретін	Бұл іс– әрекет мұғалімге оқушылардың	Моңғолдардың шабуылы
	пайдалануына беріңіз.	назарын моңғолдардың өмір салтының	http://referat.nur.kz/scholar&sea
	Қытайды жаулап алғаннан кейін	ерекшелігін түсінуге бағыттауға	rch?query=%D0%BF%D0%BE
	моңғолдардың киім-кешектерінде, азық-	мүмкіндік береді.	%D1%81%D0%BB%D0%B5%
	түліктерінде, өмір салтында өзгерістер болды		D0%B4%D1%81%D1%82%D0
	ма, талқылыңыз.		%B2%D0%B8%D1%8F%20%
	Т Топқа жаулап алынған жерлерде	Оқушылар еуразиялық өңірдегі	D0%BC%D0%BE%D0%BD%
	моңғолдардың үстемдігі тұсындағы кезең	моңғолшапқыншылығы моңғол	D0%B3%D0%BE%D0%BB%D
	туралы (Хорезмшах мемлекеті, Русь, Қытай	халқының өзін де өзгеріске	1%8C%D1%81%D0%BA%D0
	және Венгр үлгісінде) және де моңғолдардың	ұшыратқандығын түсіну керек.	%BE%D0%B3%D0%BE%20%
	өмір салтында орын алған өзгерістерді	Оқушылар шапқыншылықтан кейінгі	D0%B7%D0%B0%D0%B2%D
	айқындайтын ақпараттық материал ұсыныңыз	моңғолдардың өмірінің әр түрлі	0%BE%D0%B5%D0%B2%D0
	Моңғол мемлекетінің шапқыншылық үрдісі	аспектілерін зерттеп, өзгерістерді	%B0%D0%BD%D0%B8%D1%
	нәтижесінде түрлі өзгерістерге	жалпылап қарастырады.	8F
	ұшырағандығын зерттеу қажет. Оқушылар	1. Саяси өзгерістер (басқару түрлері,
	алған мәліметтердің негізінде кесте құрастыру	әкімшілік құрылымы).	Қытайдың моңғолдарға
	керек. Оның көлденең	2. Әлеуметтік - экономикалық	ықпалы.
	бөлігінемоңғолшапқыншылығының жылдары	өзгерістер ( шаруашылық жүйесіндегі	Моңғолдардың әскери күші
	белгіленсін, ал тігінен 1 ден 5-ке дейін	өзгерістер)	Юань империя кезеңінде
	ұпайларды белгілеңіз.Мұндағы 5 – «аса көп	3. Мәдениет саласындағы өзгерістер (	Қытайдың мықты ықпалымен
	өзгерістер», 3– «көп өзгерістер» және 1 –	жазу мен толеранттылық)	дамыды. Моңғолдар алғаш
	«мүлдем өзгеріс жоқ» екенін білдіреді.		рет флотты өздеріне
			қаратып, Қытайдың әскери
	Т. Кесте бойынша жұмыстың қорытындысын	Қ. Қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі:	кемелерін жауылап алды.
	жасаңыз. Оқушыларға жаулап алынған	- моңғолдардың жаулап алғаннан кейінгі	Әскерге басты үлгіде
	халықтардың моңғолдарға тигізген ықпалы	өзгерістеріне терең талдау жасауды	көбінесе қытайдың
	туралы қорытынды жасауды ұсыныңыз.	бағалау.	құрлықтағы сарбаздары
	Б. Оқушылардың болжамдарын бүкіл		алынды.Оған қарамастан
	сыныппен талқылаңыз. Еуразия халықтарының		негізгі күш моңғол билігінде
	моңғолдарға ықпал жасағанына дауыс беру		моңғол әскерлерінен құралды.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

ақылы шешіңіз.

Ж. Оқушыларға моңғолдың Қытай киімін киген суретін беріңіз (үлгісі ресурстар бағанында бар). Оқушыларға жаулап алған халықтардың ықпалынан моңғолдардың түрлі өмір салаларында орын алған өзгерістерді дәлелдейтін фактілерді келтіруді өтініңіз.

Басты себебі жаппай жергілікті қытай халқын моңғол әскеріне қызмет жасауға қызықтыруы мынада еді,моңғолдар әскери іс қимылға, қиылыс жерлерінде, сонымен қатар қытайдың қалалық қорғандарын қоршап алуда қабілеттері нашар болғандықтан.Моңғол әскерлерінің аздығы да себеп болды.Марко Полоның және басқ да саяхатшылардың өнертабыстары мен заттар, еуроппалық өркениеттің дамуына үлкен рөл атқарды, мысалы: оқ дәрі мен басып шығаратын станоктар қытайлықтардың ойлап тапқандары Батыс елдерге таратылды.Тағы бір өте маңызды жағымды жағы Қытай мәдениетіндегі тарихи жылнамашылардың жазбаларының әсері.Моңғолдар өздерін занды түрде билеушілер ретінде дәлелдеу үшін қытай династия ұрпақтарының

алдында, олар арнайы

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

династия тарихына көп көңіл бөлді. Осылай қолдау нәтижесінде бір неше жылдан кейін, үш жылдың ішінде дайындалған жұмыс мына династиялардың тарихын құрды:

Ляо (907-1125), Цзинь (1115-

1234) и Сун (960-1279).

Осылайша жаулап алушылар жергілікті тұрғындардың көңіл күйлерін ескеріп, әсіресе олардың мәдениеті мен салт дастүрлерін сақтай отырып, саяси бірлікті ұстанды. Осы бағытта елеулі қадам тарихи жазбалар мен құжаттарды жасау мен сақтауда тарихи географиялық комитетті Гошиюаня XII ғ. 60-шы ж.

басқарған. .

Дүние жүзі тарихы. Негізгі мектеп. 6-сынып
VI бөлім. XIV ғасыр- XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам
Алдын ала ұсынылған білім
Оқушыларға әр түрлі өркениеттерде медицинаның Қара Індет кезеңіне дейін қалай қолданғаны туралы бұрыңғы білімдерін еске түсіру қажет. Мысалы: христиандық Еуропаға қарағанда мұсылман әлемі және Қытайда індет туралы білімнің жоғары деңгейде болғаны байқалды.
Контекст
Бұл тарау Еуразияның тарихи шолуына негізделген: Жүзжылдық соғыс, шаруалар соғысы мен оба ауруының таралуы, ортағасырлық медицинаның жағдайы. Тарау орталықтанған мемлекеттердің құрылуы мен себеп-салдарын түсінуді айқындайды.
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Пән бойынша оқу мақсаты	Тілдік оқу мақсаттары	Пәндік лексика мен терминология	Диалог/хатқа арналған пайдалы сөйлемдер сериясы
6.3.2.2 - У.Тайлер, Г. Каль жетекшілігімен болған антифеодалдық көтерілістердің себептері мен маңызын анықтау 6.3.1.4 - феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату	Оқушылар орындай алады: Мәтіннен «қара індеттің» таралуы туралы мәліметтерді сұрыптап алып, оның себептерін талдайды, оның әртүрлі Еуразия бөлігіне әсерін; қысқа мерзімді, орта мерзімді, ұзақ мерзімді салдарын жинақтайды.	Себептері, факторлары, сылтауы, католизаторлар, қысқа мерзімді, орта мерзімді, ұзақ мерзімді салдары, пандемия, Жүзжылдық соғыс, Жакерия, Гильом Каль, Уот Тайлер көтерілісі, халықаралық қарым- қатынас.	«Қара індеттің»таралу себептері: «Қара індеттің» әсері (аумақтарға): Қысқа мерзімді салдары: Орта мерзімді салдары: Ұзақ мерзімді салдары: Жүзжылдық соғыстың сылтауы................................................. болды Жүзжылдық соғыстың себептері … болды
Басқа тілдік мақсаттарын қою үшін және қосымша нұсқаулықтар үшін ғылыми тілді оқыту мен үйретуге байланысты тілдік оқыту мақсаттары бойынша жоғарыда «Тілдік мақсаттарына» кіріспені қараңыз.
Қысқаша шолу
Бұл бөлім ХІV ғасырдағы еуразиялық өркениеттің медициналық білімдердің қаншалықты көлемде шоғырланғанып, осы білім «Қара індеттің» құрбандарын емдеудегі табыстарын, сонымен қатар, «Қара індеттің» таралу себептері және оның салдарын қарастырады.
Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Сабақта ұсынылатын қызмет түрлері

Мұғалімге арналған жазбалар (оқыту әдістемесі бойынша)

Оқу ресурстары

6.2.4.1 - адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру

«Қара індет» не себепті жылдам таралды?

(БЫМ)/Б Оқушылармен төмендегі сұрақтарды талқылаңыз: Жағдаятты елестетіңіз, сіз ауырып қалдыңыз, сіздің алғашқы іс әрекетіңіз қандай? Ауруханада сіздің ауруыңызды қалай анықтайды? Дәрігерлер сізді ауруыңыздан емдеу тәсілін қайдан біледі? Уақыт өте келе, аурудың диагностикасы мен емдеу тәсілінің өзгеруі туралы талқылау жүргізіп, қорытынды шығарыңыз.

Т. Оқушыларға тақырып бойынша бірнеше суреттерді ұсыныңыз, бұл суреттерді не біріктіріп тұр және оларды қандай тәртіпте орналастыруға болатынын сұраңыз.

Келесі сұрақтарды талқыланыз: Қандай ауру туралы әңгіме қозғалуда? Бұл ауру адамдардың денсаулығына қалай әсер етті? Б. Оқушыларға оба ісігінің белгілерін түсіндіру керек. Казіргі кезде бұл аурулардың белгілерін қалай анықтайды және қалай емдейтіні туралы талқылау жүргізіңіз. Т. Оқушыларға Еуропада христиандық дәрігерлер немесе дінбасылардың, т.с.с. Қытай дәрігерлерінің,

мұсылман қалаларында араб дәрігерлерінің

Тарихи концепт:

себеп пен салдар

Талқылау барысында медицина саласы даму үстінде болады, ғылымда ғылыми ашулар жасауда, осының барлығы жұқпалы аурулардың төмендеуіне емдеу тәсілдері мен ауру белгілерін білмегендіктен болатындығына оқушылардың назарын аудару керек.

Суреттер ауру жұққаннан емдеу тәсіліне дейін барлық процесстерді камыту керек.

Мұғалім әңгімесін толықтыру үшін қосымша мәліметтер пайдалану керек, қазіргі дереккөздеріне сүйене отырып, оба таралған аймықтарды ұсынады. Бұл оқушыларға аурудың сол кезде түрлі аймақтарға таралу әсерінің үрейін бағалайды. Мынаған терең зер салыңыз: обаның таралуының бірден - бір жолы

- сауда (мысалы, Ұлы Жібек жолы).

«Қара індет» туралы Видеоролик : https://www.youtube.com/w atch?v=FzBY855qC6o

«Қара індет» http://supotnitskiy.ru/book/b ook3-5.htm https://kk.wikipedia.org/wik i/%D0%9E%D0%B1%D0% B0_%D1%96%D0%BD%D 0%B4%D0%B5%D1%82% D1%96

«Оба дәрігерінің» суреті https://ru.wikipedia.org/wiki

/%D0%A7%D1%83%D0% BC%D0%BD%D0%BE%D 0%B9_%D0%B4%D0%BE

%D0%BA%D1%82%D0%

BE%D1%80#/media/File:Pa ul_F%C3%BCrst,_Der_Doc tor_Schnabel_von_Rom_(H oll%C3%A4nder_version).p ng

тарапынан обаны емдеу тәсілін зерттеуге беріңіз. Зерттеу қорытындысы бойынша әрбір емдеу әдісінің тиімділігін талқылау кажет. Талқылау нәтижесінде оқушылар төмендегідей қорытындыға келеді: қай өркениет осы инфекцияның таралу жолын және емдеу шараларының тиімді әдістерімен таныс болды. Бүкіл сынып қандай оқиғалар ( көшпелілердің өмір салты ретінде сауда - саттық, жайылымдық жерлерді іздестіру, діни және философиялық ойларды тарату жолдарын іздестіру, соғыс өртін тұтандыру немесе жаулап алу соғыстары, қажылық жасау, мемлекеттер арасындағы жолдауларды жекткізу) ауқымды көлемде обаның таралуына әкеліп соқтырғаны туралы талқылау жүргізеді. . Ауруды емдеудің қазіргі жаңаша тәсілдері туралы талқылауға қайта оралып, оқушылардан неліктен өткен заманда қолданылған кейбір әдіс-тәсілдер «Қара індеттің» сауда жолымен таралуын тоқтата алмағанын сұраңыз.

Ж. Оқушыларға Еуропалық ортағасырлық тұрғындарға обадан қалай сақтануға болатынына ұсыныс жазуды талап етіңіз.

Оқушылар емдеу әдісін әр түрлі қабылдауы мүмкін. Мысалы, көптеген оқушылар ескі емдеу тәсілдерін қолданудан бас тартуы мүмкін, оларды жөнсіз деп санауы мүмкін, бірінші кезекте оны қабылдаған адамдар ақымақ деп есептейді. Емдеу тәсілдері өткен заманда қалай пайда болды және сол кезенде наным сенімдер қалай әсер еткендігіне зерттеу жургізу. Қазіргі адамдарға қарағанда өткен замандағы адамдар басқаша ойланды.

Қ. Бұндай іс әрекет қалыптастырушы бағалауға мүмкіндік туғызады

- Неге адамдар емдеудің дәл сондай тәсілдерін қолданғанын тереңірек талқылауды бағалайды.

Византия және Араб халифатардағы, Еуропа ортағасырлардағы медицина

- http:// best- medik.ru/meditsina-v- vizantii-

Ортағасырлық аурулар (Клуб научной реконструкции средневековой культуры им. Св. Димитрия Солунского) - http:// http://1400.рф/?page Ортағасырлардағы Оба - http://www.art.ioso.ru/wiki/i ndex.php/

Еуропа мен Азиядағы

«Қара індеттің» таралуының дәлелдемесі: http://www.mysterylife.ru/e pidemii/chernaya-smert

6.3.2.2 - У.Тайлер, Г. Каль жетекшілігімен болған

антифеодалдық

«Қара індет» шаруалар көтерілістері мен феодалдық соғыстардың басты себебі болды ма?

Тарихи концепт: себеп пен салдар

«Қара індеттің» салдарын «Шаруа көтерілісі» арқылы зерттей отырып,

Оба туралы деректер БЫМ

http://1001facts.info/fakty- o-chernoj-smerti/

көтерілістердің себептері мен маңызын анықтау

6.3.1.4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылға н мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату

(БЫМ)/Б Еуропа тұрғындарының «Қара індет» ауруына дейінгі және одан кейінгі статистикалық санағының мәліметтерін келтіріп, , оқушылардан бұл өзгеріс немен байланысты екенін сұраңыз.

Оқушыларға топта У. Тайлердің және Г.Кальдың көтерілісін қарастырып, бұл көтерілістердің «Қара індетпен» өзара байланысын анықтауды сұраңыз.

Тапсырманы орындап болғаннан кейін Англия мен Франциядағы У.Тайлер мен Г.Кальдың көтерілістерінің негізінде қысқа мерзімді орта мерзімді және ұзақ мерзімді салдарын талдаңыз. Талқылаудан кейін оқушыларға келесі сұраққа жауап беруді өтініңіз:

«Шаруалар қозғалысы Қара індеттің нәтижесі болды ма?».

Т. Осыдан кейін оқушыларға «Қара індеттің» Еуразияның әртүрлі бөлігіне әсер етуі туралы карточкалар таратып, бұл өңірлердегі қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді салдарын анықтау қажет.

Ж. Оқушыларға келесі сұраққа жауап беруді ұсыныңыз: «Қара індеттің» салдары барлық жерде бірдей болды ма?

талдау. (Мысалы: 1351ж. еңбекшілер туралыЕреже)

Сабақта талқылау жүргізу барысында оқушылар ағылшын шаруаларының көтерілісі кезіндегі жеке тұлғалардың (У. Тайлер, Г. Каль) рөлі, ағылшын шаруаларынының өмірінде Қара індеттің орны және басқа да факторлардың: аурулар, әлеуметтік және экономикалық өзгерістер туралы талдау жүргізу, пайымдау дағдысыларын дамытуға мүмкіндік береді.

Қ. Қалыптастырушы бағалауға мүмкіндік беру.

Талқылау кезінде мұғалім кері байланысты немесе оқушыларға өзара бірін-бірі бағалау мен өзіндік жеке бағалауға мүмкіндік жасайды.

«Қара індет» салдары туралы карточкалар:

Өлім жітімнің көтігінен және тұрғындардың босып кетуіне байланысты көптеген деревнялар қаңырап бос қалды, ауылшаруашылық жерлері де бос жатты және қала халқының саны да азайды.
Өндіс саласында ер адамдар жетіспегендіктен әйелдердің еңбегі пайдаланыла бастады.
Оба індеті аяқталғанда ұзақ ғасырлық ұйқыдан, ортағасырлық сана

Еуропа мен Азияда оба ның таратылуы жайлы карта: http://www.distedu.ru/mirro r/_hist/lesson- history.narod.ru/map/ev- chuma.gif

1351ж. еңбекшілер туралы қатынас хат http://historik.ru/books/item

/f00/s00/z0000032/st041.sht ml

Қытай мен Үндістан

«Қара індеттен» құтылуы жөніндегі біршама пікір қарама қайшылықтары: http://supotnitskiy.ru/stat/sta t9.htm

Ағылшын шаруалар көтерілісін талдауға арналған дереккөздері: http://dic.academic

.ru/dic.nsf/bse/143002/%D0

%A3%D0%BE%D1%82% D0%B0

У. Тайлер https://www.youtube.com/w atch?v=TtFuBc0g4_Y

Г. Каль https://www.youtube.com/w

оянып жаңа идеялар әсіресе, медицина саласы өзінің жаңа даму деңгейіне көтерілді.

Бұрын жабылып қалған көптеген әкесінен баласына қалатын цехтарда, кәсіпке енді келген жаңа адамдар қабылданды.
Ұлы індет кезінде қайтыс болғандардың тірі қалған туыстары олардың жері мен табыстарына иеленіп, бай мұрагер болып шыға келді.
Ауылшаруашылығында жұмысшы қолының жетіспеуіне байланысты егістіктер жайылымдарға айналып, көптеген сиырлармен қойларды бірді- екілі бақташылар бағып жүрді.
Қалаларда қол еңбегінің қымбаттылығына байланысты өндірістің кейбір салаларын механикаландыру басталып, ол көп уақыт өткеннен кейін өзінің нәтижесін берді.
ХІҮ ғ. екінші жартысында азық -түлік заттарының бағасы қымбаттау сыйпатында болды (ауылшаруашылығы өндірісінде жұмысшы қолының жетіспеуіне байланысты әсіресе, нан бағасы).
1351ж. Ұлыбританияның Парламенті қабылдаған заң бойынша зпидемияға дейінгі төленген жалақыдан жалдамалы жұмысшыға артық жалақы төлеуге тыйым салатын заң қабылдады.

atch?v=SlKvvNb-rvw

Алексашкина Л.Н. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.17.

стр. 127-135

Агибалова Е.В. Всеобщая история. История средних веков. 6 класс: учебник для общеобразовательных учреждений / Е.В.Агибалова,

Г.М.Донской; Пар.20, стр. 167-178

С. А. Нефедов

История Нового времени. Эпоха Возрождения стр.4

Салықтар өсті.

Жалақыны шектейтін заңға қарсы көптеген жерде салық жинаушылар мен үкіметке қарсы шарулара көтерілісі болып өтті, бірақ ол көтерілістер қатаң жазаланды.
Жоғарғы тап өкілдерінің үстемдігі көтеріліс барысында өзгерістерге ұшырады, барщиналық міндеткерліктер жойылып, мырзалардың шаруашылықтарында феодалдық қатынастардың орына арендалық қатынастар орныға бастады.
Бұрынғы еретикалық секталардың орына гусиеттер, полларлар, Уиклифа ілімін жақтаушылар жаңа заманның философиясы Қайта өрлеу пайда болды.
Көптеген шіркеулер бос қалды, монахтар мен дін қызметшілердің саны 40 % дейін азайды.
Жоғарғы дінбасылар шіркеу қызметкерлеріне қойылатын қатаң талаптарды жұмсартып, шіркеу қызметіне жас үміткерлерді қабылдай бастады, бірақ олардың көбі сауатсыз болатын.
Шіркеу тыйым салған бұрынғы ескі ырымдар қайта жанданып, жын- пері, қастандық, жезтырнақтар туралы үрейлі қауесеттер қайта тарады.
Ортағасырлық адамдардың санасында өлім алдындағы қорқыныш орнықты. Өлім- шалғы ұстаған қара

киімді бейнеде қалыптасты.

Еуропадағы демографиялық жағдай тек ХІХ ғ. басында ғана тұрақтанды, сөйтіп «Қара өлімнің» салдары 400 жылға созылды.
Жер мен оны жалға алу бағасы түсті, өсімқорлардың пайызы төмендеді.
Жұмысшы қолының жетіспеуі жалдамалы жұмысшылар, батрактар және әртүрлі қызметкерледің өз жұмыс берушілерімен саудаласып, еңбек

жағдайын жақсартуға және еңбек ақыларын өсіруге қол жеткізді.

6.3.1.4 - феодалдық соғыстар мен орталықтандырылға н мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату

Неліктен Жанна д̓ Арк бүгінгі француз халқының есінде сақталады?

БЫМ/

Мұғалім оқушыларға Жанна д’Арк суретін көрсетеді және суретте кімм бейнеленгендігі жөнінде болжамдарын айтуды ұсынады. Оқушылардың болжамдарын тыңдап, талқалауға сұрақ беріңіз:

- Бұл суреттен ерекше не байқадыңыз? (сауыт киген ортағасырлық қыз, бұл кезең үшін қалыпты құбылыс болған жоқ)

Оқушылардың пікірлерін тыңдап, сабақта Францияның халық қаһарманы Жанна д’Арктың Жүз жылдық соғыстағы рөлі және оның француз халқы тарихындағы рөлі зерттелетінін айтыңыз.

Б Оқушыларға Францияның Жүзжылдық соғысқа дейінгі және одан кейінгі екі

Тарихи концепт: маңыздылық

Оқушыларға жұпта жұмыс жасай отырып, бейне-русерс және ақпараттық мәтінді (Қосымша 1) пайдаланып, Жанна д’ Арк өмірбаянының негізгі фактілерін қамтитын уақыт сызығын құрастыруды ұсыңыз.

Жауаптарды талқылау: топтардың біріне өз жауаптарын таныстыруды, басқаларына оларды бағалауды және қажет болған жағдайда толықтыруды ұсыңыз.

Содан кейін сұрақтарды талқылауды ұсыңыз:

- Жанна д’Арк өміріндегі оқиғалардың қайсысы оны халық қаһарманына айналдырды?

Жанна д^, Арктың портреті

http://upload.wikimedia.org/ wikipedia/commons/2/2b/In gres_coronation_charles_vii

.jpg

Жүз жылдық соғыстың картасы http://www.hrono.ru/proekt y/ostu/100yearswar.html Жанна д^, Арк туралы бейнеролик http://www.youtube.com/wa tch?v=tCv_RLGGAr8 Жанна д^, Арктан жауап алу хаттамасы. http://www.hist.msu.ru/ER/ Etext/jean.htm

Жанна Д’Арк

картасын үлестіріп беріңіз. Картаға көз жүгіртіп, олардың арасындағы айырмашылығын талқылауды ұсыныңыз. Талқылау барысында олар Францияның бірігуі туралы қорытынды жасауы тиіс. Мұғалім қысқаша жүзжылдық соғыстың атауы туралы және оның басталу себептері туралы әңгімелеп береді. Жанна Д^, Арк туралы оқушыларға бейнебаян көрсетіңіз. Оқушылар жүзжылдық соғыстағы Жанна Д Арктың рөлін анықтау қажет.

Оқушыларға Францияны бірігу процесінде Жанны Д Арктың қызметі қалай әсер еткен туралы сұраққа жауапты талдауды сұраңыз. Осыдан кейін мұғалім Францияны біріктіруді аяқтаған ХІ Людовиктің жеке тұлғасына тоқталады.

- «Халық қаһарманы» тіркесін қалай түсінесіз?

Оқушылар картамен жұмыс барысында Францияның жүз жылдық соғыс барсысындағы жеңісі Францияда бірорталыққа бағынған мемлекет құруға әсер етті деген қорытындыға келеді. Оқушылар ресурсты қарастыра отырып Жанны д^, Арктың жүз жылдық соғыста жеңіске жетудегі атқарған маңызды іс- әрекетіне және Францияның бірігуіне қосқан үлесіне баса назар аударады.

Қ. Қалыптастырушы бағалауға мүмкіндік:

Жанна Д Арктың жүзжылдық соғыстағы рөлі жайлы білдірген пікірін бағалау

http://el.kz/m/articles/view/c ontent-5214

6.3.1.4 - феодалдық соғыстар мен орталықтандырылға н мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату

Еуропада орталықтандырылған мемлекеттер қалай құрылды?

Тарихи концепт: маңыздылық

С. Оқушыларға 4 топта жұмыс жасап, саясат, экономика, әлеумет, мәдениет салаларындағы орталықтандырылған мемлекеттердің белгілерін құрастыруды ұсыңыз. Жауаптарды талқылау: топтардың біріне өз жауаптарын таныстыруды, басқаларына оларды бағалауды және қажет болған жағдайда толықтыруды ұсыңыз.

Оқушылардың идеяларын дәлелдеу үшін, Франциядағы орталықтандырылған мемлекеттің сызбасын ұсыңыз.

1. Король

Мұғалім XI Людовик күресі туралы әр түрлі көлемдегі мәтіндерді таратады.

«7 қадам» таблицасы:

Ортағасырлар тарихының атласы

Көшіріп алу үшін 29-31 беттерге сілтеме жасау http://www.alleng.ru/d/hist_ vm/hist154.htm Ортағасырлар тарихы туралы әңгімелер http://srednevekovje.ru/ludo vik.htm

ХІ Людовиктің Батыл

Бір король

–бір мемлекет

«Барлығы бір-біріне қарсы»

соғысқа жол жоқ

Әскер монархқа қызмет етеді

Мемлекеттік басқарудың біртұтас

жүйесі

Ұлттық шіркеуді

құрастыру

Біріңғай

Бас штаттар
Қазына (салықтар)
Әскер. Шенеуліктер. Сот.

Оқушыларға сызбаны пайдаланып, орталықтандырылған мемлекеттің белгілерін жинақтап қорытындылауды ұсыңыз. Содан кейін сұрақтарды талқылаңыз:

- Неліктен мемлекеттің осы түрі алдыңғыға қарағанда прогресшіл?

Т Мұғалім оқушыларға ХІ Людовиктің Францияны біріктіру үдерісіндегі қызметі туралы мәтін таратады. ХІ Людовиктің мемлекетті біріктірудегі іс- әрекеті мен тәсілдерін анықтайды. «7 қадам» таблицасын пайдалана отырып, «Мына монарх бір орталыққа бағынған мемлекет құрды» деген тұжырымды бекітеді.

Т. Оқушыларға бытыраңқы және бір орталыққа бағынған мемлекеттер туралы карточкалар таратыңыз. «Францияда бір орталыққа бағынған мемлекетті құрудың тарихи маңызы неде?» сұраққа жауап береді.

Монарх – Құдайдың жердегі өкілі

салық жүйесі Біріңғай

экономика лық саясат

Карлға қарсы тұруы:

http://www.medievalmuseu m.ru/12history/medieval_hi story_hludovic_xi.htm Карточкалар:

Король салықты тек өзінің иелігінен жинайды (жеке иелігінен).
Король мемлекетінен салық өндіріп алады.
Ірі феодалдар замоктар салу арқылы

сепаратизмге ұмтылады.

Барлық ел ішінде ортақ заңның болуы 5.«Сеньорсыз жер жоқ» 6.Королдіктегі барлық тұрғындар үшін ортақ салық
Король - ірі феодалдардың ішіндегі біріншісі
Феодалдардың өзара қырқысы елді әлсіретеді.

Мұғалім оқушылардың назарын экономиканың дамуы, сауданың кеңеюі, орталықтандырылған мемлекет жағдайында монархтар билігінің күшеюіне назар аударып, орындалған тапсырмаға кері байланыс береді.

Содан кейін оқушыларға

орталықтандырылған мемлекет белгілерін қысқаша жазып алуды ұсынады:

Біртұтас басқару орталығы бар біртұтас териитория.
Жеке-дара билеушінің қуатты билігі
Біртұтас дін.
Барлық территорияда жүзеге асатын біртұтас заңдар.
Елдің бүкіл территориясында біртұтас басқару жүйесі

Елдің бүкіл территориясын қорғай алатын біртұтас әскер.

Қ. Қалыптастырушы бағалауға мүмкіндік:

- Бір орталыққа бағынған мемлекетті құру барысындағы ХІ Людовик рөлі жайлы келтірген терең дәлелдемелерді бағалау

Дүниежүзі тарихы. Негізгі мектеп. 6 сынып
VII бөлім. Абсолютизм: Батыс пен Шығыс
Ұсынылатын алдыңғы білімдер
Бұл бөліммен жұмыс жасауда 6 сыныпта өткен алдыңғы тақырыптардың үлгілеріне сүйенуге болады.
Контекст
Берілген бөлім оқушылардың саяси билік жайлы білімдерін кеңейтуге, түрлі басқару формалары мен мемлекеттік жүйелердің қалай жүзеге асқандығы, сондай-ақ мемлекеттердің ішкі басқару жүйесінің жетістіктері немесе кемшіліктерінің болу себептерін білуге мүмкіндік береді.
Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсаттың үлгісі берілген.
Пән бойынша оқу мақсаттары	Тілдік мақсат	Пәнге қатысты лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті сөз тіркестері
6.3.1.2 - Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату	Оқушылар Англия, Ресей, Франция, Қытай және Жапониядағы абсолютизмге қатысты мысалдарды салыстыра отырып, Англия билеушісі І Карл неліктен шексіз билікті қалыптастыруда қиындықтарға тап болғандығы туралы қорытынды жасайды. Қай билеуші шексіз билік иесі болғандығы туралы пікірталастарға қатысады.	Абсолютизм, шексіз билік иесі/монарх, монархия, Франция, Ресей, Англия, мекеме, король, парламент, ақсүйектер, XIV Людовик, Бас штаттар, католиктік- рим шіркеуі, парламенттер, гугеноттар, Ұлы Петр, Петербург, патша, император, бояр, православиелік шіркеу, патриарх, Боярлық дума, Зем соборы, І Карл, Англия шіркеуі, Қытай протестанттары, Жапония, Осман империясы, Юнлэ император, мандарин (шенеунік), Конфуций, Тыйым салынған қала, Токугава Иэясу сегуны, сёгун, самурай, вассал, даймё	Англияда... ,осы уақытта Францияда..., ал Ресейде ... XIV Людовик шексіз билеуші болды... Ұлы Петр батыстық үлгідегі шексіз билеушіге айналды, себебі... I Карл шексіз билеуші бола алмады, өйткені ... Император Юнлэ шексіз билеуші болды, себебі... … Юнлэ император шексіз монарх болмады, себебі................................. Токугава Иэясу сёгун Юнлэ императорға қарағанда көбірек/азырақ шексіз билікке ие болды... Мен Осман империясында шексіз билеуші/ шексіз билеушілер болды деп ойлаймын, себебі.... Мен.... көбірек шексіз билікке ие болды деп санаймын.
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.
Қысқаша шолу
Бұл бөлім қарастырылып жатқан кезең дамыған Батыс Еуропа елдері мен Ресейдің саяси билігіне арналған. Бұл төңіректе айқын көрініс ретінде Франция императоры XIV Людовиктің өзін шексіз билеуші ретінде бекітуін, Ресейдегі Ұлы Петрдің өз империясында осы әдістерді қолдануын, І Карлдың Англияда абсолюттік монархияны орнатудағы сәтсіздіктерінің себептерін мысалдарына назар аударылады. Сондай-ақ

берілген бөлімде Қытай, Жапония, Осман империясындағы басқару жүйесі мен билікті ұйымдастыру мен жүзеге асыру мәселелері қарастырылады. Бөлімді зерттеу барысында мысалы ретінде үш билеушінің шексіз билігіне салыстыру жұмысы ұйымдастырылады: Қытай императоры Юнлэ, Жапонияның сёгуны Токугава Иэясу және Осман империясының сұлтаны ІІ Осман. Соңында осы үш монархтардың

билігі XIV Людовик, Ұлы Петр және І Карл биліктерімен салыстырылады.

Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.3.1.3 - феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін сипаттау

6.3.1.2 - Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік- өкілдік және шексіз билік) ажырату

6.3.1.6 -

«парламент», «Бас штаттар», «сейм»,

«кортес», «Боярлар Думасы» ұғымдарын түсіндіру

XIV Людовик және Ұлы Петр: кімнің билігі айтарлықтай шексіз болды?

(БЫМ) Биліктің рәміздері бар суреттерді және феодалдық қоғамдағы мемлекеттік биліктің даму кезеңдерінің сызбасын көрсетіңіз.

Әртүрлі типтегі бір орталыққа бағынған феодалдық мемлекеттердің белгілері көрсетілген карточкалармен жұмысты ұйымдастырыңыз.

БЫМ/С Оқушыларға Версаль және Петергоф сарайлары жайлы бейнематериалды дыбыссыз көрсетіңіз. Оқушылардан бұл сарайларды кім тұрғызуы мүмкін екендігін, олардың қай жерде орналасқандығын, олар билеушінің жеке тұлғасын қалай бейнелеп тұрғандығын сұраңыз. Көрсетілген сарайлардың архитектуралық және стильдік ерекшеліктеріне талдау жасап, жауаптарымен бөлісіп, өз бақылауларының негізінде қорытынды жасауын сұраңыз. Билеушінің қауіпсіздігі үшін Версаль сарайының тынышсыз астана Парижден алысырақ салынуының әдейі ойластырылғандығына оқушылардың назарын аударыңыз. Людовиктің сарайдың құрылысына жұмыс күші ретінде шаруаларды салуы және бұл аймақты батпақ басып жатқандығына қарамастан құрылысты жүргізуі оның билігінің көрінісі екендігіне назар аударыңыз.

(С) Мұғалім «билік», «мемлекет» ұғымдарын

Тарихи концепт (фокус): ұқсастық пен айырмашылық

Сыныппен биліктің түрлі типтері, феодалдық мемлекеттердің даму кезеңдерінің сызбасы берілген суреттер топтамасын қолданып, жұмыс ұйымдастырылады.

Мұғалім сословиелік-өкілдік монархияны түсіндіргенде

«Парламент», «Бас штаттар»,

«Сейм», «Кортес», «Боярлар Думасы» ұғымдарына толығырақ тоқталуы қажет.

Оқушыларға 1640 жылға дейін және кейін Францияда қандай оқиғалар орын алғандығы жайлы ақпарат беріп, француз мемлекетінің құрылымын түсіндіреді (мысалы, Францияның осы кезеңде діни қақтығыстан туындаған азамат соғысынан, ақсүйектер арасындағы қақтығыстардан және шетелдік басқыншылардан зардап шеккенін білу пайдалы болатынын ескеру қажет)

Сондай-ақ оқушыларға Ресей мемлекетінің құрылымын түсінуіне қолдау көрсету ретінде Петрдің реформаларына дейін Ресейде қандай жағдайлардың орын

Биліктің түрлі типтерін бейнелейтін суреттер топтамасы,

Феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерінің сызбасы 1640 ж Францияда қалыптасқан мемлекеттік құрылымның диаграммасы XIV Людовик жайлы ақпараттық сайт: http://www.louis-xiv.de/

Версаль сарайының ресми вебсайтының сілтемесі: http://en.chateauversailles.fr/th e-palace-

Версальдің айналы залына виртуалды тур: http://www.streetviewandmaps

.com/en/map/fr/212934-Hall- of-Mirrors-Palace-of- Versailles/

Версаль сарайы жайлы бейнеролик: http://www.gvn.chateauversaill es.fr/en/videos/video.html

Франциядағы абсолютизм жайлы пайдалы конспект: http://www.historydoctor.net/A dvanced%20Placement%20Eur

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

беретін суреттер топтамасын тақтадан көрсетіп, оларға қысқаша түсінік береді және феодалдық мемлекеттердің даму кезеңдеріне тоқталады:

(С)

Ерте феодалдық мемлекеттер
Феодалдық-бытыраңқы мемлекеттер
Орталықтанған мемлекет
Сословиелік-өкілдік монархия
Абсолюттік монархия

Содан соң оқушылардың назарына шексіз монархияның белгілері туралы ақпаратты ұсынады. Т Сыныпты екі топқа бөліңіз, І топ XIV Людовиктің басқару кезеңін, ІІ топ Ұлы Петрдің басқару кезеңін зерттейді. Әр топтың міндеті осы екі билеушіні салыстыру және олардың қызметінен шексіз биліктің белгілеріне тәндәлелдер келтіру.

Оқушыларға XIV Людовик пен Ұлы Петрдің қызметі туралы материалдарды (ақпараттық парақтар, сызба, диаграмма) беріп, келесі салалар бойынша олардың еңбегін салыстыруды ұсыныңыз:

Саясаттағы өзгерістері
Экономикадағы өзгерістері
Мәдениеттегі өзгерістері

Осы жұмыстың нәтижесінде оқушылар Венн диаграммасын толтырады.

З Жұптардан Версаль сарайындағы корольдің күнделікті өмірі жайлы мәлімет бойынша диаграмма жасап, бояуды сұраңыз. (Ресурстар

алғандығы жайлы біраз әңгімелеңіз.

Түрлі өрістерді сәйкестендіру үшін мұғалім карточкаларды таратуы қажет.

Билеушінің шексіз билігі: мемлекетте монархтың билігін шектейтін заңдық органдар болмауы;
Сословиелік-өкілдік органдар қызметі тоқтайды немесе өзінің бастапқы маңыздылығын жоғалтады;
Мемлекеттің жоғары дәрежеде орталықтануы және король билігі
Монархтың өзі бақылап отыратын мемлекеттік басқару аппаратының құрылуы;
Корольдік ерекше әулеттің және сарай өмірінің әдебінің қалыптасуы.
Бірыңғай мемлекеттік заң шығару
Мемлекеттік салық жүйесінің қалыптасуы;
Меркантилизм (саудагер, көпестік) және протекционизм (қамқорлық) бойынша біртұтас экономикалық саясаттың жүргізілуі;
Мемлекеттік шіркеудің қалыптасуы;
Кәсіби тұрақты әскердің қалыптасуы.

opean%20History/Notes/absol utism_in_france.htm

Носков В.В., Т.П.Андреевская. Всеобщая история: 7 класс Учебник для учащихся общеобразовательных учжредений/ Носков В.В.,Т.П.Андреевская.-2-е издание Пар.13, стр.130-144

XIV Людовиктің корольдік күн тәртібі http://dnevniki.ykt.ru/louis/308 735

ХVІІ ғ І Петр реформасына дейінгі Ресейдің басқару құрылымының диаграммасы Йел университетінің Ұлы Петр жайлы академиялық лекциясы: http://www.academicearth.org/ lectures/peter-the-great/

Ұлы Петрдің басты реформалық бағыттары http://dereksiz.org/barlifi--135- safat-v2.html?page=24 Кембридждің жаңа

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

тізіміндегі сілтеме арқылы материалды жүктеп алуға болады) Диаграммада корольдің күнделікті іс-әрекетін, оларға бөлінген уақыттарын бірнеше санат бойынша бөліп (мысалы тамақтану, балға қатысу т.б), мемлекеттік істерге қанша уақыт бөлгенін есептеуді сұраңыз.

Т. Оқушыларды топқа бөліп, оларға Людовиктің және Ұлы Петрдің кеңесшісі рөлін ойнап, осы билеушілерге өз билігін нығайту үшін берілетін кеңестер тізімін жасауды сұраңыз. Осыдан соң топтар билеушінің рөлінде тақта отырған мұғалімге (немесе басқа оқушыға) өз ұсыныстарын хабарлайды. Соңында олар өздері жасаған диаграммаға оралып, Людовик пен Ұлы Петрдің өздерінің шексіз билігін бекіту үшін француз немесе орыс мемлекетінде нені өзгерту керек екендігін түсіндіреді.

С Бүкіл сыныппен Ұлы Петрдің XIV Людовикті қаншалықты қайталағандығын және олардың қайсысыанағұрлым шексіз биліктің иесі болғаны байқалатындығын талқылаңыздар.

І Петрдің іс-әрекетін түсіндіруде оның Батыс Еуропаға іс сапарына назар аударып, (оның реформаларының батыстық стильге бағыт алғандығын: ресейлік мемлекеттік басқару жүйесіндегі реформасын, мысалы боярлардың сақалын алып тастауын талап етуі, император лауазымын алуы, Версаль үлгісіндегі Петергоф сарайын салдыруы, ескі салтты ұстанушыларға айыппұл салуы, астананы Азиялық Мәскеуден дәстүрлі батыстық үлгідегі архитектурамен салынған Санкт- Петербургке көшіруі т.б) Людовиктің іс-әрекетін түсіндіруде оның өзін шексіз билеуші ретінде бекіту үшін Версаль сарайының маңыздылығын арттыруына және оның саяси қызметіне сүйеніңіз (мысалы, ақсүйектерді жылдың көп уақытын сарайда өткізуге мәжбүрлеуі оның тиімді басқаруын көрсетеді)

Кеңесшілер тобын құруда әр топ корольге өз билігін нығайту үшін парламент немесе әлеуметтік топтардан құралған мекемелер қызметіне (дворяндық, боярлар

тарихынан алынған Ұлы Петр реформаларынан үзінді: http://faculty.history.wisc.edu/s ommerville/351/CMHPeter.ht ml

XIV Людовиктің корольдік күн тәртібі http://dnevniki.ykt.ru/louis/308 735

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

тобы сияқты) қандай өзгеріс енгізу керектігі, оларды қалай құру керектігі жайлы кеңес береді. Сондай-ақ топтар корольге мемлекеттік мекемелердің өкілеттілігін және француз қоғамын түгел қалай өзгертуге болатындығы жайлы кеңестер ұсынады.

Король рөлін ойнайтын тұлға

«Мен» деудің орнына «Біз» десе, өзіне «Жоғары мәртебелім» деп сөйлеуді, оның алдында оқушылардың тік тұруын, корольге арқасымен бұрылып отырмауын талап ету, есіктен ол кіріп келе жатқанда барокко немесе фанфар стиліндегі музыканың қойылуы рөлдік ойынның тиімділігін арттырады.

Қ Кеңесшілердің ұсынған сөйлемдерінің сапасы мен ойдың тереңдігін қалыптастырушы бағалау мүмкіндігі бар. Оқушының абсолютизмнің ерекшеліктеріне орай ақпаратты қаншалықты дұрыс іріктеуі мен оны дұрыс жеткізуі

бағаланады.

6.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын

Юнлэ мен Токугава билігі Батыс билеушілірінің билігіндей шексіз болды ма?

(БЫМ)/Т Оқушылармен бірге Пекиндегі

Тарихи концепт: ұқсастық пен айырмашылық

Тыйым салынған қалаҚытайдағы

Тыйым салынған қаланың фотосуреттері және сызбалары: http://www.chinahighlights.co

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

(сословиелік- өкілдік және шексіз билік) ажырату

6.3.1.5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін

әртүрлі ел

билеушілерінің қызметін салыстыру

Тыйым салынған қалаға виртуалды саяхат жасаңыздар (ресурстар тізіміндегі сілтеме бойынша) және оқушылар түрлі ғимараттардың атқарған қызметін белгілеп отыру үшін қаланың картасын ұсыныңыз.

С Жұпта Версаль сарайы мен Тыйым салынған қаланың ұқсастығы мен айырмашылығын талдауды сұраңыз, оқушыларға ғимараттардың архитектурасы, салыну үлгісі мен олардың орналасуы осы құрылысты салдырған билеуші туралы қандай мәлімет беретіндігіне назар аудару қажеттігін айтыңыз.

Император Юнлэнің сарайдағы рәсімділік тәртібі XIV Людовиктің сарайдағы рәсімділік тәртібінен несімен ерекшеленеді?

С Бір оқушыны император Юнлэні бейнелеу үшін орындыққа отырғызып, қалғандарын оның алдында басын көтермей, көзін төмен салып тұрғызыңыз.

Императордың алдында тұрған барлық оқушыларға «император» алдында еңкейіп, содан соң бір тізесімен тізерлеп, алақанын еденге төсеп, үш рет маңдайын еденге тигізуін және осы бас июді екі рет қайталап жасауын ұсыныңыз («төмен бас ию» - ақсақалдарға құрмет көрсету немесе билік иеленушілерге, яғни императорға қатысты ежелгі қытай салты).

Император рөліндегі оқушы мен бірнеше оқушыдан бұл рәсімді орындау сәтінде не сезінгендігін сұраңыз. Оқушыларға қытай

Мин әулетінің ең құдіретті императорларының бірі Юнлэнің (1402-1424 ж.ж.) билігі тұсында салынды. Ол Қытай астанасын Нанкиннен Пекинге көшірді.

Қ Оқушылардың осыған дейін оқыған Версаль сарайындағы әдептілік тәртібі мен Қытайдағы сарай тәртібін салыстыру тереңдігін, олардың екі сарайдағы сарай қызметшілерінің басынан кешіретін сезімдерін дәл бейнелеуін, екі билеушіні салыстыруын бағалауға болады

Мұғалім оқушылар сызып, толықтыратын дөңгелек диаграмманың шаблонын алдын ала дайындап ұсынуына болады.

Сондай-ақ оқушыларға үлкен параққа 2 монархтың абсолютизмнің белгілерінің деңгейі көрсетілетін гистограмманың суретін салуды ұсыныңыз. Көлденең сызықта абсолютизмнің

10 белгісі жазылады, тігінен

m/beijing/forbidden-city/ Жабық қаланың картасы және виртуалды тур http://www.chinavista.com/beij ing/gugong/map.html

Жабық қаланың тарихы: http://www.kinabaloo.com/fcb. html

императора Юнлэнің өмірбаяны: http://asianhistory.about.com/o d/china/p/Biography-Of-The- Yongle-Emperor.htm Император Юнлэнің әскери жетістіктеріне қазіргі Қытайдың көзқарасы: http://history.cultural- china.com/en/46H204H11194. html

Әлемдік архитектуралық ескерткіштер «Жабық қала» http://www.youtube.com/watch

?v=XOIGkO-tVGs

Жапониядағы Токугава сегунатының тарихына шолу http://asianhistory.about.com/o d/japan/p/History-Tokugawa- Shogunate-Japan.htm http://afe.easia.columbia.edu/m ain_pop/kpct/kp_tokugawa.ht m

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

императорын ұлықтау, сондай-ақ басқа маңызды жиындарда үш рет тағзым ету мен тоғыз рет төмен иілу ережесі дәстүрлі түрде орындалғандығын түсіндіріңіз. Өткен сабақта орындалған Версаль сарайындағы XIV Людовиктің күн тәртібін бейнелейтін диаграммаға оралып, оқушыларға Версаль менТыйым салынған қаланың рәсім жүргізу салттарының арасындағы ұқсастығы пен айырмашылығын анықтап, жауап беруін сұраңыз. Осы рәсімдер кезінде сарай төңірегіндегілер мен қызметшілер өздерін қалай сезінуі мүмкін? Қытай және француз билеушілері өз бағыныштыларынан қандай қарым-қатынасты қалады?

Қытай императоры Юнлэнің билігі қаншалықты шексіз болды?

С Бүкіл сыныппен өткенде қарастырған абсолюттік монархияның белгілерін естеріне салыңыздар. Жұппен диаграммадағы абсолютизмнің негізгі белгілерін қолданып, император Юнлэнің басқаруына зерттеу жүргізіңіздер.

Әрбір жұп өз зерттеулерінің нәтижесін сыныпқа таныстырып, абсолютимзнің белгілерін ескере отырып, фактілерді диаграммаға енгізіп, бүкілсыныптық талдау жүргізіңіздер. Оқушыларды Юнлэ императорының құдіреттілігіні туралы қорытынды жасауды өтініңіз.

сызықта 1-ден 10-ға дейін осы белгілерді бағалау шкаласы көрсетілуі қажет.

Мұғалімге алдын ала ресурстар тізімін пайдаланып, Жапония сегуны Токугава Иэясудің басқару кезеңі жайлы ақпараттық парақты дайындап қою ұсынылады.

Оқушыларға зерттеу жұмыстары кезінде қажет болатын кілтті сөздердің (мысалы сегун, самурай) анықтамасын жазып беріңіз,

Қ Қалыптастырушы бағалауға болатын іс-әрекеттер: Құжатнаманы қорғау кезінде дәлелдемелерді бағалау; Нақтыланған сұрақтарға жауаптарға баға беру;

Сыныптастарының жұптық жұмысы кезінде қойылған сұрақтың сапасын бағалау;

Алдыңғы сабақта меңгерген ақпараттарын тиімді қолдану дәрежесін бағалау;

Токугава сегунатының басқару жүйесі: http://www.nakasendoway.com

/?page_id=1035 Токугава Иэясудің өмір жолдары:

http://www.willamette.edu/~rlo ftus/H381TokuPolControls.ht m

Жапония тарихының очерктері. Токугава Иэясуден Хасимото Рютароға дейін Владивосток 2008

Токугава сегунаты. Эдо дәуірі http://joysakh.narod.ru/docs/tse g.htm -

Носков В.В., Т.П.Андреевская. Всеобщая история: 7 класс Учебник для учащихся общеобразовательных учжредений/ Носков В.В.,Т.П.Андреевская.-2-е издание Пар.28, стр.297-300

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

ІІ С Жапонияның картасын көрсетіп, сёгун институтының қалыптасуы, оқушыларға сол кезеңдегі жапон феодалдық қоғамының түрлі аспектілерімен танысуға мүмкіндік беретін, мысалы, самурайлардың рөлі туралы әңгімелеңіз.

Т Жұптарға сабақ басында талдау жүргізілген абсолютизмнің ортақ белгілерін қолданып, Жапония сегуны Токугава Иэясудің басқару кезеңіне (1600-1616 ж билік құрған) зерттеу жүргізулерін сұраңыз.

С Әрбір жұп өз зерттеулерінің нәтижесін ұсынып (мысалы, сегунның даймелердің вассалдық иеліктеріне бақылау жасауы, христиандарды қудалауы, еуропалық миссионерлер уағыздап жүрген христиандыққа тыйым салуы, шетелдіктермен барлық байланыстар мен саудаға қатаң бақылау жасалуы және т.б), осы мәселелер төңірегінде бүкіл сыныппен дискуссия өткізіңіздер.

Жапон билеушісі Токугава Иэясудің басқаруына қатысты мысалдар негізінде дөңгелек диаграммамен жұмысты қайта жүргізіңіз.

Ж/Т 4 топпен рөлдік ойын өткізіңіз. Зерттелген

4 билеушінің рөлдерін (XIV Людовик, Ұлы Петр, император Юнлэ, Токугава Иэясу сегун) топтарға бөліп беріңіз. Топтарға өзіне берілген билеушінің қаншалықты құдіретті болғандығын басқа билеушілермен салыстыра отырып, құжатнама (қысқаша портфолио)

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

дайындатыңыз.

С Әрбір жұптың ұсынған құжатнамасы, талданып, мұғалім мен басқа топтар сұрақ қояды. Талқылаудың соңында дауыс беріледі (Құжатнаманы ұсынған топ дауыс бермейді). Ең аз дауыс алған топ ары қарай пікірталасқа қатыспайды. Дауыс беру мен келесі айналымды жалғастырып, аз дауыс алған топтарды

шығарып отырыңыздар. Ең соңында қалған билеуші жеңіске жетеді.

6.3.1.2 - Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік- өкілдік және шексіз билік) ажырату

6.3.1.5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі ел билеушілерінің қызметін салыстыру

Неліктен І Карл мен ІІ Осман шексіз билеуші монарх бола алмады?

(БЫМ)/С 1649 ж. І Карлдың өлім жазасына кесілуін бейнелейтін суретті көрсетіңіз (бірақ оқушыларға сурет туралы ешқандай ақпарат бермеңіз). Сыныпта оқушыларды осы суреттегі бейнелерді қалпына келтіру үшін дәл сол күйдегі қалыпта және сондай бет әлпетіне ұқсатып тұрғызыңыз.

Ж Әр оқушыдан осы сәтте не естігенін, не көргенін, не сезінгенін, не ойлағанын сұраңыз. Осыдан кейін оқушыларға берілген суреттің шын мәнінде нені бейнелеп тұрғанын түсіндіріңіз.

Оқушыларға І Карлдың билігі тұсындағы Англияның жағдайын түсіндіріңіз. Ақпараттың мазмұны Англиядағы мекемелер мен олардың бір-біріне қатысты өкілеттіліктері, мысалы корольдің өкілеттілігі, ағылшын шіркеуінің рөлі, оның протестанттармен күресі,

Тарихи концепт:

ұқсастық пен айырмашылық

Рөлдік ойында оқушылар бір- бірінің жауабын тыңдайтындай тыныштық пен әр рөлді жете орындауы қадағалануы тиіс. Англиядағы парламенттің Франциядағы Бас штаттарға қарағанда құдіретті болғандығын, корольдің салық мәселесінде лордтардың пікірімен санасқандығы және олардың келісіміне мұқтаж болғандығына оқушылардың назарын аударыңыз. Осыған қарамастан Карл өзін билікке Құдай тағайындағандығына сеніп, Құдай таңдап алғанға қарсы шығу – опасыздық (өзіне тәж кигізу сәтінде қасиетті май жағу рәсімі) деп

санағандығына назар

1625 ж ағылшын мемлекетінің құрылымын көрсететін диаграмма

І Карлдың парламентсіз басқаруы жайлы баяндама: http://www.british-civil- wars.co.uk/glossary/personal- rule.htm

І Карлдың басқару кезеңі жайлы баяндама: http://www.bbc.co.uk/history/h istoric_figures/charles_i_king.s html

І Карл мен парламент арасындағы азамат соғысы жайлы баяндамалар: http://www.british-civil- wars.co.uk/

І Карлды өлім жазасына кесу сәті бейнеленген суреттің түпнұсқасы (пролистни

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

парламенттің рөлі, оның салық жүйесіне ішінара билік жүргізуі т.б жайлы болуы керек.

С Сыныптық талқылау жүргізіңіздер, оқушыларға Ресей, Франция және Англиядағы жағдайларды байланыстыра отырып, І Карлға Англияда абсолюттік монархияны сақтап қалу қиын болғандығын түсінуге мүмкіндік беріңіз.

Оқушыларға І Карлдың билігін сипаттайтын мәтін ұсыныңыз, оқушылардан жұпта І Карлдың (егер шексіз билеушіге айналғысы келсе) дұрыс жасамаған істерін табуын сұраңыз. Бірнеше жұптан өз пайымдауларын сынып алдында айтып, осыны бүкіл сыныппен талдауды сұраңыз.

Ж) Оқушыларға І Карлға шексіз билікті сақтап қалуға және нығайту бойынша кеңестер жазуды ұсыныңыз;

(С) Осман империясының сұлтаны ІІ Османның, оның көркем жазулы мөрінің, қолтаңбасының, садағының адырнасы, Стамбұлдағы Топкапы сарайының суреттерін көрсетіңіз. Оқушылардан бұл заттардың бір- бірімен қандай байланысы бар екендігін сұраңыз. Олардың жауабын тыңдап болған соң, суреттегі Осман империясының сұлтаны екендігін, көркем жазулы мөр оның билігінің бекітілуі, сарайы-оның сән-салтанатты үйі, ал садақтың адырнасы болжам бойынша оны тұншықтырып өлтірген құралы екендігін

түсіндіріңіз.

аударыңыздар.

Қ Кейбір оқушылардың жауабына қалыптастырушы бағалау жүргізуге болады. Оқушылар сабақ бойы өтілген материалдар бойынша білімдерін көрсетіп, корольді өлім жазасына кескен уақыттағы адамдардың не сезінгендігін нақты түсіне алуы қажет.

Сабақтың басында көрсетілетін суреттерді электронды түрде көрсетуге болады. Мұғалімнің жүргізген зерттеуінің негізінде карта мен көруге арналған дереккөздер алдын ала дайындалуы керек (пайдалы сілтемелер ресурстар тізімінде берілген).

қ Қалыптастырушы бағалауды қолдайтын іс-әрекеттер:

Топтарда талдау барысында дәлелдемелердің анағұрлым терең болуына баға беру;

страницу вниз): http://history2.professorpage.in fo/PreEnlightenment_England. htm

І Карл Стюарт http://www.youtube.com/watch

?v=psvAOHsRfIc

ІІ Османның портреті http://www.naqshbandi.org/ott omans/khalifa/s16_portrait.htm ІІ Османның қолы, мөрі (подпись) http://en.wikipedia.org/wiki/Fil e:Tughra_of_Osman_II.JPG Изображения и информация о дворце Топкапы сарайының көрінісі және ақпараттар http://topkapipalace.com/ Османның садағының адырнасы: http://www.ottomanturkishbow s.com/2012/02/some-ottoman- turkish-bow-photos- golhan.html

Осман билеушісі мен сарайы жайлы жалпы ақпарат: http://www.theottomans.org/en glish/index.asp

ІІ Османның өлтірілуіне қатысты мақала:

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Т Оқушыларға сұлтанның өлтірілгенге дейінгі аз уақыт билігі тұсындағы бөліктер көрсетілген карточкалар топтамасын таратып беріңіз.

«II Осман ауқымды Осман империясының шексіз билеушісі болды»

«Осман сұлтан өте ақылды, білімді және бірнеше тілді меңгерген»

«Сұлтанның ұлы уәзірі (бас министр) өте құдіретті болатын»

«Янычарлар артық құқыққа ие және жоғары ақылы жауынгерлер болған»

«Еркек кіндікті осман сұлтандарын таққа таласты болдырмау үшін тұншықтырып өлтірген немесе өмір бойы қамауға алған және т.б»

Сондай-ақ карточкалармен қоса 1622 ж Осман империясының аумағын көрсететін картаны, Топкапы сарайындағы түрлі ғимараттарды қолдану, соның ішінде дарға асатын орынның суреттерін ұсыныңыз.

Оқушыларға Осман сарайы, мысалы, янычарлар әскерін дайындау т.б туралы түсінік беріңіз.

С Неге ІІ Османға (реформатор ретінде) қауіп төнгендігін сыныппен талқылаңыздар.

Т Османның құлатылыуы туралы нақтыланған ақпараты бар карточкалардың екінші топтамасын таратып беріңіз:

«II Османның 1621 ж. Польшада түрік әскерлерінің жеңілуіне янычарларды (өзінің жеке сақшылары) айыптауы»

«Осман сұлтан янычарларды жаңа үлгідегі

http://blogs.forteana.org/node/1 49

Осман империясының әскери күштері және янычарлар жайлы академиялық пікірлер: http://georgetown.academia.ed u/GaborAgoston/Papers/13941 6/_Ottoman_Warfare_1453- 1826_

Осман империясының аумағы бейнеленген карта (бетті төмен түсіріп қараңыз): http://www.mideastweb.org/Mi ddle-East- Encyclopedia/ottoman.htm Янычарлар жайлы бейнематериал http://www.youtube.com/watch

?v=xWwe-DouVmg

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

тиімді әскермен ауыстыруды құпия түрде жоспарлайды»

«Сұлтанды құлатқан соң, Османның ұлы уәзірі (бас министр) өлім жазасына кесіледі»

«1622 жылдары янычарлар кедей солдаттарға айналды, олар жаңа әдістерімен жүргізілетін соғыстарға барғысы келмеді т.б»

С Османды кім өлтіруі мүмкін? (оны өлтіруге қандай жағдайлар итермелеуі мүмкін) деген сұрақ төңірегінде ойлануды ұсыныңыз және сұлтанянычарлардың әскербасыларының бұйрығымен тақтан құлатылғаннан кейінгі күні өлтірілгенін айтыңыз.

Осман импеиясының сол кезеңдегі тарихы жайлы осы оқиғалар қандай мәлімет беретіндігін талқылаңыздар. Осыған дейін Жапония мен Қытайдағы абсолютизмнің белгілерін талдау кезінде қолданылған диаграмманы көрсетіңіз.

Т Әр топқа І Карл мен ІІ Османның шексіз билеуші бола алмауының екі негізгі себебін жазуын сұраңыз. Оқушылар сәйкес келетін дәлелдерді ұсынып, өз қорытындыларын

жасауы қажет.

Дүниежүзі тарихы. Негізгі мектеп. 6 сынып

VIII бөлім. Сауда, қолөнер және әлемді игеру

Ұсынылатын алдыңғы білімдер

Оқушылар сауда, экономикалық және мәдени байланыстар бойынша алдыңғы бөлімдердегі және Қазақстан тарихындағы қарастырған

тақырыптарында алған білімдерін қолдана алады.

Контекст

Бұл бөлім оқушылардың оқиғалардың себептеріне және түрлі географиялық аймақтарда халықтарға өзгерістердің тигізетін әсеріне баға беру

тәжірибелеріне сүйенеді.

Төменде оқушыларға қажетті ғылыми тіл қамтылған тілдік мақсаттардың үлгісі берілген.

Пән бойынша оқу

мақсаттары

Тілдік мақсат

Пәнге қатысты лексика мен

терминология

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер

Оқушылар:

6.2.4.3 – картада XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыт- бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық жаңалықтардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

Оқушылар:

жазады, дауыстап оқиды, сұрақтар қояды, әлемнің өзгеруі туралы өз зерттеулерінің негізінде параграфтың қысқаша мазмұнын өңдейді және қорғайды. Тапсырманың не себепті қиын болғандығын түсіндіре алады.

Әлемді ашу, зерттеу саяхаттары, варварлар, алым-салық

Тұрғылықты халық санының өсуі/кемуі, қоршаған ортаның өзгерісі, адамдардың жаппай орын ауыстыруы, аурулардың таралуы, өсімдіктер мен жануарларды өзара алмасу, еуропалық отаршылдар, құлдар, «оқ-дәрі империялары»

Христофор Колумбтың ашуынан кейінгі алмасулар

Қысқаша мазмұнды жазу-мысалдар

Қытайлар зерттеу саяхаттарына кедергі жасады өйткені ...

Батыс Еуропада зерттеу саяхаттарының бағыты сақталды, өйткені ...

Ең маңызды фактор ... болды

Анағұрлым пайда тапқан мына адамдар ... Бәрінен айрылғандар мына адамдар ...

Сұрақтар-мысалы:

Неліктен сіз қостыңыз ...? Неліктен сіз алып тастадыңыз...? Қорғау-мысалы:

Мен мұны қостым, өйткені...

Мен мұны алып тастадым, өйткені..

Өңдеу – мысалы:

Талқылау негізінде мен мынаны өзгерткім келеді/алып тастағым келеді...

Пайымдау-мысалы

Өзгерістерге қорытынды жасау қиын, өйткені...

Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар

туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз.

Қысқаша шолу

Бұл бөлімде оқушылар Қытай императорының өз еліне еуропалық саяхатшылардың келуіне тыйым салуының және Батыс Еуропалық

саяхатшылардың Қытайға келуін жалғастыра беру себептерін салыстырады.Сондай-ақ әлемді игеруге әкелген түрлі әсерлерге баға береді.

Б = Бүкіл сыныптық жұмыс. Т = Топтық жұмыс Ж = Жеке жұмыс Қ= Қалыптастырушы бағалау.

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.4.1.2 - ортағасырлар дағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру

Ұлы Жібек жолы Шығыс пен Батысты қалай байланыстырды?

БЫМ Ұлы Жібек жолының сауда жолдарының картасын көрсетіп, бұл атаудың қайдан шыққанын түсіндіріңіз. (мұғалімге арналған ескертпеге қараңыз). Оқушыларға Ұлы Жібек жолының Алдыңғы Азия халықтарының, Кавказ, Орта Азия және Қытайдың экономикалық және мәдени байланыстарының дамуында үлкен рөл атқарғанын түсіндіріңіз. Ол мысалы, технология мен инновацияның, сондай-ақ өнер (би, музыка, бейнелеу өнері, сәулет өнері), діндер (христиан, буддизм, ислам, манихей), технологиялардың (жібектің жасалуы, оқ-дәрі, қағаз т.б) таралуына түрткі болды.

Т Сыныпты Ұлы Жібек жолының тармақтарына ұқсатып жасаңыз. (Сынып бөлмесіндегі түрлі жиһаздар мен заттар Отырар, Тараз, Сиань, Тұрфан, Самарқан, Бағдат сияқты жолдың негізгі пункттері болсын). Барлық сауда жолдары көрсетілгеніне көз жеткізіңіз. (ақпараттық ресурстар тізімінде картаға сілтеме берілген). Оқушыларды 4-5 адамнан топтарға бөліңіз. Әр топқа түрлі-түсті карточка мен Отырардағы базардан табуға болатын тауарлардың суретін беріңіз.

Топтардың міндеті Отырар базарында

Тарихи концепт: маңыздылық

Ұлы Жібек жолының атауы көнеден келе жатқан жоқ. Тарих ғылымына Ұлы Жібек жолы(Great silk road) терминін 1877 жылдың соңында атақты неміс географы Фердинанд фон Рихтгофен енгізді. Қытай елінде жасалған жібек матасы осы жолдағы ең басты тауар болғандықтан, жол осылай аталды. Содан бері осы сәтті атау адамның таңғажайып жетістіктерінің, халықтар арасындағы өзара сауданың, бір-бірімен ғылыми жетістер мен мәдени, діни құндылықтармен алмасу ұғымын беретін түсінікке айналды.

Тұрфан базарындағы тауарлардың суреттерін, кейбір тауарлар туралы жазбалар мен картаны ресурстар тізімінен табуға болады.

Бұл тапсырманы орындауда оқушыларға карта бойынша терең географиялық білімдері қажет (мысалы, піл сүйегі, леопардтар

Сайттан жібек жолы тауарларының картасын табуға болады: http://www.silkroadproject.org/Educat ion/TheSilkRoad/SilkRoadMaps/tabid/ 177/Default.aspx

Жібек жолының гүлдену және құлдырау тарихы http://www.ess.uci.edu/~oliver/silk.ht ml

Жібек жолының суреті http://www.ess.uci.edu/~oliver/silk2.ht ml#1

Ұлы Жібек жолы http://www.tarih-

begalinka.kz/kk/timetravel/silkroad/ (мәтін)

http://anatili.kazgazeta.kz/?p=17652 (мәтін)

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

сатылып жатқан тауарлардың қайдан әкелінгендігін анықтау. Әрбір топ кем дегенде 5 заттың қайдан әкелінгендігін анықтап, тауардың аты жазылған стикерді тауар шығарылған қаланың үстіне жабыстырады. (мысалы, жібек Сианьнан әкелінді).

Сыныпта келесі сұрақ төңірегінде пікірталас ұйымдастырыңыз: Орта ғасырдағы Ұлы Жібек жолының маңызы қандай?

Т Әр топқа Ұлы Жібек жолының әртүрлі бөліктерінің картасын таратып, (мысалы, отақ дін, ортақ тіл таралған географиялық аймақтарды,), әр топқа адам қызметінің түрлі саласын айқындайтын түрлі-түсті жіптер беріңіз (мысалы бір топта жасыл жіп

– дін,, көк түсті – белгілі бір тауар, қызыл түсті – өнер т.с.с).

Келесі сұрақтыталқылаңыз: «Ұлы Жібек жолымен тауар тасымалынан басқа, тағы нені таратуға болады?» Оқушылар картаны зерттей отырып, Ұлы Жібек жолының бойымен тауардан басқа тағы не таралғандығын анықтап, (мысалы, діни түсініктер, тіл), сыныптағы барлық нүктелерді бір–бірімен жіппен байланыстыруды сұраңыз.

Сыныпта пікірталас ұйымдастырыңыз. Ұлы Жібек жолының тарамдары Ескі әлеммен қалай байланыстырды?

қайдан әкелінетіндігін білу). Ресурстар тізімінде тауарлардың қайдан шығатындығын көрсететін карта ұсынылған.

Қ Оқушылардың қалыптастырушы бағалауының мүмкіндігі бар.

Топта талқылау барысында дәлелдемелердің тереңдігіне баға беру

Жеке жазбаша тапсырманы оқушылардың зерттеу және шығармашылық дағдысын дамыту үшін сыныптан тыс жұмыс ретінде беруге болады.

Келесі сілтемеде Бұхара қабырғаларының суреттерін табуға болады. http://www.mirutadelaseda.com/wp- content/uploads/2010/11/PA073743- Uzbequistan-Bukhara-Central-Asia- silk-road-ruta-seda-ark-wall-muralla- ark.jpg

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

С Ұлы Жібек жолымен байланыстардың тек саяси ғана емес, сондай-ақ мәдени, экономикалық бағытта жүргізілгенін түсіндіріңіз. Оқушыларға Бұхараның көне қабырғаларының суреттерін көрсетіп, неге Ұлы Жібек жолы бойында орналасқан қаланың көрінісі осындай екендігін сұраңыз. Моңғол ипериясы жайлы алдыңғы бөлімде алған білімдерін оқушылардың есіне түсіріңіз. Бастапқыда империяларды байланыстырған Ұлы Жібек жолы бағыттары қалайша ХІІІ ғасырда Моңғол империясының басты табыс көзіне айналғандығын түсіндіріңіз.

Ж Отырар базарын бейнелейтін суретке оралыңыз. Оқушылардың арасынан осындағы кейбір тауарларды сатушы көпесті таңдауды сұраңыз. Олардан моңғол кезеңінде осы жолмен саяхат жасау арқылы

қандай тәжірибелер жинақтағаны туралы жазбаша хабарлама жасауды сұраңыз.

6.4.1.2 - ортағасырлар дағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру

6.2.4.3 -

Қытайлықтар мен еуропалықтардың теңіз саяхаттарының айырмашылығы неде?

(БЫМ)/С Ашық жерге бормен Мин әулетінің қазынасы артылған кеменің (қазіргі қытайлардың өлшемімен ұзындығы

146 метрге дейін) сызбасын сызыңыз/белгілеңіз

Сызбаны салуда көмектесетін басқа да

Тарихи концепт: ұқсастық пен айырмашылық

Үнді мұхитынан Тынық мұхитының шығыс жағалауы мен Оңтүстік-Шығыс Азияға қосымша саяхаттарды бейнелейтін картаны алдын-ала көрсетпеңіз.

Көмекші мақалалар: http://www.pbs.org/wgbh/nova/ancien t/ancient-chinese-explorers.html

Чжен Хенің жетістіктерін зерттеу http://dummidumbwit.wordpress.com/ 2010/03/09/zheng-hes-fleet-zheng- hes-ships/

Мин әулеті кемесіндегі қазынаның есептері

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

картада XV- XVI ғғ. саяхатшылард ың негізгі бағыт- бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық жаңалықтард ың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

өлшемдер ресурстар тізімінде берілген. Оқушыларға бұл не үшін қажет екенін айтпаңыз.

Христофор Колумбтың «Санта Мария» кемесіне ұқсатып тағы бір кеменің суретін салыңыз. (кейбір мәліметтер бойынша ұзындығы 18 метрдей). Осы сызбаны дайындауға қажетті сызбалар өлшемі ресурстар тізімінде берілген. Тапсырманың мақсатын ашпаңыз, бірақ осы іс-әрекеттің қандай мағынасы бар екендігі туралы жауаптарды қолдаңыз.

С Оқушыларға әртүрлі кемелердің өлшемдерін бейнелейтін суреттерді ресурстар тізімінен көрсетіңіз. Осы кемелердің бірі Үнді мұхитымен сапар шеккен Юнлэ императордың билігі тұсындағы (1402-1424 ж.ж.) Мин әулетінің қазынасы артылған кеме, екіншісі 1492 жылы Христофор Колумбтың Солтүстік Америкаға жүзіп барған кемесі екендігін түсіндіріңіз. Бүкіл сыныппен суреттерді талдаңыздар.

Үнді мұхиты және Азияның жағалауларымен саяхат жасаған Чжен Хенің саяхаты бейнеленген картаны көрсетіңіз. (Ресурстар тізімінде картаның сілтемесі бар). Бағыттарды түсіндіру кезінде бірнеше қазіргі суреттерді қатар көрсетіңіз.(суреттер ресурстар тізімінде берілген)

Қ Қалыптастырушы бағалауды қолдайтын іс-әрекет:

Нақты жағдайға қандай нөмір беруді талқылауды тексеру;

Алдыңғы бөлімге сілтеме беру (мысалы, 8-бөлімдегі император Юнлэ туралы)

Мин саяхаттарының таласты тудыртатын сұрақ екендігін түсіну. Осы саяхаттың шексіз кеңістігі мен жетістіктері туралы автор Гэвин Мензис егжей-тегжейлі жазған. Егер осының бәрі расталса, Қытай өздерінің тамаша білімдері мен технологиясының арқасында әлемді еуропалықтардан ондаған жылдар бұрын ашты дегенді білдіреді. Осы теорияға сәйкес, Хунли императордың оқшаулануы мен оның мандариндерінің цензурасы Чжен Хенің ашуларының ресми жазбаларын жойып тастады.

Көптеген тарихшылар бұл саяхаттың маңыздылығын мойындай отырып, Чжен Хе саяхатының дәлелдерін оның конфуцийлік жаулары жойып

http://asianhistory.about.com/od/china

/p/Zheng-Hes-Treasure-Ships.htm http://www.1421exposed.com/html/fat homing.html http://books.google.co.uk/books?id=IL D_UPzMG7kC&pg=PA51&lpg=PA5 1&dq=measurements+of+Ming+Treas ure+ships&source=bl&ots=CUE79fG 4Il&sig=-QUGS- h9pL2Zl1Nz9V4Ach_jt9w&hl=en&sa

=X&ei=TUwWUM_hEMLS0QWJj4E

Q&sqi=2&ved=0CF4Q6AEwCA#v=o nepage&q=measurements%20of%20 Ming%20Treasure%20ships&f=false Колумб кемесінің өлшеміне берілген түрлі бағалар http://www.santamaria.org/vv_about_s hip.php f

Чжен Хе саяхатының бірінде Африкадан немесе Бенгалиядан Қытайға әкелінген керіктің суреті http://en.wikipedia.org/wiki/File:Yong le-Giraffe1.jpg

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Қытайлықтардың саяхаттарды жасауға шешім қабылдауының және бас тартуының себептер тізімін дайындап, таратыңыз. Себептерге әдейі ойластырылған бірнеше қате себептерді қосыңыз, мысалы

«қытайлықтарға шетелдерге сахат жасау ұнайтын» немесе «қытайлықтар әлемді жаулап алуға ұмтылды». Бірнеше жұпқа Қытайдың кемелерді жіберуге рұқсат беру және тыйым салудың себептерін басымдылығына қарай нөмірлеуді сұраңыз және бүкіл сыныппен талқылаңыздар.

С Саяхатардың орын алуы мен оған жол бермеуіне де шын мәнінде саяси немесе экономикалық себептерге байланысты деп есептейтін жұптардың жауаптарын бүкіл сыныппен талдаңыздар.

жібергенін, Мензистің әңгімелерінің негізсіз екендігін дәлелдеуде (қарама- қайшы ақпараттардың вебсайты ресурстар тізімінде берілген).

Чжен Хе саяхатының шынайылығы мәселесіне қарамастан, Мин әулетінің оқшаулану саясаты мен ішкі дамуы әлемді еуропалықтардың ашуына жол ашып берді.

Қытайлықтардың неге қазына толтырылған флотты аттандыруының мүмкін болатын себептер тізімін таратыңыз, мысалы:

«Олардың флотты жіберу себебі, басқа «варвар халықтарды» өзінің құдіреттілігімен, байлығымен, мәдениетімен таңқалдырғысы келді».
Олар «варвар халықтарға» қазыналарын сатқысы келді»
«Олар флотты варварлардан алым- салық жинап, императорға сый- сияпат әкелу үшін жіберді»
«Қытайлықтарда алыс сапарларға шыға алатын кемелерді жасау технологиясы болды».

Саяхаттарға тыйым салу себептерінің тізімдерін таратыңыз, мысалы:

«Саяхаттар өте қымбатқа түсті»
«Жаңа император және оның ескіше ойлайтын сарай

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

II Ресурстар тізімінен 1491 жылғы қытайлықтардың әлем туралы түсінігін бейнелейтін картаны көрсетіңіз. Бұл картаны сол жылдың география саласында еуропалық білімдерін көрсететін картамен салыстырыңыздар.

Сыныппен екі картаның айырмашылықтарын және оның себептерін талқылап, түсіндірме беріңіздер.

ХV-XVІ ғ саяхатшылардың бағыттарын картаға түсіру жұмыстарымен ауыстырыңыз.

Картаны пайдаланып (сілтеме ресурстар тізімінде), португалдық саяхатшы Васко да Гаманың 1498 жылғы Үндістанға, Калькуттаға саяхаты, оның тәуекелге бел буып алыс қашықтыққа жүзуі, өз тауарын

қызметшілерін варварлар қызықтырған жоқ және Қытай үшін кемелерді жіберу қажет дегенге сенбеді»

«Чжен Хе қайтыс болған императордың фавориті болатын, ал жаңа император оған сенбеді».
«Жаңа император Қытайдың құрлықтағы шекарасын қорғауға шығын шығару маңызды деп есептеді».
«Варварлардың флотилиямен саудасы жеткілікті пайда

әкелмейді»

Чжен Хе саяхатының картасы: Фернандес-Аренсто, Ф. (2009) Всемирная история, объединенное издание I стр. 507

1491 ж Еуропа және Қытай зерттеулерінің картасы: Фернандес-Аренсто, Ф. (2009) Всемирная история, объединенное издание, стр 526-527

Экологиялық алмасуларды көрсететін диаграммалар мен карталар

Фернандес-Аренсто, Ф. (2009) Всемирная история, объединенное издание I стр.570-571

Васко да Гаманың алғашқы саяхатының картасы:

6.4.1.2 - ортағасырлар дағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру

6.2.4.3 – картада XV- XVI ғасырлардағы саяхатшылард ың негізгі бағыт- бағдарларын

Португалдық сауда саясатының кезеңдерін талдау барысында келесі бөлімдерді енгізіңіз:

1502 жылы да Гама қайта оралып, қорқыту арқылы порттарды өзімен сауда жасауға мәжбүрлейді және бас тартқандарды қолға түсіреді. (Португалия 1509 жылы өзіне жіберілген Египет пен Үндістанның теңіз күштерін талқандайды).

Кейінірек, португалдық форттар тауарды сақтайтын қауіпсіз орындары бар және Португалияға жіберуге болатын негізгі сауда нүктелерінде салынды (жергілікті одақтастардың

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

белгілей отырып, Ұлы географиялық жаңалықтард ың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

құнды дәмдеуіштер мен сирек кездесетін азиялық сәнді бұйымдарға айырбастаудағы ерекше ойлары туралы әңгімелеңіз. Азиялық көпестердің өз тауарларын еуропалық сапасыз жасалған құмыраларға, маталарға, шыны және моншақтарға айырбастаудан бас тартып, португалдықтардың олардың тауарын күміске сатып алуға мәжбүр болғандығын түсіндіріңіз.

Жұппен талдау жүргізуді сұраңыз, азиялықтар португалдықтармен сауда жасаудан бас тартқанда, оларда басқа қандай жолдар болды, мысалы, азиялықтардың дегеніне көну, келесі жолы жоғары сапалы тауар әкелуге тырысу және т.б. Оқушылар өз болжамдарын айтып, бүкіл сыныппен талдау жүргізсін, содан соң Үнді мұхиты арқылы сауда жасаған араб, үнді, қытай және басқа да саудагерлерден португалдықтардың айырмашылығы күш қолдануға шешім қабылдауы болғанын әңгімелеңіз. Португалияның сауда саясатының кезеңдерін түсіндіруде Үнді мұхитындағы сауда жолдары картасын қолданыңыз (карта ресурстар тізімінде берілген).

Карта арқылы португалдықтардың пайдаға кенелу үшін күш қолдану әдісіне сүйеніп, басқа да еуропалықтармен бәсекеге түскендігін түсіндіріңіз.

ішінара қолдауымен) .

Соңында тауарларды Еуропаға мол пайдамен сататындай және тек португалдық саудагерлер ғана тауарды сатып алатындай португалдықтар саудаға монополия алуға тырысты.

Өздері сауда жасап отырған халықты христиан дініне қарату үшін христиан миссионерлерін алып келді.

Алдыңғы тақырыпта алған білімдеріне сілтеме жасау;

Еуропалық саяхатшылардың зерттеу саяхаттары туралы болжамдарды қабылдай алу;

Құбылыстың кең ауқымдылығынан әлемді ашуға ықпал еткен

http://ambassadors.net/archives/issue1 9/profile.htm

История средних веков М.: Высшая школа 1977 г. п/р С.Д.Сказкина – (стр.33-48)

«Колумбтың ашуларынан кейінгі алмасулар» Америка мен Ескі Дүниенің арасында өсімдіктер, жануарлар, ауру түрлерінің алмасуын атауда қолданылатын терминдер жайлы академиядық жазба: http://www.economics.harvard.edu/fac ulty/nunn/files/Nunn_Qian_JEP_2010. pdf

Карта обмена Колумба: http://jb-

hdnp.org/Sarver/Maps/ah02_columbia nexchangem.jpg

Л.Н.Алексашкина. – М. : Мнемозина, 2012. Пар.25. стр. 185

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

Оқушыларға жұпта Венн диаграммасын салып, бір шеңберге «1502 жылы португалдықтардың сауда жасағылары келген адамдармен қарым-қатынасын», екінші шеңберге 1405 ж мен 1434 ж арасындағы қытайлықтар мен олардың флотының варварларға қарым-қатынасын орналастыруды сұраңыз.

Португалдықтар мен қытайлықтардың аталмыш мемлекеттердің жергілікті халықтарына байланысты қатынасын зерттеген соң, диаграммадағы сәйкес шеңберлердегі қарым-қатынас пен іс- әрекеттерді сипаттайтын сөздерді жазуды ұсыныңыз.

С Сыныппен талдау жүргізіп, оқушылардан қытайлық және португалдық саясаттың ұқсастығы мен айырмашылығына қатысты өз пікірлерін білдіріп, келесі сұраққа жауап беруді өтініңіз: Неліктен Батыс Еуропа өз зерттеу саяхаттарында табандылық көрсетті?

жағдайдарды толық зерттеп шығу мүмкін емес. Мұғалім өте маңызды өзгерістерді өзі бөліп көрсетеді немесе топтарға өздігінен таңдау жасауға мүмкіндік беріп, олардың таңдауында маңызды өзгерістердің болуын қадағалайды. Веб-зерттеу жүргізуге болады. Оқушыларға сараптау жасауда бір-біріндегі картаның көшірмесі қажет болады.

Қ Қалыптастырушы бағалауды қолдайтын іс-әрекеттер:

Венн диаграммасы тапсырмасын орындау кезіндегі талдаудың сапасын тексеру;

Топтағы жекелеген оқушылардың зерттеулерін тексеру;

Зерттеу аймағындағы ең маңызды өзгерістер туралы топтың шығарған қорытындысы мен таңдауларын бағалау;

Алдыңғы тақырыптарға сілтеме жасауды бағалау;

Зерттелген бөлімдерді бағандарға орнатудағы шешімі мен талдаудың тереңдігін бағалау

6.2.4.3 –

Ұлы географиялық ашулар әлемді қалай

Тарихи концепт: өзгеріс пен

Фернандес-Аренсто, Ф. (2009)

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

картада XV- XVI

ғасырлардағы саяхатшылард ың негізгі бағыт- бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық жаңалықтард ың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау;

6.3.2.7 -

«отаршылдық саясат» ұғымын түсіндіру (Испания және Португалиян ың жаулап алуының мысалында)

өзгертті?

Т Оқушыларды топтарға бөліп, географиялық ашулардың нәтижесінде әлемде орын алған өзгерістер туралы өз болжамдарын ортаға салуға ұсыныңыз. Алдыңғы сабақтағы зерттеу жұмысында бірге жұмыс жасаған оқушылардың бір топта болмауына назар аударыңыз. Әрбір топтың әлемді ашудан соңғы өзгерістерді тұжырымдауда өз зерттеулерін қолдану қажеттігін түсіндіріңіз.

Ж Бүкілсыныптық талқылау кезінде әр топ өз түйіндемесін ортаға салып, оқуды сұраңыз, қалған оқушылар мұқият тыңдаулары тиіс.

Ж Оқып болған соң, басқа оқушылардың пікірін тыңдап, тыңдаған мәліметтері бойынша сұрақ қоюға уақыт бөліңіз.

Барлық тұжырымдарды оқып болған соң, топтарға жасаған түйіндемелерін өңдеуге уақыт беріңіз, осы жерде оларға арнайы шарт қойыңыз, ең маңыздыларды қалдырып түйіндемені жартысына дейін қысқарту керектігін айтыңыз. Жоғарыда сипатталған тапсырманы қайталаңыздар.

Т Оқушыларға географиялық ашулардың нәтижесінде орын алған жаһандық өзгерістер, мысалы, сауда құрылымының өзгеруі, кейбір аудандарда тұрғындардың санының күрт азаюы немесе көбеюі

сабақтастық

Ойланудың жылдамдығын арттыру және топтардың арасында бәсекелестік сезімін туындату үшін өз қорытындыларын өңдеуге арналған уақытты шектеп беріңіз.

Қ Қалыптастырушы бағалауды қолдайтын іс-әрекеттер:

Жеке оқушылардың басқа топтың мүшелерімен өзара әрекетін тексеру; Топтардың дәлелдерді таңдауы және қорытынды жасауын бағалау;

Өтілген тақырыптарға сілтемелердің бар болуы;

Жеке оқушының сұрақтар құрастыру және пікірсайыстарға қатысу қабілетін бағалау;

Неліктен ұзақ уақыт өтіп, көптеген оқиғалар орын алғаннан кейін өзгерістерге қорытынды жасау қиын деген сұрақты талқылау барысында дәлелдерді бағалау;

Всемирная история, объединенное издание I , стр.531-625

Стерн,П.Н.. (et al) (2010) Мировые цивилизации: Глобальный опыт, объединенное издание, стр. 466-485, 522-571 и 600-623

МакНил, В.Х. (1996) История человеческого сообщества, стр 416- 444

Континенттерде тарихтың өз жолымен дамуының бүтіндей бұзылуы;

Ежелгі өркениеттің көптеген ошақтарының қирауы;

Халықтар капиталистік нарыққа күшпен тартылды;

Байырғы тұрғындар санының қысқаруы;

Еуропаға картоп, қызанақ, темекі, дәмдеуіш дақылдар әкелінді;

Әлем туралы білімдері барынша кеңейді;

Басқа материктер мен ондағы халықтар туралы соқыр сенім мен жалған түсініктерін жоққа шығарды;

Шаруашылықта капиталистік қатынастың қалыптасуын тездетті; Ғылыми білімнің кеңеюі Еуропада сауда мен өнеркәсіптің тез дамуына түрткі боуы, қаржы жүйесінің банк

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

(мысалы, Американың байырғы тұрғындары), қоршаған ортадағы өзгерістер, аурулардың таралуы, жануарлар және өсімдіктер дүниесімен алмасу (мысалы, темекінің Еуразиядан Солтүстік пен Оңтүстік Америкаға, жылқының Еуропадан Америкаға және жүгерінің Қытайдан Америкаға, еуропалық оқ-дәрілі империялардың көбеюі, халықтардың жаппай қоныс аударуы (мысалы, еуропалық отаршылдардың әлемнің барлық түкпіріне, африкалық құлдардың Америкаға және т.б), діндердің таралуы (мысалы, христиандықтың және т.б) туралы мәліметтер беріңіз.

Әрбір топтарға осы тақырыптардың біріне зерттеу жүргізуді ұсыныңыз:

Әлеуметтік саладағы өзгерістер
Саяси саладағы өзгерістер
Экономика саласындағы өзгерістер
Мәдени саладағы өзгерістер Оқушылар ұлы географиялық ашулар нәтижесінде орын алған өзгерістер бойынша алғашқы зерттеулеріндегі болжамдарын толықтыруы керек.

Әрбір жеке карточкаға ең маңызды өзгерістер бойынша тұжырымын көрсетеді (бір карточкаға бір өзгеріс)

Т. Топтардан карточкаларды парақтағы

«плюс» және «минус» бағанның біріне орналастыруға шешім қабылдауды және

Мұғалім отарлық жүйенің құрылуына назар аударып, «отар», «метрополия»,

«отарлық жүйе», «отарлық саясат»,

«конкистадор» ұғымдарының мағынасын түсіндіруі қажет.

Саяси саладағы өзгерістерді зерттеумен айналысатын топқа

«Конкистадорлар» бейнематериалын көруді ұсыныңыз және отарлық жүйенің Оңтүстік пен Орталық Американың байырғы халықтарына әсерін түсіну мақсатында бейнематериал бойынша мұғалімнің құрастырған сұрақтарына жауап беруін сұраңыз.

ісі және несие сияқты жаңа формаларының қалыптасуы.

Бағындырылған халықтардың аяусыз құлдыққа салынуы, құлдық үшін жаралу және қырылу;

Еуропа елдеріндегі өнеркәсіп иелерінің және көпестердің баюы; Негізгі сауда жолдарының Жерорта теңізінен Атлант мұхитына қарай жылжуы;

Шаруашылықтағы капиталистік қатынастың қалыптасуын жылдамдатты.

Конкистадоры https://www.yotube.com/watch?v=YF OBASLmmBA

Оқу мақсаттары

Ұсынылатын оқыту іс-әрекеттері

Мұғалімге арналған ескертпелер

Оқыту ресурстары

өздерінің таңдауын дәлелдеуді сұраңыз.

Бұл кезде еуропалықтардың және бағындырылған халықтардың көзқарасын есепке алыңыздар. Ұзақ мерзімді салдарға әкеп соқтырған өзгерістер туралы ой түйіндеп, қорытынды жасаңыздар.

Дүниежүзі тарихы Негізгі мектеп 6 сынып
IX Бөлім. Қайта Өрлеу дәуірі
Ұсынылатын алдыңғы білімдер
Оқушылар бұған дейін оқытылған белгілі бір географиялық факторлардың жиынтығы орасан зор мәдени және зияткерлік өзгерістерге әкелген кезеңдерді еске түсіру қажет болады (мысалы, ислам дінінің пайда болуы). Оқушылар себеп және өзгерістер тұжырымдамалары туралы өз түсініктерін дамыта түсуді жалғастырады.
Контекст
Бұл бөлім алдыңғы бөлімдерде қарастырылған белгілі бір факторлардың жиынтығы белгілі бір орында және белгілі бір уақытта орасан зор мәдени және зияткерлік өзгерістерге қалай әкелуі мүмкіндігіне негізделеді (мысалы- ислам дінінің пайда болуы). Оқушылар себеп және өзгерістер тұжырымдамалары туралы өз түсініктерін дамыта түсуді жалғастырады.
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Пән бойынша оқыту мақсаттары	Тілдік мақсаттар	Пәндік лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
Оқушылар орындай алады: 6.2.2.3 - Антикалық мәдениет пен байланыс орнату арқылы Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін (бейнелеу, мүсін өнері) сипаттау 6.2.3.2 гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің	Оқушылар өз пікірлерін жұппен және сыныппен келесі сұрақты қарастыру арқылы талқылай алады: 1300 және 1500 жылдар аралығында еуропалық көркем сурет өнері қалай өзгерді?	Қайта өрлеу, Византия, Шығыс Рим империясы, Ортағасырлық Еуропа, Еуропалық Қайта Өрлеу, Ренессанс, перспектива, шынайылылық, нимб (нұр, сәуле), путти, нақыш, утопия,.	Бұл сурет менде мынадай сезім тудырды ..... Суретші мені мыналар арқылы.......................................................... бұндай нәрселерді сезінуге мәжбүр етті. Суретші суретті....................................... арқасында шындыққа жақын етіп жасады. Мен бұл сурет......... кезеңге дейін\кейін салынған деп санаймын. Қайта өрлеу себебі.......... Екі суреттің арасындағы ұқсастық пен айырмашылық.................

дамуына ықпалын анықтау				Суретшілер көрерменді.......... сезінуге мәжбүр етуге тырысты. Өнерде 200 жылда жүзеге асқан өзгерістер................ Бұл суретте басқа суретпен байланысы бар, себебі.............
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз
Қысқаша шолу
Бұл бөлімде Византия, Ортағасырлық Еуропа және Қайта Өрлеу дәуіріндегі Еуропаның суреттері салыстырылады, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары анықталады. Бұл жағдай сурет өнерінің Қайта Өрлеу дәуірінде Италияда осындай негізде (өмірдің басқа аспектілерімен қатар) дамығанын түсінуіне жол ашады. Соңында Еуропаның Қайта Өрлеу дәуіріндегі суреттер сол кезеңде үнді өнеріне еуропалық өнер қалай әсер еткендігін түсіну үшін моғолдық Үндістанның суреттерімен салыстырылады. Кейінірек Византия, орта ғасырлық және Қайта Өрлеу дәуіріндегі Еуропа, сонымен қатар Ұлы Моғолдардың Үндістан елдерінің бейнелеу өнері арасындағы байланысты көрсететін сурет көрмесі жасалатын болады.
С = бүкіл сыныптың жұмысы Т = топтық жұмыс Ж = жеке жұмыс қ = қалыптастырушы бағалауды қолда
Оқыту мақсаттары	Сабақта қолдануға ұсынылатын іс-	Мұғалімге (пәнді оқыту бойынша)	Оқыту ресурстары

6.2.2.3 - Антикалық мәдениетпен байланыс орнату арқылы Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін (бейнелеу, мүсін өнері) сипаттау

6.2.3.2

гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын анықтау

Қайта өрлеу дәуірі өнердің дамуын қалай өзгерді?

(БЫМ) Оқушыларға оқу ресурстары бөлімінде ұсынылған неміс қайта өрлеу дәуірінің өкілі Грюнвальдтің Христосты крестке керу бейнеленген суретін көрсетіңіз. Оқушылар тыныш жағдайда суретке назар салып қарасын. Оны зерттей отырып, дәптерлеріне өздерінің бойында қандай сезімдер пайда болғанын жазып отырулары тиіс.

С Сұрақ қойыңыз: «Суретші сізде сезім тудыруға қалай қолжеткізді?». Бұл сұрақты жұппен талқылауды сұраңыз.

Оқушылар өздерінде қандай сезімдер пайда болғанын айтсын. Сіз оқушылардың жауаптарын тақтаға жазып отырыңыз.

С Сұрақтарға берілген жауаптарды талқылаңыздар.

Суретшіге суретті өмірдегідей бейнелеу қиын ба?

«Перспектива» ұғымын түсіндіру. Оқушылардың назарын суреттің «артқы фонына» аударыңыз және суреттер тегіс салынбағанына, көлемді салынған, онда барлық заттар кенеппен бір деңгейде орналасқан сияқты көрінетіндігін түсіндіріңіз. Мұнымен суретші өмір көрінісін бейнелеуге тырысты.

Суреттің Германияда қайта өрлеу дәуірінде (бұл «қайта өмірге келу» деген мағынаны білдіреді) аяқталғанын және Еуропадағы үлкен үзілістерді, бұл кезде суреттер неғұрлым шынайы бола бастағанын

Тарихи концепт: өзгеріс және сабақтастық

Суретші көрермендердің сезімдерін қалай оятқандығын талқылағаннан кейін, оқушылардың суреттегі адамның қиналысын түсінуі үшін Христостың денесінде бұлшықеттері мен сіңірлері қалай ширығып тұрғанын, оларға күш түсіп тұрғанын байқағандықтарына көзжеткізіңіз.

Сонымен қатар суретте адамның жанқиналысын айқындау үшін саусақтары боялған. Бұл Христостың аса қиналып ауырған бейнелерінің бірі, оның терісі жараларға толы. Сонымен бірге, суретші адамның ауруын айқын түрде көрсету үшін саусақтарды бояуға бояу сияқты әдістерді пайдаланды. Бұл Қайта өрлеу дәуіріндегі терісі жарақаттанған Христостың ең күйзеліске толы бейнесі болып табылады.

«Қайта өрлеу» тақырыбы бойынша 9- карточкадан ромб құрастыру .

Кәсіби суретшілер

Суретшілер бейненің тереңдігіне қолжеткізу үшін перспективалы суреттеуге тырысты. Олар адамдардың нобайларын дәлдікпен салып, жаттығып өз жұмыстарына алдын-ала мұқият дайындалды,

Адам анатомиясын зерттеуге (адам мүрдесін зерттеуге мүмкіндігі туындаған) байланысты адам денесі туралы көбірек белгілі бола бастады. Бұл суреттер мен

Қайта өрлеу дәуірінің Христосты керу суреттері : http://www.canvaz.com/g/Grune wald- Matthias/Isenheim%20Altarpiece

%20-%20The%20Crucifixion.jpg Қайта өрлеу дәуірінің әулие Мария және бала Христос суреті 1500:

http://uploads0.wikipaintings.org/ images/pietro-

perugino/madonna-with-child- 1500.jpg

Ортағасырлық әулие Мария және бала Христос суреті 1300: http://www.metmuseum.org/toah/ works-of-art/2004.442 Ортағасырлық Христосты керу суреттері: http://rjosephhoffmann.files.word press.com/2010/06/crucifiction- of-our-lord.jpg

Византиялық Христосты керу суреті 8 ғасыр:

http://wwwdelivery.superstock.co m/WI/223/4069/PreviewComp/S uperStock_4069-5186.jpg Леонардо да Винчи Мона Лиза http://www.youtube.com/watch? v=a0dNWCWW1UA

Рафаэль Санти http://www.youtube.com/watch? v=Qp9cpOhiiq4

БЫМ/С Оқыту ресурстарында ұсынылған Ұлыбританиялық Бірінші Яковтың суретін және Ұлы Моғол императоры Джехангирдің сопылық шейх және осман сұлтаны Бірінші Яковты (еденде өтініш білдіріп отырған қалыпта) қабылдау суретін көрсетіңіз.

Ж Оқушылардан суреттерді мұқият қарауды және бойларында қандай сезім пайда болғандығын сұраңыз. Осыдан кейін оқушылар төмендегі сұрақтарды жұппен талдайды:

суреттерді көре отырып не сезіндіңіздер ;
олардың пікірінше суреттер нені бейнелеуі тиіс;

Б Үстелге суреттерді орналастырыңыз. Оқушыларға жұппен алдында талқыланған мәселелерге түсініктемелер беруді сұраңыз. Суреттердің бөліктеріне назар аудара отырып, суреттің жасырын мағынасын түсіндіру барысында суреттің жасырын мағынасын мұғалімге арналған бөліктегі ақпараттарды қолданыңыз.

«Берілген екі суретті тамашалай отырып еуропалық бейнелеу өнер ренессансы Үндістанның Ұлы Моғолдық бейнелеу өнеріне әсер еткендігін қалай түсіне аламыз?» деген сұрақты талқылаңыз.

Т Ұсынылған ресурстардан Қайта өрлеу дәуірінің және Моғолдардың түрлі-түсті суреттерін жүктеп алып оқушыларға таратыңыз. Топтардан суреттердің қайсысы

Ұсынылған ресурстардағы суреттер мен қосымшалар қолданылу мүмкіндігін арттыру үшін

Power Point көрсетіліміне салынуы мүмкін.

I Яковтың суреті мен сарай суреті бойынша жазбалар

I Яковтың суреті Ұлыбританияда жасалды. Оны 1606 жылы құдіретті моғолдық Үндістанның императорына ағылшын елшісі сыйға тартты. Суретте Яков кез- келген билеушімен құқығы тең құдіретті және ұлы монарх ретінде бейнеленген.
Моғолдардың сарай суретшісі салған екінші суретте ешқашан болмаған оқиға бейнеленген.
Суретші император Джехангирдің ұлылығын айшықтай түсу үшін тақ үстінде, басында нимбалы тәжбен бейнелеген. Ол мұсылмандық діни көшбасшыларды (сопылық шейхты) қошеметтеп тұр және осы арқылы өзі үшін ислам дінінің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді
Осымен бір уақытта ол аяғының астында өзіне құрмет көрсетуге тырысып жатқан билеушілерді елемеуде.
Шындығында Бірінші Яков та,

Бірінші Яковтың 1606 жылғы суреті: http://en.wikipedia.org/wiki/File: James_I,_VI_by_John_de_Critz,

_c.1606..png

Император Джехангир Бірінші Яковпен және путтимен бірге

http://www.artoflegendindia.com

/popup_image.php?pID=3990&ty pe=jpg

Әулие Марияның қайта өрлеу дәуірінің 1600ж. Эль Греко жасаған Еуропалық суреті : http://www.wikipaintings.org/en/ el-greco/virgin-mary Қолына Әулие Марияның суретін ұстаған басында нимбасы бар император Джехангир: http://www.indhistory.com/jahan gir.html

Ганс Гольбейн 1530ж. жазған Қайта өрлеу дәуірінің Елшілер атауымен белгілі Еуропа соты суреті, глобустарды бейнелейді: http://www.wga.hu/art/h/holbein/ hans_y/1535a/1ambassa.jpg Үлкен нимбамен глобуста тұрған император Джехангир: http://www.wga.hu/art/h/holbein/ hans_y/1535a/1ambassa.jpg Херувимы в Европе эпохи

еуропалық, қайсысы моғолдық екенін анықтауды сұраңыз және неге олай анықтағандықтарын түсіндіруді сұраңыз.

Т Топтардан төмендегі критерийлерге сәйкес кестені толтыра отырып суреттердің ортақ белгілерін анықтауды сұраңыз:

Сурет атауы
Перспективасы (сәуле мен көлеңкенің үйлесімділігі немесе оның жоқтығы) 3.Сюжеттің сипаты (зайырлы әлде діни) 4.Суреттің бөлшектерін талдау (нимба, путти)

5.Реализмнің деңгейі

К Бүкіл сыныппен Моғолдар мен Қайта өрлеу дәуірінің бейнелеу өнерін талқылаңыздар.

«Ұлы Моғолдар империясының суретшілері гуманизм идеяларын қалай түсінді?» тақырыбында мини-эссе жазу тапсырмасын ұсыныңыз.

Осман империясының сұлтаны да ешқашан Үндістанда болмаған.

Қайта өрлеу дәуірі мен моғолдық бейнелеу өнері арасындағы байланыстар. Мұғалім ақпаратты түсіндіру үшін қолдана алады:

Қолда бар мәліметтер бойынша моғолдар өнері Еуропаға қайта өрлеу дәуірі кезеңінде жетті.
1580 жылы император Джехангирдің әкесі Акбар иезуиттік миссионерлердің соңынан онтүстік Үндістандағы португалдық Гоаға жіберілді, оған еуропалық өнер үлгілері сыйға тартылды.
Акбар өте көп діни суреттер мен статуялар көрді, суреттердегі реализм мен көрініске таңданды. (тіпті өзінің сарайындағы суретшілер неғұрлым жақсы дайындықта болса да).
Акбар өзінің суретшілеріне еуропалық өнер туындыларының бөлшектерінің көшірмелерін жасауға және оларды өзінің миниатюралық суреттеріне қосуды бұйырды.

Возрождения (путти) Рафаэля: http://www.lyons.co.uk/Raphael/i mages/cherubs.jpg

Император Джехангир, стоящий на глобусе с нимбом и путти стреляющих в бедных: http://www.exoticindiaart.com/ar timages/shootingpoverty_sm.jpg Могольский ангел

путешествующий между Ниневехом и Экбатаной: http://legendamajor.files.wordpre ss.com/2009/07/archange- raphael8.jpg?w=450

Ангел эпохи Возрождения в Европе: http://www.printfection.com/italo philes/Angel-1/_s_81759 Академическое резюме по могольской живописи: http://www.learn.columbia.edu/c ourses/indianart//pdf/mughal_mi niature_okada.pdf

Эпоха Возрождения http://www.youtube.com/watch? v=reeXHkLwwYA

Леонардо Да Винчи http://www.youtube.com/watch? v=X7HwDyxF3l4

6.2.3.2 -

гуманистік идеялардың ортағасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын анықтау

6.2.2.4 -

Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау

Шығыстағы Ренессанс әлемдік мәдениетті қалай байытты? (Ұлықбек, Әлішер Науаи, Бабыр)

(БЫМ)/С Шығыс Ренессанс дәуірі өкілдерінің үлесін көрсететін суреттерді көрсетіңіз (Ұлықбек обсерваториясы, ақындар мен философтардың еңбектері) және «Шығыс ренессансы» ұғымына анықтама беріңіз.

(Т) Оқушыларды топтарға бөліңіз және Шығыс ренессансы өкілдерінің бірінің маңызды еңбектеріне арналған флайер жасауды сұраңыз. (Ұлықбек, Әлішер Науаи, Бабур).

Т/С .Топтардың жұмыстарын бағалау критерийлері:

Ақпараттың нақтылығы
Тақырыптың ашылу деңгейі (ШР өкілі қызметінің барлық салаларын қамту)
ШР өкілі әрекетіне гуманизм идеяларының әсерін анықтау
Уақыт регламенті

Топтардан таныстырылған флайерлерге дауыс беруді сұраңыз.

Тақырып бойынша «синквейн» жаздырыңыз

Тарихи концепт: маңыздылық

Қ Қалыптастырушы бағалауға мүмкіндік беретін әрекет:

Мәдениеттер байланысын дәлелдеу және флайер үшін таңдалып алынған жұмыстарды бағалау

Дауыс беру барысында аргументтердің тереңдігін атап өту.

Мұғалім үшін қосымша мәліметтер:

«Шығыс Ренессанс» атты мәдени- тарихи феномен соңына дейін зерттелмеген, және ғылымдарда осы ұғым туралы әр түрлі пікірлер бар. Алғаш рет Шығыс Ренессанс туралы мәселені 1930-жылдарында кейбір зерттеушілер қозғаған. Көп жағдайда бұл терминді Азияда шығыс өнеріндегі мәдениеттің дамуын белгілеуге пайдаланады. 15-16 ғасырларда Әмір Темір ұрпақтарының мемлекеттеріндегі мәдени өркендеуді белгілеу үшін осы терминді пайдаланған орынды. Осы тақырыптың негізгі есімдері: ғалым Ұлықбек, ақын Науаи, әмірші Бабұр жатады.

Шығыстың Қайта өлеу дәуірінің Батыспен салыстырғанда, бірнеше айырмашылықтарды атап өтуге

Рутенбург В.И. Титаны Возрождения. М.: Наука, 1991. – 138 с.

Хачатурян В.М. История мировых цивилизаций с древнейших времен до конца ХХ века. 10-11 кл.: Пособие для общеобразоват. учеб. заведений / Под ред. В.И. Уколовой. – М.: Дрофа, 2002. – 512 с.: карт.

Понятие Восточного Ренессанса http://bookucheba.com/istoriya- filosofii/ponyatie-renessans- problema-vostochnogo-13319.html

Вокруг света. Улугбек: астроном и шахид http://www.vokrugsveta.ru/telegraph

/history/350/

Биография Улугбека https://slovari.yandex.ru/~%d0%ba

%d0%bd%d0%b8%d0%b3%d0%b8

/%d0%90%d1%81%d1%82%d1%8

0%d0%be%d0%bd%d0%be%d0%b c%d1%8b/%d0%a3%d0%bb%d1% 83%d0%b3%d0%b1%d0%b5%d0%

ba/

Обсерватория Улугбека http://www.advantour.com/rus/uzbe kistan/samarkand/observatory.htm https://www.youtube.com/watch?v=

болады. Олар:

1) Ауқымы аз болды

2) Орта ғасырды мойындамауы болған жоқ

3) Көбінесе әдебиет және ғылым салаларында орын алды

4) Араб ғалымдарынығ еңбектеріне сүйінген.

ri712_Ai3H8

Афоризмы, цитаты, высказывания Навои Алишер

http://aphorism-citation.ru/index/0- 362

Поэзия Алишера Навои http://wisdomcode.info/ru/poetry/aut hors/55183.html

Биография Алишера Навои http://www.people.su/4520 https://www.youtube.com/watch?v= A2Bo4nCNCLE

Бабур. Библиотека http://www.nnre.ru/istorija/velikie_ mogoly_potomki_chingishana_i_ta merlana/p2.php

Бабур.Энциклопедия Кругосвет http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya

/BABUR.html

Захириддин Мухаммад Бабур: полководец, политик, поэт http://www.advantour.com/rus/uzbe kistan/culture/literature/babur.htm

"Бабур-наме"

Произведение Захириддина Мухаммед Бабура http://www.orexca.com/rus/babur_n

				ame.shtml Моголы Индии Империя войнов https://www.youtube.com/watch?v= p6WMvXdnFEI
Дүниежүзі тарихы Негізгі мектеп 6 сынып
X Бөлім. Реформация
Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.
Оқушылар ислам дінінің қалыптасуы мен таралуы, крест жорықтары, діннің таралуының түрлі жолдарын және бұл үрдістерге түрлі реакциялар туралы білімдерін еске түсіреді және толықтырады.
Контекст
Бұл бөлім алдыңғы бөлімге негізделеді: діннің қоғам дамуына әсері; ғылым мен мәдениеттегі өзгерістер мен себептерді зерттеу жалғастырылады.
Оқушыларға арналған ғылыми/академиялық тілде жазылған тілдік мақсаттардың үлгісі төменде беріліп отыр.
Пән бойынша оқыту мақсаттары	Пән бойынша оқыту мақсаттары	Пән бойынша оқыту мақсаттары	Пән бойынша оқыту мақсаттары
Оқушылар орындай алады: 6.2.1.1 - адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі діннің рөлінің өзгеру себептерін анықтау	Оқушылар орындай алады: Еуропадағы протестанттық Реформация тақырыбында мәтін оқи алады, (жұппен) негізгі мәселерді анықтап астын сызады, түрлі-түсті шартты белгілерді қолданады, қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді себептерді ажырата алады, осы ақпараттарды сыныптық талқылауда қолдана алады	Реформация, протестант, католик, гуманизм, римдік-католиктік шіркеу, иезуиттер ордені, пилигрим, раковина, цензор, әулие, Папа, монах, монах әйел, целибат, иезуит, еретик, кальвинизм, лютерандық шіркеу, протестантизм, индульгенция, инквизиция, контрреформация.	Менің ойымша Реформация дәуірінде Х ғасыр бетбұрыстық кезең болды себебі..... X ғасыр Реформация дәуірінің қысқамерзімді салдары болды себебі....... X ғасыр Реформация дәуірінің ортамерзімді салдары болды себебі......... X ғасыр Реформация дәуірінің ұзақмерзімді салдары болды себебі......... Реформация Жапония тұрғындарына әсер етті себебі...… Менің ойымша бұл екі фактор өзара байланысты себебі.... Мен өз пікірімді өзгерттім себебі...... …

Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар

туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз

Қысқаша шолу

Бұл бөлім римдік-католиктік шіркеудің қарапайым еуропалық тұрғындарға әсерін және Еуропаны Мартин Лютер атты неміс монахы

ұйымдастырған шіркеуге қарсылық қалай өзгерткенін қарастырады.

С = бүкіл сыныптың жұмысы Т = топтық жұмыс Ж = жеке жұмыс қ = қалыптастырушы бағалауды қолда

Оқыту мақсаттары	Сабақта қолдануға ұсынылатын іс-әрекет Виттенберг түрлері	Мұғалімге (пәнді оқыту бойынша) ескертпелер			Оқыту ресурстары
6.2.1.1 - адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің өзгеру себептерін анықтау 6.2.1.2 - тарихи процестердің контекстінде «гуманизм», «реформация », «протестантиз м, «лютеранство », «кальвинизм»	Мартин Лютердің наразылығы Еуропаны қалай өзгертті? К Римдегі әулие Петр алаңын, әулие Петр соборының интерьерін және оның күмбезінен көрінетін көріністердің панорамалық фотосуреттерін көрсетіңіз (сілтемелер ұсынылған ресурстарда берілген) . Оқушыларға ғимараттың атауын айтпай тұрып қандай әсер алғандықтарын сұраңыз. Собордың Еуропада XVI ғасырда Рим католиктік шіркеуінің басында тұрған итальяндық папалардың және үйленбеуге ант берген епископтардың басқарушыларының, дін қызметкерлерінің , монахтардың және монах әйелдердің ірі қайырымдылық көмектерінің нәтижесінде жиналған және индульгенцияларды сату арқылы жиналған қаржыға салынғанын түсіндіріңіз. Оқушылардың зерттеу жұмыстары шіркеу дағдарысының себептерін анықтауына негізделеді.	Тарихи концепт: өзгеріс және сабақтастық Католик шіркеуінің көбінесе индульгенцияларды сату арқылы түскен сән-салтанаты мен байлығын көрсету. Әсіресе оқушылардың назарын индульгенцияларды сату идеясы - қарапайым адамдардың сеніміне зиян келтіргеніне аудару. Деректермен жұмыс: Бос кесте: өзгеріссіз дүниетаным- адам, дәстүр, шіркеудің екіжүзділігі, Папаның беделінің түсуі Карточкалар- фактілер Оқушыларға бос кестені тарату			Мартин Лютердің 95 тезисі http://www.reformed.org.ua/2/31/L uther История средних веков М.: Высшая школа 1977 г. п/р С.Д.Сказкина (стр.48-82, стр.90- 105) http://el.kz/m/articles/view/content- 4077 Римдегі Әулие Петр базиликасының ішкі бұйымдарының панорамалық суреттері: http://www.360cities.net/image/201 1-05-18-13-54-vatican-st-peter- high-resolution#1372.05,- 78.54,110.0 Римдегі Әулие Петр алаңының
			қатысушылар	мақсаттар

Оқыту мақсаттары

Сабақта қолдануға ұсынылатын іс-әрекет Виттенберг түрлері

Мұғалімге (пәнді оқыту бойынша) ескертпелер

Оқыту ресурстары

«контрреформ ация»,

«иезуиттер ордені» ұғымдарын түсіндіру

Т 1517 жылы өзінің Рим католиктік шіркеуінен көрген қиянаттарына қарсылығын шеге мен балғаның көмегімен Германиядағы Виттенберг соборына шегелеп жатқан Мартин Лютердің суретін көрсетіңіз. Мартин Лютердің тезистерін таратыңыз және Лютер неге қарсылық көрсеткенін анықтап белгілеуді ұсыныңыз

Сынпып оқушыларын орта ғасырлық түрлі әлеуметтік таптарға бөліну белгілеріне орай топтарға бөліңіз және 95 тезистерге өз қолдау\қарсы позицияларын дәйектеп негіздеуді ұсыныңыз

ІІ Оқушылардың зерттеу жұмыстары: Дереккөз мәтінін қолдана отырып Еуропадағы протестанттық Реформация және контрреформация оқиғаларын олардың салдарларын сипаттау негізінде уақыт сызығын толтыруды сұраңыз

Т Жұптардан бетбұрыс кезең деп ойлаған оқиғаларын әртүрлі түспен белгілеуді сұраңыз.

Еуропада Реформация және контрреформация барысында болған кем дегенде 2-3 маңызды оқиғаны дәлелдер арқылы түсіндіру.

«Еуропадағы протестантизм тармақтары»

Топтар жұмыстарын қорғап болғаннан кейін жоғарыда келтірілген кестені толтыруды сұраңыз.

Соңында дұрыс жауапты

көрсету:Қарастырылған тезистер мыналарды қамтығанына көз жеткізіңіз: Реформацияға енеді:

1525 жылғы Германиядағы шаруалар соғысы;

- Варфоломей түні;

-Женевадағы кальвинизм;

- Иезуиттер орденін құру;

- инквизиция соты;

-Ұлыбританиядағы пуританизм;

Рим католик шіркеуі дінбұзушылар деп айыптауы салдарынан протестанттарды және басқа да адамдарды өртеу туралы;
Протестанттық Інжілдің латын тілінде емес, жергілікті тілде таратылуы (XV ғ. соңында Еуропаға жеткен баспа қысқыш құралын қолдану арқылы басып шығару жаңалығы) және католиктік Рим шіркеуі тұншықтыра алмаған басқа протестанттық идеялары бар кітаптардың таралуы туралы;

Ұлттық шіркеулерге мемлекеттік бақылау туралы протестанттардың басшысы Ұлыбритания королі VI

панорамалық суреттері: http://www.360cities.net/image/sai nt-peter-square#82.60,-10.40,70.0 Протестанттық бейнелеу өнері: Лютердің өз қарсылығын Виттенбург соборы қақпасына өз қарсылығын шегелеуі http://hagiographies.blogspot.co.uk/ 2011/10/reformation-day-31- october-2011.html

Протестанттық Реформацияның толық тарихы : http://rushist.com/index.php/west/2 557-epokha-reformatsii http://www.grandars.ru/college/filo sofiya/reformaciya.html

Мартин Лютердің 95 тезисі: http://luthers.ru/95-these.html Лэнглиядағы сағат бейнесі: http://www.richardf.org.uk/old/phot os/shrops/lcinter.jpg

Видео Мартин Лютер http://www.youtube.com/watch?v=i OJ34YZr9kk

Оқыту мақсаттары

Сабақта қолдануға ұсынылатын іс-әрекет Виттенберг түрлері

Мұғалімге (пәнді оқыту бойынша) ескертпелер

Оқыту ресурстары

тақырыбында кластер құру.

ІІІ Ұзақ мерзімді, орта мерзімді, қысқа мерзімді салдарларға қайсысын жатқызуға болатынын талдаңыздар.

(Д) Шамамен 1564 жылға жатқызылатын Ұлыбританиядағы шағын протестанттық шіркеуді немесе Әулие Тэйлордың шіркеуінің суретін көрсетіңіз (ұсынылған ресурстар бөлімінен алыңыз).

Берілген суреттер негізінде католиктік және протестанттық шіркеулер арасындағы айырмашылықтарды сипаттауды сұраңыз.

«Реформация қоғамды қалай өзгертті» тақырыбында эссе жазуды ұсыныңыз.

Генрихтің болжамы (ол да шіркеу мүлкін тәркілеу арқылы байып отырған) Үйленбеуге ант беруден бас тарту (целибат)-протестанттық дін қызметкерлерінің үйленуіне мүмкіндік берді.

Қ Қалыптастырушы бағалауды қолдайтын әрекет:

Жұптарда және топтарда талқылаудың сапасын бағалау ;

Алдыңғы тақырыптарға сілтеме жасау; Оқушылар өз пікірлерін білдірген кездегі бөлшектердің санын бақылау; Оқушылардың өз пікірлерін білдіруі және дәлел келтіруін бағалау .

Дүниежүзі тарихы. Негізгі мектеп. 6 сынып

XI бөлім. Ғылыми революция

Оқушыларға арналған тиісті академиялық тілмен байланысты тілдік мақсатының үлгісі төменде берілген.

Оқушыларға алдыңғы бөлімдерде қарастырылған түрлі халықтардың адам білім шегінің кеңеюіне қосқан үлесін және кезеңдерді еске түсіру

қажет болады, мысалы, Араб халифатының, Мин империясының енгізген үлесі және и т.б.

Контекст

Бұл бөлім бұған дейін қарастырылған адами білім шекарасы кеңейіп, түбегейлі өзгерістер жүзеге асырылған кезеңдердің мысалдарынан құрылған. Бұл бұған дейін оқытылған тақырыптарды бекітуге мүмкіндік береді. Жаратылыстану ғылымдарымен пәнаралық байланыс жүзеге

асырылады.

Оқушыларға арналған ғылыми/академиялық тілде жазылған тілдік мақсаттардың үлгісі төменде беріліп отыр.

Пән бойынша оқыту мақсаттары	Тілдік мақсаттар	Пәндік лексика мен терминология	Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер
6.2.4.2 жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жер жүзінің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау 6.2.4.1 - адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру	Оқушылар орындай алады: Автордың тұрғысынан мәтін қалай құрылатынын түсіну: Сыныппен бірге Николай Коперниктің мұрасы туралы мәтіннің маңызы, көздеген мақсаты және стилін талқылау. Сыныппен бірге «ғылым» ұғымын талқылау. Шағын өмірбаянды оқи отырып ғылыми және ғылыми емес қызметін анықтау Николай Коперник ғалым болды ма мәселелері бойынша құрылымдық пікірталастарға қатысу Николай Коперник мұрасы туралы мәтінге жаңа білімдер тұрғысынан түзетулер енгізу туралы ұсыныстар	Николай Коперник, ғылым, ғалым, ғылыми революция, астрономия, астрология, геоцентристік жүйе, гелиоцентристік жүйе .	Коперник мұрасы туралы мәтінде айтылады.. ... Мен /Біз «ғылым» ұғымы мынадай мағына береді деп ойлаймыз............................................. Сіздің ойыңызша ғылым деген не? Сіз менің\біздің ғылым ұғымы туралы анықтамамен келісесіз бе? Коперниктің ғылыми қызметі мыналарды қамтиды........ Коперниктің ғылыми емес қызметі мыналарды қамтиды........ Менің ойымша Коперник ғалым болған жоқ, себебі.......... Осы сәттегі білімім негізінде Коперник мұрасы туралы мәтінге мынадай түзетулер енгізер едім.........., себебі........... Адамдарға тарихпен келісу қиындау, себебі...........
Тілдік мақсаттың өзге үлгілерін құру және ғылыми тілді оқыту үшін қосымша көмек ретінде жоғарыда келтірілген «Тілдік мақсаттар туралы» бөлімін басшылыққа алыңыз
Қысқаша шолу
Бөлім еуропалық астроном, еуропалық ғылыми революциясының (қайта өрлеу дәуірімен сәйкес келетін) тұлғасына Николай Коперникке арналған. Онда Коперниктің ғалым болғаны туралы тұжырым тексеріледі , оның идеялары неге пайда болғандығы және оның өлімінен кейін не болғандығы мәселелері қадағаланады. Соңында оқушылар көптеген пікірлерді назарда ұстай отырып Коперник мұрасы туралы мәтінді қалай қайта құрастыруға болатынын қарастырады.
С = бүкіл сыныптың жұмысы Т = топтық жұмыс Ж = жеке жұмыс қ = қалыптастырушы бағалауды қолда

Оқыту мақсаттары

Сабақта қолдануға ұсынылатын іс-әрекет түрлері

Мұғалімге (пәнді оқыту бойынша) ескертпелер

Оқыту ресурстары

6.2.4.2 -

жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін

кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жер жүзінің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау

6.2.4.1 - адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру

Коперниктің теориясы қаншалықты бірегей болды?

БЫМ/С Оқушыларға еуропалық астроном Николай Коперниктің құрметіне 1920 жылы Ютика қаласында (Нью-Иорк, АҚШ) салынған ескерткішінің суретін көрсетіңіз. Ескерткіштің кімге және неге арналғанын айтпай тұрып оқушылардан жұппен көрсетілген ескерткіштің кімге және неге арналғандығы туралы өз болжамдарын талқылауды сұраңыз. Күн жүйесі туралы анимация, плакат немесе моделін көрсетіңіз және гелиоцентристік теорияны (яғни, Жер Күндіайналады) түсіндіріңіз, сонымен қатар, оқушылардың назарын Коперник өз теориясын жариялауға шешім қабылдағанда ол тәуекелге бел буғанына аудартыңыз. Католиктік Рим шіркеуін қолдайтын Еуропалық елдерде айыптауға ұшырауы мүмкін және шіркеу ілімдеріне қайшы жаңа идеялар пайда болды. Еуропалық елдерде мұндай дінбұзушылық отқа жағу арқылы жазалады. Коперник өз теориясын дәлелдеуге тырысты, ал бұл кезеңде Еуропада Коперниктің тұжырымына қарама-қайшы Күн Жерді айналады деген қағида Рим дәуірінен бастап қабылданған болатын.

Т Оқушыларды жұпқа бөліңіз және бұған дейінгі тақырыптарда қарастырған кезеңдердің, яғни Коперник өмір сүрген дәуір мен оған дейінгі кезеңдегі ғылыми білім деңгейін зерттеу

Тарих концепт: маңыздылық

Күн жүйесі туралы модель немесе плакатты жаратылыстану ғылымдары циклінің мұғалімінен алуыңызға болады.

Зерттеу жаттығулары оқушыларды ғылыми білім қарастырып отырған кезеңдегі Еуропамен шектелмейтіндігін түсінуін бекіте түседі.

Бірақ бұған қарамастан Аристарх пен грек философы Селевк қаласынан шыққан Селевктан басқалар гелиоцентристік теорияны қабылдамай, теріске шығарды.

Коперник Аристархты өз мақаласынды атап өтеді. Ол өз теориясында мұсылман әлемінде жасалған кейбір математикалық әдістерді қолдануы да мүмкін, бірақ бұған тура дәлелдер жоқ.

Мұғалім зерттеуге қажетті материалдармен қамтасыз етуі тиіс

(ақпараттық қағаздар, жұлдызды аспанның картасы, веб-сайттар презентациялар, фильмдер).

Оқушылар зерттеуді жақсы немесе кейбіреуі болжам негізінде жүргізуі мүмкін болғандықтан, талқылаудың тереңдігін ескеру арқылы бағалауға болады.

Күн жүйесінің анимациясы, плакаты немесе моделі Аристарх туралы: http://en.wikipedia.org/w iki/Aristarchus_of_Samo s

Исламдағы ғылым: http://www.mhs.ox.ac.uk

/scienceislam/ Мұсылман астрономы Ибн Юнустың өмірбаяны :

http://www.hps.cam.ac.u k/starry/ibnyunus.html Үнді астрономиясы: http://www.crystalinks.c om/indiastronomy.html Қытай астрономиясы http://hk.science.museum

/temp- exh/acae/elinks.htm

Жазық жер туралы қытайлық нанымдардың иллюстрациясы http://www.ied.edu.hk/ap fslt/v6_issue2/liusc/liusc 4.htm

қажеттілігін түсіндіріңіз.

- Мин әулетіне дейінгі Қытай;

- Мұсылман әлемі;

- Үндістан;

- Ежелгі Греция.

Оқушылар түрлі қауымдастықтар Күн, Жер және т.б ғаламшарлар туралы не ойлайтыны туралы немесе басқа да баламалы идеялар (Күн жерді айналады) туралы баяндама жаза алатынына көз жеткізіңіз. Берілген уақыт аяқталғаннан кейін топтардан сыныпты аралап жүріп өз ашылымдарымен басқа топтармен бөлісуді сұраңыз.

Б «Коперниктің идеясы ерекше болды ма?» деген сұрақты талқылаңыздар (шын мәнінде ерекше болған жоқ- ежелгі грек философы Аристарх Жер Күнді айналады деген идея ұсынған, бірақ оның идеясы Коперник өз ұсыныстарын жариялағанға дейін қолдау

таппаған еді).

Коперниктің идеялары шын мәнінде ерекше болған жоқ- ежелгі грек философы Аристарх Жер Күнді айналады деген идея ұсынған, бірақ оның идеясы Коперник өз ұсыныстарын жариялағанға дейін қолдау таппаған еді

Күн жүйесінің моделі немесе плакаты Кеплердің өмірбаяны: http://www.hps.cam.ac.u k/starry/kepler.html Галилейдің өмірбаяны http://www.hps.cam.ac.u k/starry/galileo.html Николай Коперник http://www.youtube.com/ watch?v=jVqZbDukB6A Коперниктің әлемдік

жүйесі

Коперник өлімінен кейін оның идеяларына не болды?

Б Галилео, Коперник, Кеплер және Бруноның суреттерін ұсыныңыз. «Оларды не біріктіреді?» сұрағын қойыңыз. Коперник өз идеяларын жариялағаннан кейін екі айдан соң қайтыс болғанын, олардың шіркеу тарапынан сынға алынып, алпыс жыл бойына елемеушілікке ұшырағанын әңгімелеңіз. Оқушыларға Кеплер мен Галилейдің өмірін зерттейтіндерін, олардың Коперниктің болжамының шындық екенін (Күннің айналасында жер орбитасының бар

болуы) дәлелдеуге көмектескендігін

Сабақ барысында орбиталардың Коперник ұсынған айналмалы түрлері мен Кеплер ашқан эллипстік түрлері арасындағы айырмашылықтарды көрсету үшін Күн жүйесі туралы анимацияға немесе плакатқа сүйеніңіз.

Коперник пен Галилейдің өмірі мен қызметін

түсіндіріңіз.

Т Оқушыларға топпен Иоганн Кеплер, Галилео Галилей, Джордано Бруноның өмірі мен қызметін зерттеуді ұсыныңыз.

Иоганн Кеплер, Галилео Галилей, Джордано Бруноның қысқа өмірбаяны жазылған материал таратыңыз. Өмірбаянды оқи отырып, тұлғалардың ғылыми және ғылыми емес қызметтерін түрлі түспен белгілеуді өтініңіз.

С Оқушылардан аталған үш ғалымдар Коперникпен салыстырғанда аз немесе көп деңгейде ғалым болғандығы туралы пікірлерін талқылауды сұраңыз. Коперник, Кеплер, Галилей және Бруно Еуропадағы ғылыми революцияның маңызды тұлғалары болғанын атап өтіңіз.Орта ғасырлар тарихы курсын жинақтау сабағы.

(С) Крест жорықтары, Жанна д Арк , Қара Індеттің таралу эпизодтары, феодалдық бытыраңқылықтар, Қайта өрлеу дәуірінің суреттері, арабтардың мәдени жетістіктері, ұлы географиялық ашулардың бағыттары, моңғол шапқыншылықтарының картасы, Мартин Лютер және т.б көрсетіңіз (яғни, орта ғасырлар тарихының негізгі оқиғалары).

Оқушылардан бұл суреттерді не біріктіретінін және оқиғаларды хронологиялық бірізділікке салуды сұраңыз.

Жұптарға бір мемлекеттің аты жазылған карточканы таңдауды және сол мемлекетті шығармашылық түрде таныстыруды сұраңыз

талқылауда Коперник теориясының Краков, Болонья, Пиза, Падуя сияқты көне университеттерде меңгеретінінің маңыздылығын еске салу қажет.

Орта ғасырлық және жаңа замандағы Еуропада бұндай оқыту орталықтары идеяларды тарату үшін жауапты болғанын түсіндіріңіз.

Оқушылар Кеплердің мансабын талқылап, сұрақтар құрастырып, Коперникпен салыстыра отырып түсініктеме беріп, Галилейге байланысты сұрақтар құрастырғанда жаңа меңгерілген білімді бағалау мүмкіндіктері бар.

Мұғалімге ұсынылған ресурстардан көрсетуге қажетті иллюстрацияларды дайындау қажет.

Мұғалімге оқушылардың тапсырманы орындауларының дұрыстығын бақылау қажет.

Оқушылар арасында жеребе ұйымдастырыңыз және тапсырманы орындау ережелерін түсіндіріңіз.

Қ Қалыптастырушы бағалау мүмкіндіктері: Оқушылар меңгерілген материалды қаншалықты тиімді жүйелей алады, Ұсынылған тақырып бойынша оқушы білімінің тереңдігі мен толықтығы,

Тарихи тұлғалар туралы тапсырмаларды орындау барысында мінездеме берудегі

http://helpiks.org/3- 49501.html

Әлем картасы

Новая история, 1500-

1800: Учеб. для общеобразоват учреждений/ А.Я. Юдовская, П.А.Баранов

– М., 2000

Учебник А.Я.Юдовская, “Новая история. 7-й класс”

Өткен сабақтардың ресурстарын қолданыңыз.

Бөлімдер бойынша негізгі

(презентация, рөлдік ойын, постер, суреттер, кластер, тірек сызбалар және т.б). Оқушылар өз жұмыстарында курс бойынша өтілген материалды жүйелейді.

(Б) «Тарихи тұлғаны тап» ойыны .

Мұғалім тарихи тұлғалар туралы шағын мінездемені оқиды және кім туралы екенін табуды сұраңыз. Егер оқушылар бірден таба алмаса, мұғалім тұлғаның ерекшеліктерін қоса отырып мінездемені оқуды жалғастырады.

Бұл ойыннан кейін «Ыстық орындық» ойынын ұйымдастыруға болады.

Оқушылар өз қалауы бойынша курс бойынша бір тарихи тұлғаны таңдайды және тарихи тұлғаның рөліне еніп сыныптастарының сұрақтарына жауап береді.

(Б) «Картаға саяхат» ойыны

Топтардағы оқушыларға картада стикерлермен ұлы теңіз саяхатшыларының бірінің бағытын көрсетіңіз: Чжен Хе, Х.Колумб, Васко да Гамма, Ф.Магеллан, Б.Диаш.

Келесі тапсырманы орындау үшін тақтаның төрт бұрышына қоғамның барлық салаларын қамтитын:

Саясат, экономика, социум, мәдениет және дін. Топтарды стикер түстеріне байланысты бөліңіз және орта ғасырларда жүзеге асқан маңызды өзгерістерді жазуды ұсыныңыз.

дәлдік бағаланады,

Тапсырмаларды орындауда картамен жұмыс істеу дағдылары бағаланады.

Бұл тапсырма тарихи тұлғалар туралы жоғары деңгейлі сұрақтар құрастыру дағдысы мен білімін тексереді.

Мұғалімге алдын-ала теңізде жүзушілердің суреттерін, бағдар формалы стикерлер және әлем картасын дайындау қажет.

Берілген тапсырма орта ғасырлар курсы бойынша оқушылардың білімдерін жалпылауды, мұғалімге оқушылардың қарастырып отырған кезеңдегі түрлі салалар бойынша білімдерінің деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.

Барлық курс бойынша ресуртарды іріктеліп

Орта ғасырлар тарихы бойынша қорытынды сабақ

Өтілген курстың басты сәттерін, негізгі окиғаларды оқушылардың есіне салу

оқу мақсаттарын еске түсіру және

қайталау

маңызды, білімдерін жүйелеуге мімкіндік жасау қажет.

қолдануы мүмкін

Сабақ жоспары

Сабақты жоспарлаудан бұрын орта мерзімді жоспарды қараңыз. Сабақ жоспарын ұсынылған үлгі негізінде әзірлеуге болады.

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:	Мектеп:
Күні:	Мұғалімнің аты-жөні:
Сынып:	Қатысқандар саны: Қатыспағандар саны:
Сабақ тақырыбы
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
Сабақ мақсаттары	Сабақ мақсаттарын анықтап алыңыз. Олар оқу мақсаттарымен (ОМ) бірдей болуы немесе ОМ ұзақ мерзімді сипатта болса, нақты осы сабаққа бейімделген болуы мүмкін (ОМ қол жеткізу үшін бірнеше сабақ қажет болған жағдайда)
Жетістік критерийлері	Формативті (қалыптастырушы) бағалау (ФБ) бойынша мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулықтар құжатынан таңдап алынған ОМ үшін жетістік критерийлерін көшіріп алыңыз. ФБ үшін таңдап алынбаған ОМ үшін жетістік критерилерін өзіңіз құрастырыңыз.
Тілдік мақсаттар	Тілдік емес пәндер үшін құрастырылады. Тілдік мақсаттарды, лексика мен тіркес мысалдарын қоса анықтаңыз Пәнге тән лексика мен терминология: Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:
Құндылықтарды дарыту	Осы сабақта балалардың бойына сіңіруге арналған кіріктірілген оқу бағдарламасындағы құндылықтар мен ұлттық, жалпыадамзаттық құндылықтарды көрсетіңіз. Құндылықтарды дарыту … арқылы/көмегімен жүзеге асады (іс-әрекетті және/немесе тақырып мазмұнын сипаттау).
Пәнаралық байланыстар	Ықтимал пәнаралық байланысты әріптесіңізбен талқылаңыз немесе дереккөздерге жүгініңіз. Сабақта пәнаралық кіріктірілу қалай жүзеге асырылатынын көрсетіңіз (іс-әрекет және/немесе мазмұн арқылы)
АКТ қолдану дағдылары	Осы сабақта оқушылар қандай АКТ дағдыларын дамыта алатынын көрсетіңіз

Бастапқы білім		Оқушылар бастапқыдан нені біледі немесе осы сабақ алдында олар нені білуі керек? (негізгі ұғымдар, фактілер, формулалар, терориялар) Бұрыннан бар білімді қалай белсендендіре аласыз?
Сабақ барысы
Сабақтың жоспарланған кезеңдері	Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет				Ресурстар
Сабақтың басы	Сабақ басында: оқушылардың зейінін шоғырландыруға оқушылармен бірге сабақ мақсаттарын/ОМ анықтап алуға оқушылардың «жақын даму аймағын», сабақ соңында күтілетін нәтижелерді анықтауға көңіл бөлу қажет
Сабақтың ортасы	Сабақ мақсатына орай бар білімдерді қалыптастыру мен дағдыларды дамытуға бағытталған іс-әрекет. Іс-әрекет барысында ақпаратты талдау және өңдеу, зерттеу, практикалық жұмыс, проблемалық жағдаяттарды шешу арқылы оқушылардың бойында білім мен дағдылар қалыптасады және дамиды
Сабақтың соңы	Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді: нені білдім, нені үйрендім нені толық түсінбедім немен жұмысты жалғастыру қажет Оқушылар өздерінің жұмысы мен сыныптастарының жұмысын белгілі бір критерийлер бойынша бағалай алады
Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?			Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?	Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
Саралау іріктелген тапсырмалар, нақты бір оқушыдан күтілетін нәтижелер, оқушыға дербес қолдау көрсету, оқу материалдары мен ресурстарын оқушылардың жеке қабілеттерін есепке ала отырып іріктеу (Гарднердің жиындық зият теориясы) түрінде болуы мүмкін. Саралау уақытты ұтымды пайдалануды есепке ала			Бұл бөлімде оқушылардың сабақ барысында үйренгенін бағалау үшін қолданатын әдіс- тәсілдеріңізді жазасыз	Денсаулық сақтау технологиялары. Сергіту сәттері мен белсенді іс-әрекет түрлері. Осы сабақта қолданылатын Қауіпсіздік техникасы ережелерінің тармақтары

отырып, сабақтың кез-келген кезеңінде қолданыла алады
*Сабақ бойынша рефлексия* Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме? Жеткізбесе, неліктен? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма? Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?	Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.

Жалпы баға Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)? 1: 2: Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)? 1: 2: Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет? 1: 2:

« Февраль 2026 »
Пн	Вт	Ср	Чт	Пт	Сб	Вс
						1
2	3	4	5	6	7	8
9	10	11	12	13	14	15
16	17	18	19	20	21	22
23	24	25	26	27	28

ДҮНИЕЖҮЗІ ТАРИХЫ Оқу жоспары 6-сынып

Похожие публикации: